Dokument z posiedzenia
4.2.2015 B8‑0100/2015
PROJEKT REZOLUCJI
złożony w następstwie oświadczenia Komisji
zgodnie z art. 123 ust. 2 Regulaminu
w sprawie środków zwalczania terroryzmu
( 2015/2530(RSP) )
Judith Sargentini, Jan Philipp Albrecht, Eva Joly, Ulrike Lunacek, Jean Lambert
w imieniu grupy Verts/ALE
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie środków zwalczania terroryzmu
( 2015/2530(RSP) )
Parlament Europejski,
– uwzględniając Kartę praw podstawowych UE, art. 2, 3 i 6 Traktatu o Unii Europejskiej oraz odpowiednie artykuły Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE),
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie unijnej polityki przeciwdziałania terroryzmowi: najważniejsze osiągnięcia i nadchodzące wyzwania[1],
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 10 października 2013 r. w sprawie rzekomego transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów w krajach europejskich przez CIA[2],
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 27 lutego 2014 r. w sprawie sytuacji praw podstawowych w Unii Europejskiej (2012),
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 12 marca 2014 r. w sprawie realizowanych przez NSA amerykańskich programów nadzoru, organów nadzoru w różnych państwach członkowskich oraz ich wpływu na prawa podstawowe obywateli UE[3],
– uwzględniając dyrektywę 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającą normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępującą decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 17 grudnia 2014 r. w sprawie odnowienia strategii bezpieczeństwa wewnętrznego Unii Europejskiej[4],
– uwzględniając komunikat Komisji z dnia 27 marca 2013 r. w sprawie unijnej tablicy wyników wymiaru sprawiedliwości ( COM(2013)0160 ),
– uwzględniając sprawozdanie Komisji z dnia 3 lutego 2014 r. w sprawie zwalczania korupcji w UE ( COM(2014)0038 ),
– uwzględniając konkluzje Rady do Spraw Zagranicznych dn. 19 stycznia 2015 r. poświęconej walce z terroryzmem, a w szczególności decyzję o usprawnieniu wymiany informacji z krajami partnerskimi oraz o promowaniu wzmocnionej współpracy z krajami arabskimi i z krajami basenu Morza Śródziemnego, w tym protokół ustaleń z Ligą Państw Arabskich,
– uwzględniając ramy strategiczne i plan działania UE na rzecz praw człowieka i demokracji przyjęte dnia 25 czerwca 2012 r.,
– uwzględniając wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8 kwietnia 2014 r. w połączonych sprawach C-293/12 i C-594/12, Digital Rights Ireland oraz Seitlinger i in., oraz opinię Wydziału Prawnego Parlamentu w sprawie interpretacji tego orzeczenia[5],
– uwzględniając art. 123 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że poszanowanie praw podstawowych stanowi czynnik o zasadniczym znaczeniu dla powodzenia polityki zwalczania terroryzmu;
B. mając na uwadze, że groźne ataki terrorystyczne na terytorium UE od czasu zamachów z 11 września mają poważny wpływ na poczucie bezpieczeństwa obywateli i mieszkańców Unii;
C. mając na uwadze, że od 11 września UE wprowadziła 239 środków zwalczania terroryzmu, w postaci: 26 planów działania i dokumentów strategicznych, 25 rozporządzeń, 15 dyrektyw, 11 decyzji ramowych, 25 decyzji, 1 wspólnego działania, 3 wspólnych stanowisk, 4 rezolucji, 111 konkluzji Rady i 8 porozumień międzynarodowych[6];
D. mając na uwadze, że zdecydowanie brakuje właściwej i systematycznej oceny tych środków;
E. mając na uwadze, że w ostatnich czasach alarmująco wzrósł poziom rasizmu i ksenofobii, w tym antysemityzmu, niechęci do Romów i islamofobii;
F. mając na uwadze, że istnieje pilna potrzeba opracowania jednolitej definicji prawnej pojęcia „tworzenie profili” w oparciu o odpowiednie prawa podstawowe i standardy ochrony danych, aby ograniczyć wątpliwości związane z dopuszczalnością określonych form działalności;
G. mając na uwadze, że zgodnie z danymi opublikowanymi przez Europejską Komisję na rzecz Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ), między państwami członkowskimi UE występują znaczne rozbieżności, jeśli chodzi o inwestycje w ich systemy sądownictwa karnego[7];
1. składa głębokie wyrazy współczucia ofiarom ostatnich ataków terrorystycznych w Paryżu i na świecie oraz ich rodzinom;
2. podkreśla, że podstawowym elementem walki z terroryzmem musi być włączenie strategii na rzecz ochrony i wsparcia dla ofiar i ich rodzin; wzywa zatem wszystkie państwa członkowskie do właściwego wdrożenia dyrektywy 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw;
3. potwierdza zobowiązanie do przestrzegania wolności słowa, praw podstawowych, demokracji, tolerancji i praworządności;
4. nalega na konieczność kompleksowego podejścia do radykalizacji i terroryzmu bazującego na wzmocnieniu spójności społecznej, zapobieganiu przestępstwom, ukierunkowanych działaniach policji i dotyczących bezpieczeństwa przeprowadzanych w oparciu o podejrzane przypadki i konkretne zagrożenia określone przez ludzi, a nie przez maszyny; podkreśla ponadto potrzebę zaostrzenia przepisów regulujących nabywanie i posiadanie broni, przepisów eksportowych oraz nasilenia walki z nielegalnym przemytem broni; nalega ponadto na zapewnienie potrzebnych środków nauczycielom, pracownikom społecznym, psychologom, lokalnym funkcjonariuszom policji, śledczym, oskarżycielom, sędziom i pracownikom więzień dzięki odejściu od polityki oszczędnościowej, która tak poważnie naruszyła strukturę europejskich społeczeństw;
5. podkreśla, że nie powinniśmy ograniczać swobód, których zamierzamy bronić w walce z terroryzmem, wprowadzając w przede wszystkim symboliczne represyjne środki nadzoru na masową skalę i kontroli granic, które doprowadzą do powstania Unii Europejskiej, gdzie każdy jest podejrzany, nikt nie jest wolny, a zasada swobodnego przemieszczania się przestała obowiązywać; ostrzega ponadto przed stygmatyzacją, która może być efektem profilowania w naszym społeczeństwie osób , z którymi pragniemy zbudować lepsze relacje;
6. podkreśla, że Unia Europejska, państwa członkowskie Unii i stowarzyszone z nią kraje powinny oprzeć swoje strategie przeciwdziałania międzynarodowemu terroryzmowi na praworządności i zasadzie przestrzegania podstawowych praw; podkreśla ponadto, że działania zewnętrzne Unii na rzecz zwalczania międzynarodowego terroryzmu powinny być przede wszystkim nakierowane na prewencję;
7. zauważa, że podobnie jak w przypadku wcześniejszych ataków, sprawcy ataków w Paryżu byli już znani organom ścigania i toczyły się w ich sprawie dochodzenia oraz był prowadzony nadzór; wyraża zaniepokojenie z powodu tego, w jakim stopniu dostępne dane na temat tych osób mogły być wymieniane między ww. organami, a w razie konieczności, z kolegami z innych państw członkowskich, dzięki wykorzystaniu baz danych UE i współpracy z agencjami UE;
8. wzywa Komisję i Radę do przeprowadzenia kompleksowej oceny przyjętych w UE środków zwalczania terroryzmu i środków w nimi powiązanych, w szczególności pod kątem ich wdrażania w państwach członkowskich w systemach prawnych i w praktyce, a także zakresu, w jakim państwa członkowskie współpracują z agencjami UE w omawianym obszarze, zwłaszcza z Europolem i Eurojustem, jak również do przeprowadzenia odpowiedniej oceny pozostających jeszcze niedociągnięć oraz zgodności środków z zobowiązaniami UE w zakresie praw podstawowych, z wykorzystaniem procedury określonej w art. 70 TFUE; nalega, że również zewnętrzny wymiar środków UE w zakresie zwalczania terroryzmu musi zostać uwzględniony w tej ocenie, która ma być opublikowana razem z europejskim planem działań w zakresie bezpieczeństwa w maju 2015 r.;
9. nalega na konieczność prowadzenia nadzoru sądowego i demokratycznego nad polityką zwalczania terroryzmu; podkreśla, że należy uchylić środki zwalczania terroryzmu, które z perspektywy czasu nie okazały się niezbędne, skuteczne czy proporcjonalne, należy również przeprowadzić dochodzenia w sprawie przypadków łamania praw podstawowych i zastosować środki naprawcze, a także opracować nowe formy kontroli demokratycznej w oparciu o uprawnienia przyznane w traktacie lizbońskim Parlamentowi Europejskiemu i parlamentom narodowym; nalega na włączenie do tych środków i porozumień klauzuli wygaśnięcia i postanowienia o okresowym wznowieniu zezwolenia; sprzeciwia się wykorzystaniu bezpieczeństwa narodowego jako pretekstu do łamania praw podstawowych, takich jak poufność relacji adwokat-klient; wzywa do pilnego wyjaśnienia pojęcia bezpieczeństwa narodowego w kontekście prawa europejskiego;
Kompleksowe podejście do przeciwdziałania radykalizacji i terroryzmowi
10. podkreśla, że polityka gospodarcza, oświatowa i społeczna może przyczynić się do zwalczania wykluczenia społecznego i skutków gwałtownych zmian społeczno-gospodarczych, które prowadzą do rozżalenia i frustracji i które potencjalnie mogą być wykorzystane przez posługujących się przemocą ekstremistów; apeluje zatem, by strategie były nakierowane na zasadniczą poprawę sytuacji, jeśli chodzi o włączenie gospodarcze i społeczne, dialog, udział, równość, tolerancję i porozumienie między różnymi kulturami i religiami;
11. wzywa państwa członkowskie, by inwestowały w programy edukacyjne poświęcone poszanowaniu godności ludzkiej, promowaniu równych szans, zwalczaniu wszelkich rodzajów dyskryminacji i promowaniu integracji od najmłodszych lat; podkreśla, że obejmuje to szkolenie nauczycieli w zakresie kwestii społecznych i różnorodności;
12. ostrzega, że spowodowany ubóstwem i bezrobociem brak perspektyw pełnego udziału w społeczeństwie może wzbudzać u niektórych osób poczucie bezsilności, a nawet doprowadzić do destrukcyjnych zachowań o ekstremistycznym charakterze mających na celu podniesienie własnej wartości przez atakowanie społeczeństwa jako takiego; wzywa państwa członkowskie, by intensywniej dążyły do ograniczania ubóstwa, dawania szans na zatrudnienie oraz poprawy statusu i poszanowania osób;
13. podkreśla, że dyskryminacja i mowa nienawiści mogą prowadzić w niektórych przypadkach do wzorców postępowania polegających na większej radykalizacji i przemocy; zaznacza, że podstawową odpowiedzią muszą być normy dotyczące równości i niedyskryminacji, uzupełnione konkretną polityką podejmującą problem wszelkich form dyskryminacji;
14. wyraża zaniepokojenie z powodu niewspółmiernych konsekwencji ponoszonych przez społeczności muzułmańskie w wyniku wprowadzenia po zamachu z 11 września 2001 r. szczególnych praktyk, zwłaszcza praktyki tworzenia profili rasowych;
15. podkreśla, że rozpoczęcie i zacieśnienie współpracy z odnośnymi społecznościami w poszczególnych państwach członkowskich ma kluczowe znaczenie zarówno dla określania szczególnych zagrożeń, jak i jako część ogólnych strategii na rzecz deradykalizacji; wyraża poparcie dla programów, które dają mniejszościom etnicznym i religijnym oraz marginalizowanym społecznościom możliwość działania na rzecz poprawy statusu społecznego i ekonomicznego ich odnośnych społeczności w perspektywie średnio- i długoterminowej na szczeblach lokalnym i regionalnym; podkreśla w związku z tym, że radykalizacja w UE nie ogranicza się do określonych grup etnicznych lub religijnych;
16. podkreśla, że odnośne środki egzekwowania prawa obowiązują już w każdym państwie członkowskim:
- dane paszportowe pasażerów (na podstawie systemu danych pasażera przekazywanych przed podróżą – APIS) są już sprawdzane w bazie danych znanych przestępców i osób objętych zakazem wjazdu na terytorium państwa;
- organy ścigania mogą mieć dostęp do danych telefonicznych i pasażerskich osób podejrzanych czy nawet grup osób podejrzanych, jeżeli mają one powiązania z konkretnym zagrożeniem;
- system informacyjny Schengen zaleca dyskretny nadzór nad osobami oraz ich szybkie zatrzymanie i ekstradycję, jeżeli stanowią one zagrożenie dla bezpieczeństwa, mają zamiar popełnić przestępstwo lub są podejrzane o popełnienie przestępstwa;
jest zdania, że organy ścigania muszą przede wszystkim wykorzystywać te możliwości i zacieśniać współpracę, między innymi dzięki powoływaniu wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych oraz z pomocą agencji UE takich jak Europol, Eurojust i CEPOL;
17. uważa, że zwalczanie handlu bronią palną powinno być priorytetem dla UE w jej walce z poważną i międzynarodową przestępczością zorganizowaną; jest zdania, że należy zwłaszcza bardziej zacieśnić współpracę, jeśli chodzi o mechanizmy wymiany informacji oraz identyfikowalność i niszczenie zakazanej broni; podkreśla ponadto, że państwa członkowskie powinny ściśle przestrzegać wspólnego stanowiska określającego wspólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego;
18. apeluje o właściwe wdrożenie dorobku w dziedzinie przeciwdziałania praniu pieniędzy, co umożliwi wczesną identyfikację finansowania terroryzmu;
19. podkreśla, że ukierunkowane kontrole graniczne można przeprowadzać w stosunku do osób korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się, które przekraczają granice zewnętrzne, przez określony czas, na określonych drogach lub w określonych punktach granicznych, zależnie od poziomu zagrożenia; nalega, by państwa członkowskie – oprócz już istniejących możliwości – w pełni i lepiej wykorzystywały obowiązujące ramy Schengen oraz przydzieliły konieczne środki, zamiast próbować ponownie wprowadzać kontrole graniczne;
20. przypomina, że w kwietniu 2014 r. Europejski Trybunał Sprawiedliwości unieważnił dyrektywę w sprawie zatrzymywania danych w oparciu o motyw, że zatrzymywanie danych przy braku jakiegokolwiek „związku między danymi, które mają być zatrzymywane, a zagrożeniem dla bezpieczeństwa publicznego” nie jest zgodne z gwarancjami Karty praw podstawowych Unii Europejskiej; podkreśla, że ta zależność ma podstawowe znaczenie nie tylko w odniesieniu do dyrektywy w sprawie zatrzymywania danych, ale także w związku z każdym innym systemem zatrzymywania danych zakładającym przechowywanie danych osób niepodejrzanych; przypomina krytyczne stanowisko Trybunału w sprawie braku innych ograniczeń w zatrzymywaniu danych, takich jak ograniczenia dotyczące zatrzymywania „danych związanych albo z określonym czasem, określonym obszarem geograficznym lub określonym kręgiem osób mogących, w taki czy inny sposób, mieć związek z poważnym przestępstwem, albo osobami, których zatrzymane dane z innych powodów mogłyby przyczynić się do zapobiegania poważnym przestępstwom oraz ich wykrywania lub ścigania”[8];
21. wzywa Komisję, aby przeprowadziła formalny przegląd wniosku UE w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera (PNR) z uwzględnieniem kryteriów określonych przez Trybunał Sprawiedliwości w wyroku dotyczącym dyrektywy w sprawie zatrzymywania danych; zwraca się do Wydziału Prawnego o przeprowadzenie podobnego przeglądu w przeciągu sześciu tygodni od przyjęcia niniejszej rezolucji; nalega na fakt, że „ogólny program nadzoru”[9] w rozumieniu stosowanym we wniosku UE w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera (PNR) nie może zostać przyjęty, zanim Trybunał Sprawiedliwości nie wyda opinii na temat porozumienia UE-Kanada dotyczącego przekazywania i wykorzystywania PNR, o co zwrócił się Parlament w listopadzie 2014 r.[10];
22. podkreśla, że środki ograniczające prawa podstawowe w internecie do celów zwalczania terroryzmu muszą być konieczne i proporcjonalne, a w szczególności muszą opierać się na odpowiedniej definicji terroryzmu, której obecnie brakuje; podkreśla ponadto, że treści związane z działalnością przestępczą należy usuwać na podstawie zezwolenia wydanego przez sąd, a nie w drodze prywatnego nadzoru prowadzonego przez dostawców usług internetowych;
23. ponownie apeluje o propagowanie kodowania wszelkich środków łączności, w tym poczty elektronicznej i wiadomości SMS[11]; podkreśla, że wprowadzenie zakazu kodowania odbyłoby się ze szkodą dla ochrony danych osobowych przekazywanych w sieciach łączności, sieciach handlowych i finansowych oraz systemach państwowych i kluczowych systemach infrastruktury, gdyż umożliwiłoby przechwycenie tych danych w celach przestępczych lub innych;
24. ponawia stwierdzenie, że wszystkie środki dotyczące gromadzenia i przekazywania danych, również przez agencje UE, np. Europol, muszą być zgodne z Kartą praw podstawowych Unii Europejskiej i opierać się na spójnych ramach prawnych ochrony danych zapewniających prawnie wiążące standardy ochrony danych osobowych, szczególnie w odniesieniu do ograniczenia celu, minimalizowania danych, informacji, dostępu, korekty, usunięcia i sądowych środków odwoławczych; wzywa do szybkiego przyjęcia pakietu ochrony danych, w tym poprzez przyjęcie podejścia ogólnego w Radzie na temat zarówno rozporządzenia, jak i dyrektywy z zachowaniem minimalnych norm ustanowionych w dyrektywie 95/46/UE;
25. wzywa państwa członkowskie do zacieśnienia współpracy sądowej na podstawie dostępnych instrumentów UE, takich jak europejski system przekazywania informacji z rejestrów karnych (ECRIS), europejski nakaz aresztowania i europejski nakaz dochodzeniowy, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady proporcjonalności i praw podstawowych; wzywa również państwa członkowskie do szybkiego uzgodnienia wszystkich proponowanych środków zgodnie z harmonogramem działań dotyczących praw procesowych oraz do zajęcia się w następnej kolejności decyzjami w sprawie aresztu tymczasowego i warunków przetrzymywania;
26. apeluje do państw członkowskich, by zainwestowaływ systemy sądownictwa karnego w celu zapewnienia właściwych, szybkich i zgodnych z prawami człowieka dochodzeń w sprawie przestępstw i ich ścigania;
27. wyraża przekonanie, że celem naszego systemu sądownictwa karnego powinna być resocjalizacja zatrzymanych, tak by nie stanowili już zagrożenia dla społeczeństwa po wyjściu na wolność; apeluje do państw członkowskich o zainwestowanie w zasoby ludzkie niezbędne do tych celów; wyraża poparcie dla inicjatyw deradykalizacyjnych podobnych do tych, które są prowadzone w duńskim mieście Aarhus;
28. przestrzega przed pokusą powrotu do poprzednich, krótkowzrocznych i nieskutecznych praktyk polegających na zmowie z reżimami autorytarnymi w imię bezpieczeństwa i stabilności; wzywa UE do zdecydowanej zmiany strategii dotyczącej południowego regionu Morza Śródziemnego (w ramach trwającego przeglądu Europejskiej Polityki Sąsiedztwa) oraz do skupienia się na wspieraniu tych krajów i podmiotów, które rzeczywiście podzielają wspólne wartości i zobowiązały się do przeprowadzenia reform;
29. apeluje o prowadzenie bardziej spójnej polityki zewnętrznej zajmującej się podstawowymi przyczynami brutalnego konfliktu, ekstremizmu i radykalizacji, wśród których znajdują się niestabilność i zacofanie gospodarcze, a zwłaszcza pogłębiające się nierówności na świecie;
30. podkreśla, że UE powinna intensyfikować dialog polityczny ze światem muzułmańskim, by usunąć powiązania między terroryzmem a islamem, które zdominowały obecnie debatę publiczną; przypomina, że unijna zewnętrzna polityka przeciwdziałania terroryzmowi musi przede wszystkim stosować podejście sądownictwa karnego, które ściśle przestrzega międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka oraz międzynarodowego prawa humanitarnego, a także wspiera działania w obszarze deradykalizacji i walki z brutalnym ekstremizmem; apeluje do UE o nieudzielanie wsparcia represyjnym tendencjom w krajach trzecich;
31. kładzie nacisk na fakt, że projekty Komisji i państw członkowskich oraz krajów trzecich dotyczące wspierania walki z terroryzmem muszą być zgodne z prawami człowieka, a także – w stosownych przypadkach – z międzynarodowym prawem humanitarnym, zwłaszcza w odniesieniu do odpowiednich wymogów procesowych; podejmuje decyzję o dokonaniu oceny gwarancji dotyczących praw człowieka oraz wytycznych stosowanych przez UE i jej państwa członkowskie w projektach zwalczania terroryzmu, zwłaszcza w regionie południowego sąsiedztwa; podejmuje decyzję o zorganizowaniu – wspólnie z parlamentami i podmiotami społeczeństwa obywatelskiego z regionu Morza Śródziemnego – wysłuchania w sprawie parlamentarnej kontroli działań i przepisów w zakresie zwalczania terroryzmu;
32. przypomina Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, Koordynatorowi UE ds. Zwalczania Terroryzmu oraz państwom członkowskim o ich zobowiązaniu – w ramach Planu działania UE dotyczącego praw człowieka i demokracji, przyjętego w czerwcu 2012 r. – do zagwarantowania poruszania kwestii praw człowieka we wszystkich rodzajach dialogu na temat walki z terroryzmem prowadzonego z krajami trzecimi;
33. przypomina państwom członkowskim i agencjom UE o wynikających z Karty praw podstawowych i międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka zobowiązaniach oraz o celach polityki zewnętrznej UE, które zakazują im przekazywania danych wywiadowczych mogących prowadzić do naruszeń praw człowieka w kraju trzecim, a także wykorzystywania informacji uzyskanych dzięki torturom poza UE;
34. zdecydowanie sprzeciwia się wykorzystywaniu dronów do pozasądowych egzekucji osób podejrzanych o terroryzm i apeluje o większą przejrzystość i odpowiedzialność w odniesieniu do wykorzystywania dronów, w tym dzięki wspólnemu stanowisku UE formalizującemu ramy prawne dotyczące wykorzystywania dronów, zgodnie z rezolucją Parlamentu przyjętą w dniu 27 lutego 2014 r.[12];
35. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji oraz rządom i parlamentom państw członkowskich.