Zittingsdocument

 

16.1.2012                                                                                                                B7‑0006/2012

ONTWERPRESOLUTIE

naar aanleiding van vragen voor mondeling antwoord B7‑0021/2012 , B7‑0675/2011 en B7‑0676/2011

ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het Reglement

over het verstoord evenwicht in de voedselketen en –distributie ( 2011/2904(RSP) )

Maria do Céu Patrão Neves, Albert Deß, Esther Herranz García

namens de PPE-Fractie

 

B7‑0006/2012

Resolutie van het Europees Parlement over het verstoord evenwicht in de voedselketen en –distributie ( 2011/2904(RSP) )

Het Europees Parlement,

–   gezien zijn resoluties van 8 juli 2010 over de toekomst van het gemeenschappelijk landbouwbeleid na 2013[1], van 18 januari 2011 over de erkenning van landbouw als sector die van strategisch belang is voor de voedselzekerheid[2] en van 23 juni 2011 over Het GLB tot 2020: inspelen op de uitdagingen van de toekomst inzake voedsel, natuurlijke hulpbronnen en territoriale evenwichten[3],

–   gezien de mededeling van de Commissie getiteld "Een beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa" ( COM(2009) 0591 ) en de diverse aan deze mededeling gehechte werkdocumenten, alsook zijn resolutie van 7 september 2010 "Billijke inkomens voor de boeren: een beter werkende voedselvoorzieningsketen in Europa[4]",

–   gezien het Besluit van de Commissie van 30 juli 2010 tot oprichting van een forum op hoog niveau voor een betere werking van de voedselvoorzieningsketen (2010/C 210/03),

–   gezien de eindaanbevelingen van de Groep op hoog niveau inzake het concurrentievermogen van de voedingsmiddelenindustrie van 17 maart 2009 en de conclusies van de Raad van 29 maart 2010 over een betere werking van de voedselvoorzieningsketen in Europa,

–   gezien zijn verklaring van 19 februari 2008 over de noodzaak van een onderzoek naar en maatregelen tegen machtmisbruik door grote supermarkten in de Europese Unie[5] en zijn resolutie van 26 maart over de voedselprijzen in Europa[6],

–   gezien artikel 115, lid 5, en artikel 110, lid 2, van zijn Reglement,

A. overwegende dat in de mededeling van de Commissie over de beter werkende voedselvoorzieningsketen ( COM(2009)0591 ) een ernstig gebrek aan evenwicht in de voedseldistributieketen is gesignaleerd dat o.m. inhield: misbruik van overheersende koopkracht; oneerlijke voorwaarden in overeenkomsten; te late betalingen; eenzijdige wijzigingen van overeenkomsten; beperkte toegang tot de markt; gebrek aan voorlichting over de prijsvorming; onevenwichtige verdeling van de winstmarges over de schakels van de voedselketen; en een aantal problemen in verband met de toegenomen concentratie in de sector detailhandel;

B.  overwegende dat het niveau van concentratie van zeer grote detailhandelaren in de Europese Unie negatieve gevolgen heeft voor producenten en andere leveranciers, omdat het uitmondt in een steeds groter gebrek aan machtsevenwicht tussen de marktpartijen; overwegende dat de onderhandelingspositie van landbouwproducenten en agro-industrie steeds slechter wordt ten opzichte van die van deze grote combinaties in de EU wanneer het gaat om het vaststellen van het prijsniveau over de gehele waardeketen, van de primaire productie via de verwerking tot de eindconsument;

C. overwegende dat het overleven van landbouwbedrijven door de stijging van de productiekosten en doordat deze kosten in het verloop van de voedselketen niet kunnen worden terugverdiend op korte termijn in gevaar kan komen, waardoor de productiemogelijkheden van de lidstaten verzwakken en het probleem van handelsbalansen, importniveaus, vluchtigheid en afhankelijkheid van externe markten toeneemt;

D. overwegende dat de mededingingsautoriteiten in een aantal lidstaten hebben vastgesteld dat het gebrek aan evenwicht in de voedseldistributieketen in vier hoofdsectoren bijzonder gevoelig is: het eenzijdig opleggen van voorwaarden in overeenkomsten; de gebruikelijke gang van zaken in verband met kortingen; strafbedingen; en betalingsvoorwaarden;

E.  overwegende dat de consument eveneens de kwalijke gevolgen ondervindt van gebruiken zoals lage prijzen die aan producenten en andere leveranciers worden betaald en die niet resulteren in lagere prijzen voor de consument, en voorts dat grote detailhandelaren alternatieve producten uit derde landen gebruiken die goedkoper zijn dan lokale producten, hetgeen betekent dat de consument producten koopt waarvoor minder strenge normen zijn aangelegd - met name op het gebied van kwaliteit, voedselveiligheid en naleving van arbeidsnormen, milieu en dierenwelzijn – dan die elke welke van producenten uit de EU worden geëist;

1.  wijst er met nadruk op dat het gebrek aan evenwicht in de voedseldistributieketen een duidelijk Europees aspect heeft dat een specifieke Europese oplossing vergt, gezien de strategische betekenis die de landbouwvoedingsmiddelenindustrie heeft voor de Europese Unie; wijst erop dat de voedselvoorzieningsketen, de landbouwlevensmiddelenindustrie en de distributie 7% van de totale werkgelegenheid in de EU vertegenwoordigen en goed zijn voor 1400 miljard euro per jaar, meer dan enige andere productiesector in de EU;

2.  verzoekt de Commissie solide Gemeenschapswetgeving voor te stellen – zonder de correcte werking van de markten te verstoren – om de betrekkingen tussen producenten, leveranciers en distributeurs van voedselproducten eerlijker te maken en om de reeds geldende regels naar behoren ten uitvoer te leggen, niet in de laatste plaats omdat uit de meest recente inkomenscijfers van Eurostat blijkt dat de landbouwinkomens op EU-niveau sinds 2009 met 11,6% zijn gedaald;

3.  wijst op het werk dat momenteel wordt verricht door het forum op hoog niveau over een beter functionerende voedselvoorzieningsketen en de vier deskundigenplatforms; betreurt dat het Europees Parlement niet officieel betrokken is bij de werkzaamheden van het Forum en dringt erop aan dat deze kwestie met voorrang wordt behandeld om volledige deelname van het Parlement mogelijk te maken;

4.  wijst er nadrukkelijk op dat de lidstaten een actieve rol moeten spelen bij de oprichting van raadplegingsfora, waarin alle schakels van de voedselketen naar behoren vertegenwoordigd zijn, om de dialoog te bevorderen en om richtsnoeren op te stellen ter verwezenlijking van eerlijker, evenwichtiger betrekkingen; wijst er andermaal op deze officiële raadpleging bijdraagt tot bescherming van producenten en leveranciers en tot voorkoming van vergeldingsmaatregelen van de distributiesector;

5.  wijst er met klem op dat allereerst een heldere, strikte en objectieve omschrijving moet worden overeengekomen van misbruik en oneerlijke praktijken, met o.m. beter sluitende definities van concepten en duidelijker afbakening, zodat hierop specifieke regelgeving, toezicht en objectieve strafmaatregelen kunnen worden toegepast;

6.  stelt onderstaande niet-volledige lijst voor van praktijken waarover producenten hun bezorgdheid hebben uitgesproken in verband met de werking van voedseldistributieketen:

I) Toegang tot detailhandelaren:

 

      i) Betaling vooraf voor onderhandelingen over toegang

      ii) Vergoedingen voor het opnemen van producten in het assortiment

      iii) Betalingen om aan onderhandelingen te mogen deelnemen

      iv) Betalingen voor plankruimte

      v) Verplichte reclameaanbiedingen

      vi) Vertragingen in de betaling

      vii) Prijsvorming

      viii) Clausule inzake meest bevoorrechte klanten

 

II) Oneerlijke voorwaarden in overeenkomsten of eenzijdige wijzigingen van de voorwaarden van overeenkomsten

 

      i) Eenzijdige wijzigingen van de voorwaarden in overeenkomsten, die met terugwerkende kracht van toepassing zijn

      ii) Eenzijdig verbreken van overeenkomsten

      iii) Clausules/vergoedingen inzake alleenverkooprecht

      iv) "verplichte" bijdrage voor huismerken "Verplicht"

      v) Verplicht gebruik van standaard modelovereenkomsten

      vi) vergeldingsmaatregelen

      vii) Niet-schriftelijke contractuele overeenkomsten

      viii) Terugvordering winstmarge

      ix) Prevalerende kortingen

      x) Vertragingen in de betaling

      xi) Verplichte betaling voor verwerking/verwijdering van afval

      xii) Gecombineerde inkoop/onderhandeling

      xiii) Veiling bij afslag

      xiv) Niet te verwezenlijken leverantievoorwaarden

      xv) Verplicht gebruik van de diensten van een (specifieke) leverancier van verpakkingsmateriaal

      xvi) Verplicht gebruik van de diensten van een (specifieke) aan- en afvoeronderneming

      xvii) Betaling ter dekking van de kosten van (niet vooraf overeengekomen) reclameaanbiedingen

      xviii) Te veel bestelde hoeveelheden van een product bedoeld voor reclameaanbiedingen

      xix) Betaling voor het niet-verwezenlijken van bepaalde verkoopniveaus

      xx) Leveranciers verplichten tot aanvullende korting voor verkopen boven een bepaald niveau

      xxi) Eenzijdige verwijdering van producten uit de rekken

      xxii) Verplichting tot onvoorwaardelijke teruggave van (niet verkochte) producten

      xxiii) verplichting voor leveranciers kosten in verband met krimp of diefstal van producten over te nemen

      xxiv) Verplichting van leveranciers onredelijke kosten te betalen in verband met klachten van klanten;

 

7.  dringt aan op het opzetten van een kader om deze gang van zaken daadwerkelijk te sturen met bestuursrechtelijke of gerechtelijke middelen, een stelsel van beoordeling en toezicht dat door de lidstaten wordt toegepast en door de Europese Commissie gecoördineerd, en met ontmoedigende strafmaatregelen die daadwerkelijk en tijdig worden toegepast;

8.  dringt, in verband met voorwaarden in overeenkomsten en onrechtmatige handelspraktijken, aan op uitbreiding van de middelen om te waarborgen dat de hand wordt gehouden aan betalingstermijnen en dat, zo nodig, nieuwe instrumenten worden ingesteld om de tijdspanne tussen levering en werkelijke ontvangt van de betaling door de leveranciers zo kort mogelijk te maken; wijst er in dit verband op dat er dringend oplossingen nodig zijn om de onaanvaardbare problemen aan te pakken waarmee producenten van bederfelijke producten, die slechts korte tijd kunnen worden bewaard, te kampen hebben, daar deze producten in supermarkten snel worden verkocht, terwijl de producenten pas een aantal maanden later worden betaald, waardoor deze worden opgezadeld met ernstige liquiditeitsproblemen;

9.  neemt kennis van de maatregelen in de ontwerpvoorstellen van de Commissie inzake de hervorming van het GLB ter verbetering van de positie van boeren in de voedselleverantieketen via steun aan organisaties van producenten en diverse branches, en door bevordering van korte ketens tussen producenten en consumenten, zoals markten voor plaatselijke producten; is ervan overtuigd dat versteviging van de positie van boeren ertoe zal bijdragen dat zij een eerlijker deel van de toegevoegde waarde ontvangen;

10. wijst erop dat soms bij wijze van dwangmaatregel producten die ter plaatse verkrijgbaar zijn uit andere regio's of landen worden ingevoerd en eist dat er maatregelen worden genomen om dit soort "vergeldings"-invoer te voorkomen die op korte termijn leidt tot verzwakking van de nationale, regionale en plaatselijke leveranciers van landbouwproducten, daar dit kleine structuren zijn die niet kunnen overleven te midden van heftig schommelende aankooppatronen;

11. dringt er, met betrekking tot de huismerken van de detailhandel, op aan dat er instrumenten en nieuwe regelgeving worden ingevoerd om ervoor te zorgen dat uitsluitend afzonderlijke rechtspersonen de detailhandelaar mogen voorzien van het product dat als huismerk zal worden verkocht, zelfs indien de leverende eenheid tot dezelfde handelscombinatie behoort; is van mening dat de detailhandel niet tegelijkertijd moet kunnen profiteren van zijn status als klant en mededinger van zijn leveranciers;

12. dringt er met klem op aan dat onafhankelijke merken naast huismerken in de schappen van supermarkten staan, zodat de consument een zo ruim mogelijk keuze heeft en verwerpt oneerlijke afzetmethoden in de winkels waardoor huismerken worden bevoordeeld ten opzichte van onafhankelijke merken; dringt aan op meer doorzichtigheid en eerlijkheid in de prijsvorming voor huismerken en onafhankelijke merken; dringt aan op regels ter voorkoming van parasietachtige namaak van onafhankelijke merken door grote detailhandelaren om hun eigen merk te scheppen;

13. dringt aan op wijziging van de huidige mededingingswetgeving van de EU zodat meer rekening wordt gehouden met de schadelijke gevolgen die verticale concentratie heeft op de volledige voedselleverantieketen, in plaats van uitsluitend de aandacht te richten op de relatieve marktposities van een aantal bedrijven;

14. dringt erop aan dat het proefproject met betrekking tot de oprichting van een waarnemingspost voor Europese marktprijzen en winstmarges wordt uitgevoerd, daar dit, gezien de prijsschommelingen van de afgelopen jaren, een belangrijke instrument zal vormen voor de verbetering van de doorzichtigheid van de voedselleverantieketen;

15. verzoekt de Commissie de werkzaamheden van haar verschillende diensten zodanig beter te coördineren dat zij een doelmatiger rol kan spelen bij het toezicht op de prijzen in alle schakels van de voedselleverantieketen en bij het toezicht op de dynamiek van de detailhandel en de respectieve marktaandelen in de gehele EU; dringt erop aan dat er een onafhankelijke ombudsman wordt ingesteld voor de handel in voedingswaren, om contact te houden met de desbetreffende handels- en mededingingsautoriteiten en met de nationale ombudsman voor de handel in voedingswaren in iedere lidstaat, ten einde gegevens te coördineren en te delen; is voorts van mening dat de Europese ombudsman en de nationale ombudslieden verantwoordelijk moeten zijn voor de waarborging van de naleving van de desbetreffende geldende wetgeving en voor het aanbevelen van tijdige en adequate strafmaatregelen;

16. dringt er met klem op aan dat er, als er misbruik wordt ontdekt, een stelsel van strafmaatregelen wordt gehanteerd, dat evenredig dient te zijn aan de financiële en commerciële schade die wordt veroorzaakt voor de partijen in de voedselleverantieketen en die snel moeten worden uitgevoerd opdat zij in hoge mate ontmoedigend werken;

17. is van mening dat de oplossing van de aanpak van het gebrek aan evenwicht in de voedselleverantieketen schuilt in een nieuw kader waarin regelgeving, wijzigingen in de mededingingswetgeving en meer horizontale wetgeving worden gecombineerd met bestaande en nieuwe overeenkomsten voor vrijwillige zelfregulering; dringt erop aan dat de lidstaten de ontwikkeling van optimale werkmethoden en/of gedragscodes bevorderen in samenwerking met alle belanghebbenden, en producenten, de bedrijfstak, leveranciers, detailhandel en vertegenwoordigers van de consument hierbij betrekken en zo veel mogelijk gebruik maken van bestaande elkaar onderling versterkende effecten;

18. is van mening dat voorrang moet worden gegeven aan een EU-dekkende voorlichtingscampagne waarin boeren wordt gewezen op hun contractuele rechten en op de meest voorkomende onwettige, oneerlijke en onrechtmatige contractuele en handelspraktijken;

19. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.

[1] Aangenomen teksten, P7-TA(2010)0286
[2] Aangenomen teksten, P7_TA(2011)0006
[3] Aangenomen teksten, P7-TA(2011)0297
[4] Aangenomen teksten, P7-TA(2010)0302
[5] Aangenomen teksten, P6-TA(2008)0054
[6] Aangenomen teksten, P6_TA(2009)0191