Il-Parlament Ewropew,

–  wara li kkunsidra r-riżoluzzjonijiet preċedenti tiegħu dwar iż-Żambja,

–  wara li kkunsidra d-dikjarazzjoni tas-16 ta' April 2017 mill-kelliem tas-Servizz Ewropew għall-Azzjoni Esterna dwar it-tensjoni politika fiż-Żambja,

–  wara li kkunsidra r-rapport tal-Missjoni ta' Osservazzjoni Elettorali tal-UE dwar l-elezzjonijiet tal-2016 fiż-Żambja,

–  wara li kkunsidra l-Karta Afrikana għad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Popli,

–  wara li kkunsidra l-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi,

–  wara li kkunsidra l-Kostituzzjoni taż-Żambja,

–  wara li kkunsidra l-Ftehim ta' Cotonou,

–  wara li kkunsidra d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem,

–  wara li kkunsidra l-Artikoli 135(5) u 123(4) tar-Regoli ta' Proċedura tiegħu,

A.  billi ż-Żambja ilu għal żmien twil eżempju tad-demokrazija, b'rekord ta' 25 sena ta' tranżizzjonijiet paċifiċi; billi sfortunatament it-tħejjija għall-elezzjonijiet tal-2016 kienet imtabba' minn ġlied vjolenti bejn il-partitarji taż-żewġ partijiet ewlenin, il-Front Patrijottiku u l-Partit Magħqud għall-Iżvilupp Nazzjonali (UPND, il-partit fl-oppożizzjoni);

B.  billi fil-11 ta' Mejju 2017 għalaq xagħar fil-ħabs il-mexxej tal-UPND Hakainde Hichilema, li ġie arrestat flimkien ma' ħamsa mill-impjegati tiegħu minn uffiċjali tal-pulizija armati sew f'rejd fuq id-dar tiegħu fil-11 ta' April;

C.  billi Hichilema ġie akkużat li pperikola l-ħajja tal-President billi allegatament ostakola l-vetturi presidenzjali f'Mongu fid-9 ta' April, u immedjatament ġie akkużat bi tradiment, reat li ma jistax jinħafer fiż-Żambja, kif ukoll li ma osservax id-dmir statutorju, ma obdiex l-ordnijiet legali u uża lingwaġġ offensiv; billi huwa ċaħad dawn l-allegazzjonijiet kollha;

D.  billi, minkejja l-fatt li ż-Żambja huwa pajjiż li abolixxa de facto l-piena tal-mewt, fejn l-aħħar darba li saret eżekuzzjoni kienet fl-1997, is-sentenza massima għat-tradiment għadha l-piena tal-mewt;

E.  billi l-avukati ta' Hichilema sostnew li l-każ huwa bla bażi u talbu li l-Qorti tal-Maġistrati ta' Lusaka twaqqa' l-akkużi; billi l-Qorti tal-Ġustizzja sostniet l-akkużi bir-raġunament li l-Qorti Għolja biss kienet kompetenti f'każijiet ta' tradiment;

F.  billi Hichilema attwalment jinsab miżmum fil-Faċilità Korrettiva Ċentrali f'Lusaka, fejn l-aċċess għall-mezzi tax-xandir privati, l-avukati, il-partitarji u l-ħbieb huwa limitat; billi l-atti ta' trattament degradanti f'detenzjoni ġew irrappurtati minn Hichilema u l-avukati tiegħu;

G.  billi l-UPND qies li l-akkużi huma politikament motivati u billi l-arrest ta' Hichilema wassal għal mewġa ta' protesti, ġlied vjolenti u żieda fit-tensjoni politika fil-pajjiż;

H.  billi l-organizzazzjonijiet tad-drittijiet tal-bniedem appellaw lill-awtoritajiet taż-Żambja biex iwaqqgħu l-akkużi, billi sostnew li kienu maħsuba biex jagħtu fastidju u jintimidaw lil Hichilema u biex iżommuh milli jwettaq il-ħidma politika tiegħu; billi l-President Lungu ddikjara, fl-14 ta' April 2017 li ma kienx se jinterferixxi fil-każ ta' Hichilema;

I.  billi l-Konferenza tal-Isqfijiet Kattoliċi taż-Żambja kkritikat l-arrest brutali tal-mexxejja tal-oppożizzjoni ewlenin tal-pajjiż u kkundannaw l-użu tal-pulizija nazzjonali biex apparentement jipprevjenu l-organizzazzjoni u l-funzjonament ġenerali tal-oppożizzjoni politika;

J.  billi wara l-elezzjoni presidenzjali f'Awwissu 2016, fejn Hichilema kien tilef b'marġni żgħir kontra l-President Lungu, l-UPND kkontesta l-leġittimità tar-riżultati tal-elezzjoni u l-indipendenza tal-ġudikatura, iżda l-ilment ġie miċħud mingħajr ma nstema' fil-qorti;

K.  billi fit-18 ta' April 2017 Hichilema ġie akkużat bi tradiment għal darb'oħra, flimkien ma' ħames membri tal-UPND, talli allegatament ippruvaw iwaqqgħu l-gvern bejn il-5 u t-8 ta' April;

L.  billi fit-13 ta' Novembru 2017 il-Missjoni ta' Osservazzjoni Elettorali tal-UE ressqet ir-rapport finali tagħha, fejn ġie ddikjarat li l-elezzjonijiet ġenerali tal-2016 kienu ppreparati b'mod li fil-biċċa l-kbira kien professjonali iżda li dawn iż-żewġ partiti politiċi ewlenin għamlu dikjarazzjonijiet li żiedu t-tensjoni matul il-kampanja, u dan wassal għal bosta inċidenti serji ta' vjolenza;

M.  billi kemm l-UE kif ukoll l-Istati Uniti esprimew it-tħassib tagħhom dwar l-inkarċerazzjoni tal-kap tal-oppożizzjoni u talbu li jkun hemm djalogu paċifiku bejn il-gvern u l-UPND biex tittaffa t-tensjoni li żdiedet bejn iż-żewġ partiti;

N.  billi fl-20 ta' April 2017 il-President taż-Żambja hedded li jimponi stat ta' emerġenza wara sensiela ta' attakki ta' ħruq fuq ħwienet u għases tal-pulizija attribwiti lill-UNDP; billi dan jista' jaggrava t-tensjoni attwali u jenħtieġ li tingħata preferenza lil soluzzjoni politika;

O.  billi l-każ ta' Hichilema qed iseħħ f'kuntest fejn it-tensjoni politika żdiedet wara l-elezzjonijiet kkontestati tas-sena li għaddiet; billi l-osservaturi tad-drittijiet tal-bniedem irrappurtaw atti ta' ripressjoni kontra attivisti politiċi u l-partiti tal-oppożizzjoni, l-użu eċċessiv tal-forza biex jisfrattaw dimostrazzjonijiet paċifiċi, u t-trażżin tal-mezzi tax-xandir u l-ġurnalisti indipendenti;

P.  billi l-gvern esprima r-rieda tiegħu li jipparteċipa fi djalogu soġġett għall-aċċettazzjoni tal-partiti kollha mill-oppożizzjoni tar-riżultat elettorali 2016;

Q.  billi ż-Żambja hija firmatarju tal-Ftehim ta' Cotonou, li l-Artikolu 9 tiegħu jistipula li l-Partiti jimpenjaw ruħhom li jippromwovu u jipproteġu l-libertajiet fundamentali u d-drittijiet tal-bniedem kollha, inklużi d-drittijiet politiċi;

R.  billi fis-27 ta' Marzu 2017 il-Gvern taż-Żambja beda konsultazzjonijiet pubbliċi dwar is-sħubija tal-pajjiż fil-Qorti Kriminali Internazzjonali;

1.  Jesprimi t-tħassib tiegħu dwar l-arrest u l-inkarċerazzjoni ta' Hakainde Hichilema u jinsisti fuq il-ħtieġa li tiġi żgurata l-ġustizzja, id-diliġenza u t-trasparenza fil-ħinijiet kollha fl-applikazzjoni tal-liġi u matul il-proċess tal-ġustizzja; jinnota bi tħassib rapporti ta' motivazzjoni politika fir-rigward tal-akkużi, u għalhekk ifakkar lill-Gvern taż-Żambja dwar l-obbligu tiegħu li jiggarantixxi d-drittijiet fundamentali u l-istat tad-dritt, inkluż l-aċċess għall-ġustizzja u d-dritt għal proċess ġust, kif previst fil-Karta Afrikana u fi strumenti internazzjonali u reġjonali oħrajn tad-drittijiet tal-bniedem;

2.  Jinsab imħasseb ħafna dwar ir-rapporti li dejjem qed jiżdiedu dwar ir-restrizzjonijiet fuq il-libertajiet tal-espressjoni u l-assoċjazzjoni; jistieden lill-gvern biex ikompli bl-isforzi tiegħu biex tiġi restawrata l-libertà sħiħa tal-mezzi tax-xandir; jinsisti fuq ir-responsabbiltà tal-gvern li jevita li t-tensjoni politika attwali tkompli taggrava u li jirrispetta, jipproteġi u jippromwovi d-drittijiet ċivili u politiċi taċ-ċittadini tiegħu;

3.  Jistieden lill-awtoritajiet taż-Żambja biex iwettqu investigazzjoni fil-pront, imparzjali u bir-reqqa dwar l-allegat trattament ħażin ta' Hichilema matul id-detenzjoni tiegħu u biex dawk responsabbli jwieġbu għal għemilhom;

4.  Iħeġġeġ lill-partijiet ikkonċernati politiċi rilevanti kollha biex jagħmlu użu minn rimedji kostituzzjonali u legali, f'konformità ma' normi u standards internazzjonali, għas-soluzzjoni ta' kwalunkwe tilwima jew differenza relatati mar-riżultati tal-elezzjoni, u biex jagħmlu l-almu tagħhom ħalli jissalvagwardjaw il-paċi u s-sigurtà tas-soċjetà ċivili;

5.  Jistieden lill-UE tkompli tissorvelja mill-qrib is-sitwazzjoni ġenerali fiż-Żambja u biex tuża l-mezzi politiċi disponibbli, fosthom permezz ta' djalogu fl-ogħla livell, sabiex tiżgura li l-kundizzjonijiet tal-istat tad-dritt u d-demokrazija, ta' spazju politiku miftuħ, ta' istituzzjonijiet ħielsa u tar-rispett għad-drittijiet tal-bniedem jiġu miżmuma;

6.  Iħeġġeġ bil-qawwa lill-Gvern taż-Żambja biex jikkunsidra r-rakkomandazzjonijiet finali tal-Missjoni ta' Osservazzjoni Elettorali tal-UE dwar l-elezzjonijiet tal-2016, b'referenza partikolari għall-bżonn li jitneħħew il-limitazzjonijiet restrittivi fuq il-libertà ta' għaqda fl-Att tal-Ordni Pubbliku, biex jiġu ggarantiti l-libertà u l-indipendenza tal-mezzi tax-xandir, u biex jieħu l-miżuri xierqa kollha biex jipprevjeni l-vjolenza politika;

7.  Jinsisti fuq il-ħtieġa urġenti għal djalogu paċifiku u kostruttiv bejn il-Front Patrijottiku u l-UPND sabiex jerġa' jkun hemm fiduċja u stabbiltà politika; jiġbed l-attenzjoni għar-responsabbiltà taż-żewġ partiti biex itemmu l-inċitament u l-provokazzjoni tal-vjolenza u biex joħolqu ambjent li jwassal għal dibattitu demokratiku miftuħ; jilqa' l-involviment u r-rwol ta' medjazzjoni tas-sħab internazzjonali u reġjonali f'dan ir-rigward, kif ukoll l-appell tal-Kummissjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem tan-NU għal djalogu biex tiġi indirizzata l-vjolenza politika;

8.  Jappoġġja l-inizjattiva tal-Konferenza tal-Isqfijiet Kattoliċi taż-Żambja u ta' gruppi oħra tas-soċjetà ċivili fis-sejħa għal djalogu paċifiku bejn il-partiti opposti;

9.  Itenni l-oppożizzjoni qawwija tiegħu għall-użu tal-piena tal-mewt fi kwalunkwe każ u f'kull ċirkostanza; jilqa' l-fatt li ma saret l-ebda eżekuzzjoni fil-pajjiż mill-1997 'il quddiem; jistieden liż-Żambja jirratifika t-tieni Protokoll Fakultattiv għall-Patt Internazzjonali dwar id-Drittijiet Ċivili u Politiċi bil-għan li tiġi abolita l-piena tal-mewt;

10.  Jagħti istruzzjonijiet lill-President tiegħu biex jgħaddi din ir-riżoluzzjoni lill-Kunsill, lill-Kummissjoni, lill-Viċi President tal-Kummissjoni/Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà, lill-Kopresidenti tal-Assemblea Parlamentari Konġunta AKP-UE, lill-Kummissjoni tal-Unjoni Afrikana u l-Parlament Pan-Afrikan, lill-Gvern taż-Żambja u lis-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti.