Zittingsdocument
9.12.2009 B7‑0191/2009
ONTWERPRESOLUTIE
in aansluiting op vragen voor mondelinge beantwoording B7-0230/2009 en B7-0231/2009
ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het Reglement
over de verbetering van het wettelijk kader voor de toegang tot documenten die nodig is na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, Verordening (EG) nr. 1049/2001
Heidi Hautala
namens de Verts/ALE-Fractie
Resolutie van het Europees Parlement over de verbetering van het wettelijk kader voor de toegang tot documenten die nodig is na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, Verordening (EG) nr. 1049/2001
Het Europees Parlement,
– gelet op het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en de artikelen ervan die op 1 december 2009 van kracht zijn geworden,
– gezien de vragen van 9 november 2009 aan de Commissie en de Raad over de vereiste verbetering van het juridische kader voor de toegang tot documenten na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, Verordening (EG) 1049/2001 ( O‑0123/2009 - B7‑0231/2009 , O‑0122/2009 - B7‑0230/2009 ) en het debat in de plenaire vergadering,
– gelet op artikel 115, lid 5, van zijn Reglement,
A. overwegende dat de Unie "de mens centraal stelt in haar optreden door het burgerschap van de Unie in te stellen en een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid tot stand te brengen"(preambule van het Handvest van de grondrechten) en dat "iedere burger van de Unie en iedere natuurlijke of rechtspersoon met verblijfplaats of statutaire zetel in een lidstaat een recht van inzage heeft in de documenten van de instellingen, organen en instanties van de Unie, ongeacht het medium waarop zij zijn vastgelegd" (Artikel 42 van het Handvest van de grondrechten),
B. overwegende dat het Verdrag van Lissabon niet alleen de rechtsgrondslag voor de verordening betreffende de toegang tot documenten heeft gewijzigd, maar ook de juridische context waarin de verordening moet fungeren, met name wat betreft de relatie tussen de instellingen van de Unie en de burger[1],
C. overwegende dat deze relatie vanaf nu gebaseerd moet zijn op de democratische beginselen die zijn uiteengezet in de nieuwe Titel II VEU, waarin wordt bepaald: “De Unie eerbiedigt in al haar activiteiten het beginsel van gelijkheid van haar burgers, die gelijke aandacht genieten van haar instellingen, organen en instanties” (artikel 9) en “Iedere burger heeft het recht aan het democratisch bestel van de Unie deel te nemen. De besluitvorming vindt plaats op een zo open mogelijke wijze, en zo dicht bij de burgers als mogelijk is.” (art. 10, lid 3),
D. overwegende dat de volledige integratie van de Europese Gemeenschap in de EU, alsmede de afschaffing van het intergouvernementeel regime dat nog altijd van toepassing was op de justitiële en politiële samenwerking in strafzaken, werd ingegeven door de wens van de lidstaten om "de democratische en doelmatige werking van de instellingen verder te ontwikkelen",
E. overwegende dat niet alleen het Europees Parlement, de Raad en de Commissie (die zich moesten houden aan artikel 255 van het voormalige EG-Verdrag), maar alle instellingen, organen en instanties van de EU overeenkomstig dit nieuwe juridische kader voortaan in een zo groot mogelijke openheid moeten werken (art. 15, lid 1, VWEU),
F. overwegende dat overeenkomstig het nieuwe VEU en de jurisprudentie van het Hof van Justitie[2] openheid en participatie door het maatschappelijk middenveld essentiële voorwaarden zijn voor de bevordering van een goed bestuur van de instellingen van de EU en daarmee van “de doeltreffendheid van het besluitvormingsproces”,
G. overwegende dat de democratische grondbeginselen inhouden dat burgers recht hebben op inzicht in en het kunnen volgen van het besluitvormingsproces, en dat de instellingen van de EU en de vertegenwoordigers van de lidstaten die optreden als lid van de Raad moeten toezien op een betere transparantie voor, tijdens en na het wetgevende en niet-wetgevende besluitvormingsproces, om de burgers en nationale parlementen van de EU in staat te stellen een duidelijk beeld te krijgen wie wat doet en waarom, en de werkzaamheden van hun vertegenwoordigers te volgen,
H. overwegende dat in het VEU wordt bepaald: "De instellingen bieden de burgers en de representatieve organisaties langs passende wegen de mogelijkheid hun mening over alle onderdelen van het optreden van de Unie kenbaar te maken en daarover in het openbaar in discussie te treden", en "De instellingen voeren een open, transparante en regelmatige dialoog met representatieve organisaties en met het maatschappelijk middenveld" (artikel 11, leden 1 en 2),
I. overwegende dat in het Verdrag van Lissabon wordt opgeroepen tot verdere verbeteringen van de transparantie en de toegang van het publiek tot documenten en dat de rechtspraak van het Hof van Justitie reeds belangrijk heeft bijgedragen aan het verduidelijken van een aantal bepalingen van Verordening 1049/2001, zodat deze nu moeten worden geïnterpreteerd overeenkomstig de toegangsvriendelijke uitlegging van deze bepalingen die het Parlement bij de vaststelling van de verordening hanteerde; overwegende dat het Parlement geen wetgevende pogingen door de Commissie of de Raad zal toestaan die erop gericht zijn de toegang van het publiek tot documenten te beperken of de rechten van burgers op informatie terug te draaien,
J. overwegende dat de beginselen van openheid en transparantie niet alleen ten grondslag moeten liggen aan het besluitvormingsproces maar ook aan de wijze waarop een tekst wordt geformuleerd en wordt vergezeld van de informatie die vereist is om te voldoen aan de criteria van evenredigheid en subsidiariteit in het belang van de burgers van de EU en de nationale parlementen, en dat dit ook moeten gelden voor de rechterlijke macht, overwegende dat transparantie en toegang tot documenten ook gewaarborgd moeten zijn in verband met de tenuitvoerlegging van EU-beleid op alle niveaus en met de besteding van EU-middelen,
K. overwegende dat het Hof van Justitie heeft bevestigd dat openheid en toegang tot informatie ertoe bijdragen om aan de instellingen een grotere legitimiteit te verlenen in de ogen van de Europese burgers en hun vertrouwen te vergroten doordat deze beginselen een open discussie mogelijk maken over meerdere uiteenlopende gezichtspunten, verder overwegende dat het volgens het Hof van Justitie in feite veeleer de afwezigheid van informatie en discussie is die bij de burgers twijfel doet ontstaan, niet alleen aan de rechtmatigheid van individuele handeling maar ook aan de legitimiteit van het gehele besluitvormingsproces (gevoegde zaken C-39/05 en C-52/05, punt 59),
L. overwegende dat eindelijk de verwachte juridische, financiële en operationele maatregelen genomen moeten worden om op duidelijke en snelle wijze alle relevante documenten met betrekking tot een specifieke wetgevingsprocedure toegankelijk te maken, of ze nu afkomstig zijn van interne diensten of van externe belangengroepen, en dat deze informatie beschikbaar moet worden gesteld op een interinstitutionele website waarop de interne databanken van de instellingen centraal toegankelijk zijn (zoals de onlangs verbeterde EUR-LEX site van OPOCE); overwegende dat de interne regels dienovereenkomstig moeten worden gewijzigd en dat op korte termijn interinstitutionele akkoorden met een bindend karakter moeten worden gesloten op basis van artikel 295 VWEU,
M. overwegende dat de nieuwe verantwoordelijkheden van de Europese Unie, en met name van het Europees Parlement, op terreinen als internationale overeenkomsten inzake politiële en justitiële samenwerking in strafzaken een herziening vereisen van het wettelijk kader in verband met art. 4 en 9 van Verordening 1049/01, met inbegrip van een onverkorte controle door het Europees Parlement als vertegenwoordiger van de Europese burgers;
1. is van mening dat Verordening 1049/01 na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon onverwijld moet worden geactualiseerd om de functie te vervullen van een Europese "Wet op de vrijheid van informatie", in het bijzonder door:
(a) het toepassingsbereik uit te breiden tot alle instellingen, organen, bureaus en agentschappen van de EU die momenteel niet onder de verordening vallen, zoals de Europese Raad, de ECB, het HvJ, Europol en Eurojust;
(b) de bepalingen die betrekking hebben op procedures van wetgevende en niet-wetgevende aard te wijzigen op basis van de nieuwe definities die zijn opgenomen in de verdragen;
(c) op basis van de recente jurisprudentie van het HvJ een actualisering door te voeren van de regels die met name betrekking hebben op de behandeling van interne documenten, informatie en gegevens, om een bredere toegang te waarborgen tot adviezen van de Juridische Dienst die zijn opgesteld in het kader van het besluitvormingsproces, documenten en informatie betreffende lidstaten die optreden als lid van de Raad, waaronder besluiten, voorstellen en ingediende amendementen, notulen van vergaderingen, standpunten en uitgebrachte stemmen in de Raad, waaronder in de werkgroepen en groepen deskundigen, de bescherming van persoonlijke gegevens en van commerciële belangen, de inhoud van de databanken van de instellingen, enz.;
(d) adequate toegang te verlenen tot de informatie die beschikbaar is binnen de instellingen van de EU, om een objectieve evaluatie mogelijk te maken van de tenuitvoerlegging van de communautaire regels, besluiten, maatregelen en programma’s in de lidstaten; te waarborgen dat grotere financiële transparantie wordt verwezenlijkt met betrekking tot gedetailleerde informatie inzake de EU-begroting en de uitvoering daarvan, alsmede inzake begunstigden van middelen en subsidies van de EU;
(e) door middel van een transparante procedure en volledig in overeenstemming met de beginselen van democratie en de rechtsstaat de algemene grondregels en restricties om reden van openbaar of particulier belang vast te stellen die de toegang beperken tot documenten die worden geclassificeerd als "Zeer geheim", "Geheim" of "Vertrouwelijk", ter bescherming van de wezenlijke belangen van de EU (met name op het gebied van openbare veiligheid, defensie en militaire aangelegenheden);
(f) de beginselen te omschrijven die kunnen worden vastgesteld door middel van interinstitutionele akkoorden overeenkomstig artikel 295 VWEU teneinde de nieuwe verordening betreffende betere wetgeving op een gecoördineerde wijze te implementeren;
2. betreurt dat ondanks de duidelijke verzoeken van het Europees Parlement van 11 maart 2009
- de Commissie geen gewijzigde versie heeft opgesteld van haar wetgevingsvoorstel ( COM(2008)0090 ) en op 2 december 2009, na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, een mededeling heeft goedgekeurd ( COM(2009)0665 ) waarmee slechts de rechtsgrondslag van het oorspronkelijke voorstel werd gewijzigd, zonder de inhoud op enigerlei wijze aan te passen;
- de Raad geen politiek debat heeft gevoerd of enige concrete stappen heeft ondernomen om te handelen naar de voorstellen van het EP (waarvan sommige nu ook gebaseerd zijn op de nieuwe verdragsbepalingen) en zich heeft beperkt tot een minimale aanpassing van zijn interne regels;
3. verzoekt het huidige en het komende voorzitterschap van de Raad onverwijld een interinstitutionele dialoog op politiek niveau te starten om de nieuwe verordening betreffende de toegang tot documenten zo snel mogelijk op te stellen;
4. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Europese Raad, de Raad, de Commissie en de parlementen van de lidstaten.