Dokument z posiedzenia

 

27.4.2015                                                                                                                B8‑0393/2015

PROJEKT REZOLUCJI

złożony w następstwie pytań wymagających odpowiedzi ustnej B8‑0115/2015 i  B8‑0116/2015

zgodnie z art. 128 ust. 5 Regulaminu

w sprawie niszczenia zabytków kultury przez ISIS/Daisz

( 2015/2649(RSP) )

Michèle Alliot-Marie, Andrea Bocskor, Lara Comi, Raffaele Fitto, Elisabetta Gardini, Marc Joulaud, Giovanni La Via, Barbara Matera, Alessandra Mussolini, Claude Rolin, Tokia Saïfi, Michaela Šojdrová, Davor Ivo Stier, Dubravka Šuica, Pavel Svoboda, Giovanni Toti, Sabine Verheyen, Elissavet Vozemberg, Theodoros Zagorakis, Tomáš Zdechovský, Bogdan Andrzej Zdrojewski, Joachim Zeller, Milan Zver, Roberta Metsola

w imieniu grupy PPE

 

B8‑0393/2015

Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie niszczenia zabytków kultury przez ISIS/Daisz

( 2015/2649(RSP) )

Parlament Europejski,

–       uwzględniając art. 167 Traktatu o funkcjonowaniu unii Europejskiej, który stanowi, że „działanie Unii zmierza do zachęcania do współpracy między państwami członkowskimi”, m.in. w zakresie „zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim”, oraz że „Unia i państwa członkowskie sprzyjają współpracy z państwami trzecimi oraz z organizacjami międzynarodowymi właściwymi w dziedzinie kultury”,

–       uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 116/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie wywozu dóbr kultury[1],

–       uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1210/2003 z dnia 7 lipca 2003 r. dotyczące niektórych szczególnych ograniczeń w stosunkach gospodarczych i finansowych z Irakiem oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 2465/96[2],

–       uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) nr 1332/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 36/2012 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Syrii[3], przyjęte na podstawie decyzji Rady 2013/760/WPZiB z dnia 13 grudnia 2013 r. zmieniającej decyzję 2013/255/WPZiB dotyczącą środków ograniczających skierowanych przeciwko Syrii[4],

–       uwzględniając wspólne działanie Rady 2001/555/WPZiB z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie ustanowienia Centrum Satelitarnego Unii Europejskiej[5], zmienione przez wspólne działanie Rady 2009/834/WPZiB[6],

–       uwzględniając rezolucję Rady z października 2012 r. w sprawie utworzenia nieformalnej sieci organów ścigania i ekspertów w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET),

–       uwzględniając Konwencję o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego przyjętą w Hadze w dniu 14 maja 1954 r.,

–       uwzględniając konwencję UNESCO dotyczącą środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury przyjętą w 1970 r.,

–       uwzględniając konwencję UNESCO z dnia 16 listopada 1972 r. dotyczącą ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego,

–       uwzględniając konwencję UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z dnia 17 października 2003 r.,

–       uwzględniając konwencję UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego z dnia 20 października 2005 r.,

–       uwzględniając konwencję UNIDROIT dotyczącą skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dóbr kultury z dnia 24 czerwca 1995 r.,

–       uwzględniając rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie zagrożeń dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa wynikających z aktów terroryzmu Al-Kaidy[7],

–       uwzględniając wenecką kartę konserwacji i restauracji zabytków i miejsc zabytkowych z 1964 r., w której określono międzynarodowe ramy ochrony i restauracji budynków zabytkowych,

–       uwzględniając Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego przyjęty w dniu 17 lipca 1998 r., w szczególności jego art. 8 ust. 2 lit. b ) pkt (ix), który uznaje za zbrodnię wojenną „zamierzone kierowanie ataków na budynki przeznaczone na cele religijne, edukacyjne, artystyczne, naukowe lub charytatywne, pomniki historyczne, szpitale oraz miejsca, gdzie gromadzeni są ranni i chorzy, pod warunkiem że nie są one celami wojskowymi”,

–       uwzględniając swoją rezolucję z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie rocznego sprawozdania dotyczącego praw człowieka i demokracji na świecie za rok 2013 oraz polityki Unii Europejskiej w tym zakresie, w której w ust. 211 stwierdza się, że „umyślne formy niszczenia dziedzictwa kulturowego i artystycznego, które mają obecnie miejsce w Iraku i Syrii, powinny być ścigane jako zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciwko ludzkości”[8],

–       uwzględniając pytania do Rady w sprawie niszczenia zabytków kultury przez ISIS/Daisz ( O-000031/2015 – B8 0115/2015 i O 000032/2015 – B8 0116/2015),

–       uwzględniając art. 128 ust. 5 i art. 123 ust. 2 Regulaminu,

A.     przypominając, że liczne obiekty archeologiczne, religijne i kulturalne w Syrii, Iraku i Tunezji stały się w ostatnim czasie celem ukierunkowanych zniszczeń dokonywanych przez ugrupowania ekstremistów powiązane głównie z Państwem Islamskim (ISIS/Daisz) oraz że te dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa określiła te systematyczne ataki na dziedzictwo kulturowe mianem „czystek kulturowych”;

B.     podkreślając, że według UNESCO pojęcie „czystki kulturowej” odnosi się do zamierzonej strategii prowadzącej do zniszczenia różnorodności kulturowej poprzez celowe kierowanie ataków na osoby wybrane na podstawie ich pochodzenia kulturowego, etnicznego lub religijnego, w połączeniu z celowymi atakami na ich miejsca kultu, pamięci i nauki, oraz że strategia czystek kulturowych obserwowana w Iraku i Syrii znajduje odzwierciedlenie w atakach na dziedzictwo kulturowe, zarówno fizyczne, materialne i budowlane formy wyrazu kulturowego, takie jak pomniki i budynki, jak i mniejszości i niematerialne formy wyrazu kulturowego, takie jak zwyczaje, tradycje i przekonania[9];

C.     przypominając, że niektóre akty zniszczenia dziedzictwa kulturowego uznano w pewnych okolicznościach za zbrodnie przeciw ludzkości[10]; mając w szczególności na uwadze, że kiedy akty takie są wymierzone przeciw członkom grup religijnych lub etnicznych, można je uznać za prześladowanie, w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. h) Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego;

D.     podkreślając, że takie akty niszczenia miejsc i obiektów kulturowych i historycznych nie są nowymi zjawiskami i nie ograniczają się wyłącznie do Iraku i Syrii oraz że według UNESCO „dziedzictwo kulturowe jest ważnym elementem tożsamości kulturowej wspólnot, grup i osób, a także spójności społecznej, zatem umyślne niszczenie może mieć negatywne konsekwencje dla godności ludzkiej i praw człowieka”[11]; podkreślając, że, jak twierdzi m.in. UNESCO, łupy zdobyte w wyniku plądrowania obiektów kulturowych i religijnych oraz przemyt dóbr kulturowych i religijnych w Iraku i Syrii, przede wszystkim przez ISIS/Daisz, wykorzystuje się do finansowania działań terrorystycznych ISIS/Daisz, przez co dzieła sztuki i dobra kultury stają się „narzędziem walki”;

E.     przypominając, że dzięki finansowaniu ze strony Unii Europejskiej UNESCO, wraz z innymi partnerami strategicznymi, uruchomiło w dniu 1 marca 2014 r. trzyletni projekt pod nazwą „Ochrona nadzwyczajna dziedzictwa kulturowego Syrii”, mający na celu w szczególności zapewnienie szczególnej ochrony syryjskiego dziedzictwa kulturowego;

F.     przypominając, że UE ratyfikowała Konwencję w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego podpisaną w dniu 20 października 2005 r., która stanowiła pierwszy instrument międzynarodowy uznający podwójny, tj. gospodarczy i kulturowy, wymiar dóbr kultury, których nie można zatem traktować jako przedmioty o jedynie handlowej wartości;

G.     podkreślając, że Konwencja UNESCO dotycząca środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury podpisana w dniu 17 listopada 1970 r. oraz Konwencja UNIDROIT o skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dobrach kultury podpisana w dniu 24 czerwca 1995 r. są ważnymi instrumentami pozwalającymi zwiększać ochronę światowego dziedzictwa kulturowego;

H.     mając na uwadze, że nielegalny handel dobrami kultury jest obecnie trzecim co do wielkości rodzajem nielegalnego handlu poza handlem narkotykami i bronią oraz że nielegalny handel dobrami kultury jest zdominowany przez siatki przestępczości zorganizowanej, a obecne mechanizmy krajowe i międzynarodowe nie są odpowiednio wyposażone i wspierane w celu rozwiązania tego problemu[12];

 

I.      zwracając uwagę na fakt, że walka z nielegalnym handlem dobrami kultury nie należy do szczególnych kompetencji UE, jako że nie jest określona jako taka w traktatach, jednak zwalczanie tego rodzaju nielegalnej działalności wchodzi w zakres kilku dziedzin kompetencji UE takich jak rynek wewnętrzny, przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, kultura oraz wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa;

J.      mając na uwadze, że należy pilnie zapewnić lepszą koordynację walki z nielegalnym handlem dobrami kultury oraz bliską współpracę w celu wspierania szerzenia świadomości i wymiany informacji oraz wzmocnienia ram prawnych; mając na uwadze w tym kontekście, że zgodnie z zaleceniami zawartymi w konkluzjach Rady w sprawie zapobiegania przestępstwom przeciwko dobrom kultury i zwalczania tych przestępstw w grudniu 2011 r., państwa członkowskie powinny m.in. wzmocnić współpracę między funkcjonariuszami organów ścigania, organami kultury i organizacjami prywatnymi;

K.     przypominając, że na mocy rezolucji Rady z października 2012 r. utworzono nieformalną sieci organów ścigania i ekspertów w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET), której głównym celem jest usprawnienie wymiany informacji w zakresie zapobiegania nielegalnemu handlowi dobrami kultury, a także określenie i wymiana informacji na temat sieci przestępczych podejrzanych o udział w nielegalnym handlu;

L.     przypominając, że w dniu 28 marca 2015 r. dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa rozpoczęła w Bagdadzie kampanię #Unite4Heritage, która ma na celu zmobilizowanie światowego wsparcia na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego z wykorzystaniem siły sieci społecznościowych;

1.      zdecydowanie potępia niszczenie przez ISIS obiektów kulturalnych, archeologicznych i religijnych w Syrii i Iraku;

2.      wzywa wiceprzewodniczącą Komisji / wysoką przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa do podjęcia odpowiednich działań na szczeblu politycznym, zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z dnia 12 lutego 2015 r., w celu położenia kresu nielegalnemu handlowi dobrami kultury z terytorium Syrii i Iraku tak długo, jak utrzymują się warunki wojenne na tym obszarze, w ten sposób uniemożliwiając wykorzystywanie dóbr kultury jako źródła finansowania działalności terrorystycznej;

3.      wzywa wysoką przedstawiciel do wykorzystania dyplomacji kulturalnej i dialogu międzykulturowego jako narzędzia do pogodzenia różnych społeczności i odbudowy zniszczonych obiektów;

4.      proponuje w związku z tym, by Komisja, zgodnie z pkt 17 rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z 12 lutego 2015 r., położyła nacisk na profilaktykę i zwalczanie nielegalnego handlu artefaktami kultury, ze szczególnym uwzględnieniem elementów dziedzictwa kulturowego nielegalnie wywiezionych z Iraku po dniu 6 sierpnia 1990 r. i z Syrii po dniu 15 marca 2011 r.; uważa, że Komisja powinna opracować skoordynowane podejście do zwalczania tego nielegalnego handlu, działając w porozumieniu z właściwymi krajowymi organami dochodzeniowymi i w bliskiej współpracy z UNESCO oraz innymi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak Międzynarodowa Rada Muzeów (ICOM), Międzynarodowy Komitet Błękitnej Tarczy ICOM (ICBS), Europol, Interpol, Międzynarodowy Instytut Unifikacji Prawa Prywatnego (UNIDROIT) i Światowa Organizacja Celna (WCO);

5.      wzywa Komisję do zwrócenia się do wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawiciel, aby włączyła Centrum Satelitarne Unii Europejskiej w Torrejón (które wspiera proces podejmowania decyzji przez Unię Europejską w kontekście wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa poprzez dostarczanie materiałów pochodzących z analizy zdjęć satelitarnych) w działania mające na celu monitorowanie i stworzenie wykazu obiektów archeologicznych i zabytków kulturalnych w Syrii i Iraku oraz wspieranie działalności syryjskich archeologów, po to aby zapobiec dalszym grabieżom i ratować życie cywilów;

6.      wzywa Komisję do zapewnienia szybkiej i bezpiecznej wymiany informacji i najlepszych praktyk między państwami członkowskimi w celu skutecznego zwalczania nielegalnego handlu artefaktami kultury nielegalnie wywiezionymi z Iraku i Syrii oraz do rozważenia wprowadzenia europejskich programów szkoleń skierowanych do sędziów, funkcjonariuszy policji, służb celnych, administracji rządowej i ogólnie podmiotów rynkowych, tak by podmioty zaangażowane w walkę z nielegalnym handlem dobrami kultury mogły pogłębić i ulepszyć swoją wiedzę;

7.      wzywa Komisję do wsparcia kampanii UNESCO pt. „#Unite4Heritage” poprzez zainicjowanie kampanii informacyjnej dotyczącej Iraku i Syrii, mającej na celu zwiększenie świadomości na temat znaczenia dziedzictwa kulturowego tych krajów, na temat sposobu, w jaki skradzione dzieła sztuki używane są do finansowania działalności terrorystycznej, oraz na temat możliwych kar związanych z nielegalnym importem dóbr kultury pochodzących z tych krajów lub z innych państw trzecich;

8.      apeluje do Komisji, aby przeprowadziła przegląd rozporządzenia Rady (WE) nr 116/2009 w sprawie wywozu dóbr kultury, który zapewniłby większy poziom skuteczności, i aby rozważyła stworzenie instrumentu kontroli importu dóbr kultury do UE;

9.      wzywa Radę do stworzenia, w ramach Eurojustu i Europolu, działu specjalizującego się w zwalczaniu nielegalnego handlu dobrami kultury, który byłby odpowiedzialny za koordynowanie na szczeblu europejskim postępowań karnych i dochodzeń prowadzonych przez różne organy krajowe, ponieważ istnienie takich specjalnych działów jest warunkiem koniecznym do lepszego wykorzystania zasobów służących do zapobiegania nielegalnemu handlowi i przemytowi oraz do ich zwalczania;

10.    wzywa UE do podjęcia niezbędnych kroków, by we współpracy z UNESCO i Międzynarodowym Trybunałem Karnym rozszerzyć kategorię prawa międzynarodowego dotyczącą zbrodni przeciwko ludzkości w taki sposób, aby uwzględnić też działania mające na celu umyślne niszczenie dziedzictwa kulturowego ludzkości na dużą skalę;

11.    apeluje do państw członkowskich, które nie ratyfikowały jeszcze konwencji UNESCO z 1970 r. dotyczącej środków zmierzających do zakazu nielegalnego przywozu, wywozu i przenoszenia własności dóbr kultury oraz zapobiegania im, a także konwencji UNIDROIT z 1995 r. dotyczącej skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dóbr kultury, o ich ratyfikację;

12.    zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, dyrektorowi generalnemu UNESCO, Specjalnemu Przedstawicielowi UE ds. Praw Człowieka, rządom i parlamentom państw członkowskich, Syryjskiej Koalicji Narodowej oraz rządowi i parlamentowi Iraku.

[1] Dz.U. L 39 z 10.2.2009, s. 1.
[2] Dz.U. L 169 z 8.7.2003, s. 6.
[3] Dz.U. L 335 z 14.12.2013, s. 3.
[4] Dz.U. L 335 z 14.12.2013, s. 50.
[5] Dz.U. L 200 z 25.7.2001, s. 5.
[6] Dz.U. L 297 z 13.11.2009, s. 18.
[7] http://www.refworld.org/docid/54ef1f704.html
[8] Teksty przyjęte, P8_TA(2015)0076
[9] http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/conference_report_heritage_and_cultural_diversity_at_risk_in_iraq_and_syria/
[10] Międzynarodowy Trybunał Karny dla Byłej Jugosławii, Kordić i Čerkez, 26 lutego 2001, IT-95-14/2, ust. 207 i 208.
[11] Deklaracja UNESCO z dnia 17 pażdziernika 2003 r. dotycząca celowego niszczenia dziedzictwa kulturowego.
[12] http://www.africa-eu-partnership.org/newsroom/all-news/morocco-africa-eu-workshop-fight-against-illegal-trafficking-cultural-goods