Dokument z posiedzenia

 

27.4.2015                                                                                                                B8‑0375/2015

PROJEKT REZOLUCJI

złożony w następstwie pytań wymagających odpowiedzi ustnej B8-0115/2015 i B8-0116/2015

zgodnie z art. 128 ust. 5 Regulaminu

w sprawie niszczenia zabytków kultury w Syrii i Iraku

( 2015/2649(RSP) )

Fernando Maura Barandiarán, Ilhan Kyuchyuk, Juan Carlos Girauta Vidal, Marietje Schaake, Marielle de Sarnez, Urmas Paet, Gérard Deprez, Ivan Jakovčić, Dita Charanzová, Petr Ježek, Filiz Hyusmenova

w imieniu grupy ALDE

 

B8‑0375/2015

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie niszczenia zabytków kultury w Syrii i Iraku

( 2015/2649(RSP) )

Parlament Europejski,

–       uwzględniając pytania wymagające odpowiedzi ustnej, skierowane do Rady i Komisji w sprawie niszczenia zabytków kultury w Syrii i Iraku ( O-000031/2015 – B8 0115/2015 i O-000032/2015 – B8 0116/2015),

–       uwzględniając art. 167 TFUE, który stanowi, że „działanie Unii zmierza do zachęcania do współpracy między państwami członkowskimi”, m.in. w zakresie „zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim”, oraz że „Unia i państwa członkowskie sprzyjają współpracy z państwami trzecimi oraz z organizacjami międzynarodowymi właściwymi w dziedzinie kultury”,

–       uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 116/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie wywozu dóbr kultury[1],

–       uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1210/2003 z dnia 7 lipca 2003 r. dotyczące niektórych szczególnych ograniczeń w stosunkach gospodarczych i finansowych z Irakiem oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 2465/96[2],

–       uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) nr 1332/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r.[3] zmieniające rozporządzenie (UE) nr 36/2012[4] w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Syrii, przyjęte na podstawie decyzji Rady 2013/760/WPZiB z dnia 13 grudnia 2013 r. zmieniającej decyzję 2013/255/WPZiB dotyczącą środków ograniczających skierowanych przeciwko Syrii[5], w szczególności jej art. 11c dotyczący przywozu, wywozu lub przenoszenia syryjskich dóbr kultury,

–       uwzględniając wspólne działanie Rady 2001/555/WPZiB z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie ustanowienia Centrum Satelitarnego Unii Europejskiej[6], zmienione przez wspólne działanie Rady 2009/834/WPZiB[7],

–       uwzględniając rezolucję Rady z października 2012 r. w sprawie utworzenia nieformalnej sieci organów ścigania i ekspertów właściwych w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET),

–       uwzględniając konwencję haską z dnia 14 maja 1954 r. o ochronie dóbr kultury w razie konfliktu zbrojnego,

–       uwzględniając konwencję UNESCO dotyczącą środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury przyjętą w 1970 r.,

–       uwzględniając konwencję UNESCO z dnia 16 listopada 1972 r. dotyczącą ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego,

–       uwzględniając konwencję UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z dnia 17 października 2003 r.,

–       uwzględniając konwencję UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego z dnia 20 października 2005 r.,

–       uwzględniając Konwencję UNIDROIT z 1995 r. o skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dobrach kultury,

–       uwzględniając rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie zagrożeń dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa wynikających z aktów terroryzmu przeprowadzonych przez Al-Kaidę[8],

–       uwzględniając wenecką Kartę Konserwacji i Restauracji Zabytków i Miejsc Zabytkowych z 1964 r., w której określono międzynarodowe ramy ochrony i restauracji zabytkowych budynków,

–       uwzględniając Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego przyjęty w dniu 17 lipca 1998 r., w szczególności jego art. 8 ust. 2 lit. b ) pkt (ix), który uznaje za zbrodnię wojenną „zamierzone kierowanie ataków na budynki przeznaczone na cele religijne, edukacyjne, artystyczne, naukowe lub charytatywne, pomniki historyczne, szpitale oraz miejsca, gdzie gromadzeni są ranni i chorzy, pod warunkiem że nie są one celami wojskowymi”,

–       uwzględniając swoją rezolucję z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie rocznego sprawozdania dotyczącego praw człowieka i demokracji na świecie za rok 2013 oraz polityki Unii Europejskiej w tym zakresie, w której w ust. 211 stwierdza się, że „umyślne formy niszczenia dziedzictwa kulturowego i artystycznego, które mają obecnie miejsce w Iraku i Syrii, powinny być ścigane jako zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciwko ludzkości”[9],

–       uwzględniając wspólny komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lutego 2015 r. w sprawie elementów strategii regionalnej UE w odniesieniu do Syrii i Iraku oraz zagrożenia ze strony Daisz (JOIN(2015)0002), w którym Komisja i wiceprzewodnicząca Komisji / wysoka przedstawiciel Unii do spraw zagranicznym i polityki bezpieczeństwa uznały poważny charakter, jaki przybiera niszczenie i plądrowanie dziedzictwa kulturowego w kryzysach w Syrii i Iraku, oraz zagrożenie, jakie stanowi Daisz,

–       uwzględniając art. 128 ust. 5 i art. 123 ust. 2 Regulaminu,

A.     przypominając, że liczne obiekty archeologiczne, religijne i kulturalne w Syrii, Iraku i Tunezji stały się w ostatnim czasie przedmiotem niszczycielskich działań ze strony grup ekstremistycznych szczególnie powiązanych z Państwem Islamskim w Iraku i Syrii (ISIS/Daisz) oraz że dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa określiła te systematyczne ataki na dziedzictwo kulturowe mianem „czystki kulturowej”;

B.     podkreślając, że według UNESCO pojęcie „czystki kulturowej” odnosi się do zamierzonej strategii prowadzącej do zniszczenia różnorodności kulturowej poprzez celowe kierowanie ataków na osoby wybrane na podstawie ich pochodzenia kulturowego, etnicznego lub religijnego, w połączeniu z celowymi atakami na ich miejsca kultu, pamięci i nauki oraz że strategia czystek kulturowych obserwowana w Iraku i Syrii znajduje odzwierciedlenie w atakach na dziedzictwo kulturowe, zarówno fizyczne, materialne i budowlane formy wyrazu kulturowego, takie jak pomniki i budynki, jak i mniejszości i niematerialne formy wyrazu kulturowego, takie jak zwyczaje, tradycje i przekonania[10];

C.     przypominając, że niektóre akty niszczenia dziedzictwa kulturowego uznano w pewnych okolicznościach za zbrodnie przeciw ludzkości[11]; mając w szczególności na uwadze, że w przypadku gdy są one wymierzone przeciw członkom grup religijnych lub etnicznych, można je uznać za prześladowanie, w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. h) Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego;

D.     podkreślając, że takie akty niszczenia miejsc i obiektów kulturowych i historycznych nie są nowymi zjawiskami i nie ograniczają się wyłącznie do Iraku i Syrii oraz że według UNESCO „dziedzictwo kulturowe jest ważnym elementem tożsamości kulturowej wspólnot, grup i osób, a także spójności społecznej, zatem umyślne niszczenie może mieć negatywne konsekwencje dla godności ludzkiej i praw człowieka”[12]; podkreślając, że m.in. według UNESCO, łupy zdobyte w wyniku plądrowania obiektów kulturowych i religijnych oraz przedmioty przemycane w Iraku i Syrii przez reżim Baszara Al-Assada, Wolną Armię Syryjską (FSA), ISIS/Daisz i inne ugrupowania zaangażowane w konflikt są wykorzystywane do finansowania działań terrorystycznych, przez co dzieła sztuki i dobra kultury stają się „narzędziem walki”;

E.     przypominając, że dzięki finansowaniu ze strony Unii Europejskiej UNESCO, wraz z innymi partnerami strategicznymi, uruchomiło w dniu 1 marca 2014 r. trzyletni projekt pod nazwą „Ochrona nadzwyczajna dziedzictwa kulturowego Syrii”, w szczególności mający na celu zapewnienie ochrony nadzwyczajnej syryjskiego dziedzictwa kulturowego;

F.     przypominając, że UE ratyfikowała Konwencję w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego podpisaną w dniu 20 października 2005 r., która stanowi pierwszy instrument międzynarodowy uznający podwójny, tj. gospodarczy i kulturowy, wymiar dóbr kultury, których nie można zatem traktować jako przedmioty o jedynie handlowej wartości;

G.     podkreślając, że Konwencja UNESCO dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury podpisana w dniu 17 listopada 1970 r. oraz Konwencja Międzynarodowego Instytutu Unifikacji Prawa Prywatnego (UNIDROIT) o skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dobrach kultury podpisana w dniu 24 czerwca 1995 r. są ważnymi instrumentami pozwalającymi na zwiększenie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego;

H.     mając na uwadze, że nielegalny handel dobrami kultury jest obecnie trzecim co do wielkości rodzajem nielegalnego handlu poza handlem narkotykami i bronią oraz że nielegalny handel dobrami kultury jest zdominowany przez siatki przestępczości zorganizowanej, a mechanizmy na szczeblu krajowym i międzynarodowym nie są odpowiednio wyposażone i wspierane w celu rozwiązania tego problemu;[13]

I.      zwracając uwagę na fakt, że walka z nielegalnym handlem dobrami kultury nie leży w zakresie szczególnych kompetencji Unii Europejskiej, jako że nie jest określona jako taka w traktatach, jednak zwalczanie tego rodzaju nielegalnej działalności wchodzi w zakres kilku dziedzin kompetencji UE, takich jak rynek wewnętrzny, przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, kultura oraz wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB);

J.

         mając na uwadze, że należy pilnie zapewnić lepszą koordynację walki z nielegalnym handlem dobrami kultury oraz bliską współpracę w celu wspierania szerzenia świadomości i wymiany informacji oraz wzmocnienia ram prawnych; mając na uwadze w tym kontekście, że zgodnie z zaleceniami zawartymi w konkluzjach Rady w sprawie zapobiegania przestępstwom przeciwko dobrom kultury i zwalczania tych przestępstw w grudniu 2011 r., państwa członkowskie powinny m.in. wzmocnić współpracę między funkcjonariuszami organów ścigania, organami kultury i organizacjami prywatnymi

 

K.     mając na uwadze, że w październiku 2012 r. na mocy rezolucji Rady utworzono nieformalną sieć organów ścigania i ekspertów w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET), której głównym celem jest usprawnienie wymiany informacji w zakresie zapobiegania nielegalnemu handlowi dobrami kultury, a także określenie i wymiana informacji na temat sieci przestępczych podejrzanych o udział w nielegalnym handlu;

L.     przypominając, że dnia 28 marca 2015 r. dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa rozpoczęła w Bagdadzie kampanię #Unite4Heritage, która ma na celu mobilizację światowego wsparcia na rzecz ochrony dóbr kultury przy użyciu portali społecznościowych;

1.      wzywa wysoką przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa do podjęcia odpowiednich działań na szczeblu politycznym, zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z dnia 12 lutego 2015 r., w celu położenia kresu nielegalnemu handlowi dobrami kultury z terytorium Syrii i Iraku tak długo, jak utrzymują się warunki wojenne na tym obszarze, w ten sposób uniemożliwiając wykorzystywanie dóbr kultury jako źródeł finansowania działalności terrorystycznej podejmowanej przez reżim Baszara Al-Assada, Wolną Armię Syryjską (FSA), ISIS/Daisz i inne ugrupowania zaangażowane w konflikt;

2.      wzywa wysoką przedstawiciel do wykorzystania dyplomacji kulturalnej i dialogu międzykulturowego jako narzędzia do pogodzenia różnych społeczności i odbudowy zniszczonych obiektów;

3.      wzywa wiceprzewodniczącą Komisji/ wysoką przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa do wprowadzenia środków ochrony na granicach UE, aby zapobiec przemytowi dóbr kultury z Syrii i Iraku, a także wzywa państwa członkowskie to efektywnej współpracy w ramach wspólnego działania przeciwko handlowi artefaktami pochodzącymi z Syrii i Iraku na terenie Europy, ze względu na fakt, że duża część dzieł sztuki z Bliskiego Wschodu będących przedmiotami handlu jest przeznaczona na rynek europejski, obok rynków Stanów Zjednoczonych i rejonu Zatoki Perskiej;

4.      proponuje w tym kontekście, by Komisja Europejska stworzyła, zgodnie z pkt. 17 rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z 12 lutego 2015 r., jednostkę o przekrojowym charakterze, która byłaby odpowiedzialna za przeciwdziałanie nielegalnemu handlowi artefaktami kultury i za walkę z nim, oraz posiadałaby specjalny dział zajmujący się dobrami kultury nielegalnie wywiezionymi z Iraku od dnia 6 sierpnia 1990 r. i z Syrii od dnia 15 marca 2011 r.; proponuje również, by jednostka ta opracowała skoordynowane podejście do zwalczania wspomnianego nielegalnego handlu, działając we współpracy z właściwymi krajowymi organami śledczymi, a także w bliskiej współpracy z UNESCO oraz innymi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak ICOM (Międzynarodowa Rada Muzeów), Międzynarodowy Komitet Błękitnej Tarczy ICOM (ICBS), Europol, Interpol, UNIDROIT (Międzynarodowy Instytut Unifikacji Prawa Prywatnego), Światowa Organizacja Celna, ICOMOS (Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków), oraz ICCROM (Międzynarodowe Centrum Badań nad Ochroną i Konserwacją Dziedzictwa Kulturowego);

5.      wzywa Komisję Europejską do zwrócenia się z prośbą do wiceprzewodniczącej Komisji/ wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, aby włączyła Centrum Satelitarne Unii Europejskiej w Torrejón (które wspiera proces podejmowania decyzji przez Unię Europejską w kontekście WPZiB poprzez dostarczanie materiałów pochodzących z analizy zdjęć satelitarnych) w działania mające na celu monitorowanie i stworzenie wykazu miejsc badań archeologicznych i miejsc posiadających wartość kulturalną w Syrii i Iraku oraz wspieranie działalności syryjskich archeologów, po to aby zapobiec dalszym grabieżom i ratować życie cywilów;

6.      wzywa Komisję do stworzenia szybkiego i bezpiecznego systemu wymiany informacji i dzielenia się najlepszymi praktykami wśród państw członkowskich, po to aby skutecznie zwalczać nielegalny handel artefaktami kultury, które bezprawnie wywieziono z Iraku i Syrii, a także do zachęcenia państw członkowskich do tego, by zastosowały przeznaczone dla policji i służb celnych międzynarodowe narzędzia przeciwko nielegalnemu handlowi dobrami kultury, takie jak specjalna baza danych Interpolu „I-24/7” zawierająca wykaz skradzionych dzieł sztuki oraz ARCHEO – internetowe narzędzie komunikacji Światowej Organizacji Celnej;

7.      wzywa do stworzenia europejskich programów edukacyjnych przeznaczonych dla sędziów, funkcjonariuszy policji i służb celnych, a także administracji rządowych i podmiotów działających na rynku w szerokim znaczeniu, aby umożliwić osobom zaangażowanym w zwalczanie nielegalnego handlu dobrami kultury rozwijanie i zwiększanie swojej wiedzy fachowej; wzywa także do wspierania inicjatyw takich jak kurs internetowy dla ekspertów zajmujących się dziedzictwem kultury syryjskiej, który był promowany przez ICOMOS w styczniu 2013 r. i który dostarczał informacji na temat zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi, ratowania zbiorów dziedzictwa kulturowego oraz technik dokumentacji;

8.      wzywa Komisję do udzielenia większego wsparcia Międzynarodowemu Obserwatorium Nielegalnego Handlu Dobrami Kultury ICOM, które stworzyło czerwone listy zagrożonych syryjskich i irackich zabytków; listy te mają służyć jako narzędzie dla muzeów, służb celnych, funkcjonariuszy policji, handlarzy sztuką i kolekcjonerów sztuki, wykorzystujące zdjęcia satelitarne do monitorowania sytuacji w terenie we współpracy z Instytutem ONZ ds. Szkoleń i Badań (UNITAR);

9.      wzywa Komisję do wsparcia kampanii UNESCO pt. „#Unite4Heritage” poprzez zainicjowanie kampanii informacyjnej dotyczącej Iraku i Syrii, mającej na celu zwiększenie świadomości na temat znaczenia dziedzictwa kulturowego tych krajów, na temat sposobu, w jaki skradzione dzieła sztuki używane są do finansowania działalności terrorystycznej, oraz na temat możliwych kar związanych z nielegalnym importem dóbr kultury pochodzących z tych krajów lub z innych państw trzecich;

10.    wzywa Komisję do wzmocnienia i poprawienia jakości działania nieformalnej sieci organów ścigania i ekspertów właściwych w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET), stworzonej na mocy rezolucji Rady nr 14232/12 w październiku 2012 r., której celem jest poprawa wymiany informacji w zakresie zapobiegania nielegalnemu handlowi dobrami kultury, a także do stworzenia dodatkowego instrumentu służącego do kontroli importu dóbr kultury nielegalnie wywiezionych z Syrii i Iraku i sprowadzonych do UE;

11.    wzywa Radę do stworzenia, w ramach Eurojustu i Europolu, działu specjalizującego się w zwalczaniu nielegalnego handlu dobrami kultury, który byłby odpowiedzialny za koordynowanie na szczeblu europejskim postępowań karnych i dochodzeń prowadzonych przez różne organy krajowe, ze względu na fakt, że istnienie takich specjalnych działów jest warunkiem koniecznym do lepszego wykorzystania zasobów służących do zapobiegania nielegalnemu handlowi i przemytowi oraz do ich zwalczania;

12.    wzywa Unię Europejską do podjęcia niezbędnych kroków, by we współpracy z UNESCO i Międzynarodowym Trybunałem Karnym rozszerzyć kategorię prawa międzynarodowego dotyczącą zbrodni przeciwko ludzkości w taki sposób, aby uwzględnić też działania mające na celu umyślne uszkadzanie lub niszczenie dziedzictwa kulturowego ludzkości na dużą skalę;

13.    apeluje do państw członkowskich, które nie ratyfikowały jeszcze konwencji UNESCO z 1970 r. dotyczącej środków zmierzających do zakazu nielegalnego przywozu, wywozu i przenoszenia własności dóbr kultury oraz do zapobiegania tym czynom, a także konwencji UNIDROIT z 1995 r. oraz konwencji haskiej z 14 maja 1954 r. o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego, o ich ratyfikację;

14.    zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, dyrektorowi generalnemu UNESCO, Specjalnemu Przedstawicielowi UE ds. Praw Człowieka, rządom i parlamentom państw członkowskich, Syryjskiej Koalicji Narodowej oraz rządowi i parlamentowi Iraku.

[1] Dz.U. L 39 z 10.2.2009, s. 1.
[2] Dz.U. L 169 z 8.7.2003, s. 6.
[3] Dz.U. L 335 z 14.12.2013, s. 3.
[4] Dz.U. L 16 z 19.1.2012, s. 1.
[5] Dz.U. L 335 z 14.12.2013, s. 50.
[6] Dz.U. L 200 z 25.7.2001, s. 5.
[7] Dz.U. L 297 z 13.11.2009, s. 18.
[8] http://www.refworld.org/docid/54ef1f704.html
[9] Teksty przyjęte, P8_TA(2015)0076
[10] http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/conference_report_heritage_and_cultural_diversity_at_risk_in_iraq_and_syria/
[11] Międzynarodowy Trybunał Karny dla Byłej Jugosławii, Kordić i Čerkez, 26 lutego 2001 r., IT-95-14/2, ust. 207-208.
[12] Deklaracja UNESCO dotycząca celowego niszczenia dziedzictwa kulturowego, 2003 r.
[13] http://www.africa-eu-partnership.org/newsroom/all-news/morocco-africa-eu-workshop-fight-against-illegal-trafficking-cultural-goods