Komisja Prawna
Przewodniczący
25.4.2016
P. Vicky Ford
Przewodnicząca
Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów
BRUKSELA
Przedmiot: Opinia w sprawie podstawy prawnej wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych ram prawnych dotyczących naruszeń przepisów prawa celnego oraz sankcji ( COM(2013)0884 – C8-0033/2014 – 2013/0432(COD) )
Szanowna Pani Przewodnicząca!
Pismem z dnia 29 lutego 2016 r. zwróciła się Pani do Komisji Prawnej zgodnie z art. 39 ust. 2 Regulaminu o opinię w sprawie adekwatności podstawy prawnej wyżej wymienionego wniosku.
Komisja rozpatrzyła tę kwestię na posiedzeniu w dniu 21 kwietnia 2016 r.
I – Kontekst
Pismem z dnia 29 lutego 2016 r. Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów (IMCO) zwróciła się do Komisji Prawnej na mocy art. 39 ust. 2 Regulaminu o opinię w sprawie adekwatności podstawy prawnej wyżej wymienionego wniosku.
Wniosek Komisji opiera się na art. 33 TFUE, który dotyczy współpracy celnej, przyznając Unii kompetencje do podejmowania środków w tym zakresie zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.
Sprawozdawca zajmujący się tym wnioskiem w komisji IMCO stwierdził, że art. 114 TFUE, który dotyczy zbliżania ustawodawstw w celu ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego, lepiej odzwierciedlałby cele tego wniosku i zapewniłby jego spójność z unijnym kodeksem celnym[1], który również opiera się na art. 114 TFUE.
II - Wniosek
Chociaż przepisy prawa celnego są zharmonizowane i należą do sfery kompetencji UE, możliwość przyjmowania środków legislacyjnych dotyczących sankcji i naruszeń prawa celnego pozostaje w gestii państw członkowskich.
W ramach programu „Cła 2013” Komisja przeprowadziła ocenę krajowych systemów dotyczących naruszeń przepisów prawa celnego i sankcji w 24 państwach członkowskich.[2] Komisja stwierdziła szereg różnic między tymi systemami i uznała, że różnice te mają negatywne skutki. Skutki te mogą być odczuwalne nie tylko na szczeblu międzynarodowym, ale także w samej Unii Europejskiej, gdyż różnice w sposobie egzekwowania przepisów prawa celnego mogą utrudnić skuteczne zarządzanie unią celną. Ponadto różnice w przepisach mają wpływ na podmioty gospodarcze oraz na równe warunki działania, które stanowią podstawę rynku wewnętrznego. Komisja stwierdza – w pkt 1.1 uzasadnienia oraz w motywie 3 wniosku – że te rozbieżności uzasadniają konieczność przedstawienia omawianego aktu ustawodawczego.
Według uzasadnienia, w ramach oceny skutków (2.2) Komisja zwróciła uwagę, że „[t]akże wprowadzenie pewnych ułatwień i uproszczeń w unijnych przepisach prawa celnego oraz dostęp upoważnionych przedsiębiorców do tych ułatwień i uproszczeń, stanowią silny argument za dalszym wzmocnieniem współpracy między państwami członkowskimi.”
Wniosek zawiera wspólny wykaz działań i zaniechań, które powinny być uznawane za naruszenia przepisów unijnego kodeksu celnego i innych przepisów prawa celnego, określający naruszenia prawa, za które odpowiedzialność ponoszona jest na zasadzie ryzyka, a także naruszenia wynikające z niedbalstwa lub popełnione umyślnie (art. 1-5 wniosku). Artykuł 6 dotyczy podżegania, pomocnictwa oraz usiłowania w odniesieniu do działań określonych wcześniej jako naruszenia. Artykuł 7 wniosku dotyczy błędów organów celnych, a artykuł 8 – odpowiedzialności osób prawnych. Artykuły 9-12 określają granice materialne sankcji oraz zasady regulujące ich stosowanie. Artykuły 13 i 14 zawierają przepisy proceduralne dotyczące terminów przedawnienia oraz zawieszenia postępowania administracyjnego. Artykuł 15 zawiera zasady określania właściwości. Artykuł 16 odnosi się do współpracy między państwami członkowskimi – zobowiązuje on państwa członkowskie do wymiany informacji i egzekwowania zasady ne bis in idem, gwarantującej, że nikt nie powinien być obiektem postępowania dotyczącego tych samych faktów w więcej niż jednym państwie członkowskim. Artykuł 17 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia możliwości zajęcia wszelkich środków wykorzystanych do popełnienia naruszeń przepisów prawa celnego. Wniosek zawiera również przepisy dotyczące sprawozdań i przeglądu dotyczącego wykonania dyrektywy oraz jej transpozycji (art. 18-21).
III – Proponowana podstawa prawna
Proponowaną podstawą prawną dla tego wniosku jest art. 33 TFUE, który stanowi co następuje:
ROZDZIAŁ 2
WSPÓŁPRACA CELNA
Artykuł 33
(dawny artykuł 135 TWE)
W zakresie stosowania Traktatów Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, podejmują środki w celu wzmocnienia współpracy celnej między Państwami Członkowskimi i między nimi a Komisją.
Proponuje się włączenie do podstawy prawnej również art. 114 TFUE, który brzmi następująco (podkreślenie dodano):
ROZDZIAŁ 3
ZBLIŻANIE USTAWODAWSTW
Artykuł 114
(dawny artykuł 95 TWE)
1. Z zastrzeżeniem, że Traktaty nie stanowią inaczej, do urzeczywistnienia celów określonych w artykule 26 stosuje się następujące postanowienia. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą i po konsultacji z Komitetem Ekonomiczno-Społecznym, przyjmują środki dotyczące zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich, które mają na celu ustanowienie i funkcjonowanie rynku wewnętrznego. (...)
IV – Orzecznictwo
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości „wybór podstawy prawnej wspólnotowego aktu prawnego musi być oparty na obiektywnych czynnikach, które mogą zostać poddane kontroli sądowej; należą do nich w szczególności cel i treść danego aktu”[3]. Wybór niewłaściwej podstawy prawnej może zatem uzasadniać uchylenie tego aktu.
Co do zasady akt prawny powinien mieć tylko jedną podstawę prawną. Podwójną podstawę prawną można zastosować tylko wtedy, gdy dany akt prawny został wydany dla realizacji kilku celów lub ma kilka elementów składowych, przy czym żaden z tych celów lub elementów nie jest drugorzędny lub pośredni w stosunku do drugiego[4], pod warunkiem że procedury przewidziane dla obu tych podstaw nie są ze sobą niezgodne.[5]
V - Analiza
Artykuł 33 był uznawany za podstawę prawną innych aktów ustawodawczych przyjmowanych w obszarze współpracy celnej, takich jak unijny kodeks celny oraz rozporządzenie w sprawie programu „Cła 2020”.[6] Brak jest jednoznacznej definicji pojęcia współpracy celnej, ponieważ jednak jest ono zawarte w tytule II („Swobodny przepływ towarów”) w rozdziale 2 („Współpraca celna”) TFUE, było szeroko wykorzystywane w odniesieniu do unii celnej, na przykład w przypadku ceł, zapobiegania nadużyciom oraz kontroli towarów wprowadzanych na obszar celny UE.[7] Artykuł 33 TFUE jest zatem właściwą podstawą prawną dla aktów dotyczących współpracy między organami celnymi.
Artykuł 114 TFUE stanowi podstawę prawną środków harmonizujących dotyczących rynku wewnętrznego. Aby przyjąć środki harmonizujące, o których mowa w tym artykule, muszą istnieć rozbieżności w prawodawstwie państw członkowskich w danej kwestii, które mogłyby doprowadzić do zakłócenia handlu na rynku wewnętrznym. Artykuł ten można wykorzystać, jeżeli pojawienie się takich rozbieżności w prawodawstwie krajowym jest prawdopodobne, lecz prawdopodobieństwo nie może być czysto hipotetyczne. Trybunał wielokrotnie stosował tę formułę w orzecznictwie, jednak nie określił definicji „prawdopodobieństwa”. Niemniej jednak Trybunał nigdy nie zatwierdził art. 114 TFUE jako podstawy prawnej aktu legislacyjnego, jeżeli stwierdził brak rozbieżności w prawodawstwie krajowym oraz brak prawdopodobieństwa ich wystąpienia.
Według orzecznictwa Trybunału środki, o których mowa w art. 114 TFUE, mają na celu poprawę warunków ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz powinny rzeczywiście zmierzać do jego urzeczywistnienia, przyczyniając się do zniesienia przeszkód w swobodnym przepływie towarów lub swobodnym świadczeniu usług lub do usunięcia zakłóceń konkurencji.[8]
Wniosek Komisji ma na celu wyeliminowanie problemów wynikających z rozbieżności systemów regulujących naruszenia prawa celnego i związane z nimi sankcje na rynku europejskim. Jak stwierdzono w preambule wniosku, a także w jego uzasadnieniu, różnice te pojawiają się w trzech wymiarach: po pierwsze: na szczeblu międzynarodowym, gdzie UE musi zagwarantować przestrzeganie swoich zobowiązań międzynarodowych; po drugie: w ramach unii celnej, w kontekście zapewnienia bardziej skutecznego zarządzania unią celną; i po trzecie: na poziomie rynku wewnętrznego, gdzie zdaniem Komisji obecna sytuacja nie gwarantuje równych warunków działania, gdyż podmioty gospodarcze nie działają w oparciu o takie same warunki i przepisy. W związku z tym wniosek ma na celu nie tylko wzmocnienie współpracy celnej, ale także wyeliminowanie zakłóceń rynku wewnętrznego za pomocą jednolitego zbioru przepisów, który ma być stosowany we wszystkich 28 państwach członkowskich.
Większość przepisów zawartych we wniosku rzeczywiście ma na celu określenie jednolitej listy sankcji administracyjnych za naruszenia oraz działań i zaniechań, które należy traktować jako naruszenia. Choć niektóre przepisy dotyczą kwestii ściśle związanych ze współpracą (art. 15 ust. 2 i art. 16), na przykład w odniesieniu do wymiany informacji, większość przepisów ma na celu zbliżenie przepisów krajowych.
Jak stwierdził Trybunał, podwójna podstawa prawna jest możliwa, jeżeli oba przepisy prawne są nierozerwalnie związane z danym aktem legislacyjnym. W tym przypadku, mając na uwadze cel i treść proponowanej dyrektywy, nie można rozdzielić celów, jakimi są zapewnienie bardziej efektywnego zarządzania unią celną oraz zadbanie o to, by podmioty gospodarcze podlegały takim samym zasadom i nie wykorzystywały łagodniejszych przepisów w niektórych państwach członkowskich.
Przedstawiony wniosek nie ogranicza się do wzmocnienia współpracy celnej między państwami członkowskimi, lecz aktywnie dąży do wyeliminowania zakłóceń na rynku wewnętrznym spowodowanych różnymi systemami krajowymi. Dlatego art. 114 TFUE należy dodać do podstawy prawnej obok art. 33 TFUE. Oba przepisy są ściśle powiązane, lecz nie mają wobec siebie charakteru pomocniczego.
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z procedurą określoną w art. 114 TFUE obowiązkowa jest konsultacja z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym.
VI – Podsumowanie i zalecenie
Artykuły 33 i 114 TFUE stanowią właściwą podstawę prawną przedmiotowego wniosku.
W związku z tym na posiedzeniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. Komisja Prawna postanowiła – 17 głosami za, przy 3 głosach przeciw i braku głosów wstrzymujących się[9] – zalecić, by właściwą podstawą prawną dla wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie unijnych ram prawnych dotyczących naruszeń przepisów prawa celnego oraz sankcji były artykuły 33 i 114 TFUE.
Z wyrazami szacunku
Pavel Svoboda