Dokument z posiedzenia
28.4.2015 B8‑0403/2015
PROJEKT REZOLUCJI
złożony w następstwie pytań wymagających odpowiedzi ustnej B8‑0115/2015 i B8‑0116/2015
zgodnie z art. 128 ust. 5 Regulaminu
w sprawie niszczenia zabytków kultury przez Państwo Islamskie / Daisz
( 2015/2649(RSP) )
Silvia Costa, Sylvie Guillaume, Krystyna Łybacka, Enrico Gasbarra, Alessia Maria Mosca, Andi Cristea, Vilija Blinkevičiūtė, Viorica Dăncilă, Victor Negrescu, Momchil Nekov, Luigi Morgano, Liliana Rodrigues, Marlene Mizzi, Nicola Caputo, Afzal Khan
w imieniu grupy S&D
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie niszczenia zabytków kultury przez Państwo Islamskie / Daisz
( 2015/2647(RSP) )
Parlament Europejski,
– uwzględniając art. 167 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, który stanowi, że „działanie Unii zmierza do zachęcania do współpracy między państwami członkowskimi”, w szczególności w zakresie „zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego o znaczeniu europejskim”, oraz że „Unia i państwa członkowskie sprzyjają współpracy z państwami trzecimi oraz z organizacjami międzynarodowymi właściwymi w dziedzinie kultury”,
– uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 116/2009 z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie wywozu dóbr kultury[1],
– uwzględniając rozporządzenie Rady (WE) nr 1210/2003 z dnia 7 lipca 2003 r. dotyczące niektórych szczególnych ograniczeń w stosunkach gospodarczych i finansowych z Irakiem oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 2465/96[2],
– uwzględniając rozporządzenie Rady (UE) nr 1332/2013 z dnia 13 grudnia 2013 r. zmieniające rozporządzenie (UE) nr 36/2012 w sprawie środków ograniczających w związku z sytuacją w Syrii[3], przyjęte na podstawie decyzji Rady 2013/760/WPZiB z dnia 13 grudnia 2013 r. zmieniającej decyzję 2013/255/WPZiB dotyczącą środków ograniczających skierowanych przeciwko Syrii[4],
– uwzględniając wspólne działanie Rady 2001/555/WPZiB z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie ustanowienia Centrum Satelitarnego Unii Europejskiej[5], zmienione przez wspólne działanie Rady 2009/834/WPZiB[6],
– uwzględniając rezolucję Rady z października 2012 r. w sprawie utworzenia nieformalnej sieci organów ścigania i ekspertów właściwych w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET),
– uwzględniając konwencję UNESCO dotyczącą środków zmierzających do zakazu nielegalnego przywozu, wywozu i przenoszenia własności dóbr kultury oraz zapobiegania im przyjętą w 1970 r.,
– uwzględniając drugi protokół z 1999 r. o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego dołączony do konwencji haskiej z 1954 r.,
– uwzględniając konwencję UNESCO z dnia 16 listopada 1972 r. dotyczącą ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego,
– uwzględniając konwencję UNESCO z dnia 17 października 2003 r. w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego,
– uwzględniając Konwencję UNESCO z dnia 20 października 2005 r. w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego,
– uwzględniając Konwencję UNIDROIT z 1995 r. o skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dobrach kultury,
– uwzględniając rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z dnia 12 lutego 2015 r. w sprawie zagrożeń dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa wynikających z aktów terroryzmu[7],
– uwzględniając wenecką kartę konserwacji i restauracji zabytków i miejsc zabytkowych z 1964 r., w której określono międzynarodowe ramy ochrony i restauracji zabytkowych budynków,
– uwzględniając Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego przyjęty w dniu 17 lipca 1998 r., w szczególności jego art. 8 ust. 2 lit. b) ppkt (ix), który uznaje za zbrodnię wojenną „zamierzone kierowanie ataków na budynki przeznaczone na cele religijne, edukacyjne, artystyczne, naukowe lub charytatywne, pomniki historyczne, szpitale oraz miejsca, gdzie gromadzeni są ranni i chorzy, pod warunkiem że nie są one celami wojskowymi”,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie rocznego sprawozdania dotyczącego praw człowieka i demokracji na świecie za rok 2013 oraz polityki Unii Europejskiej w tym zakresie, w której w ust. 12 stwierdza się, że „umyślne formy niszczenia dziedzictwa kulturowego i artystycznego, które mają obecnie miejsce w Iraku i Syrii, powinny być ścigane jako zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciwko ludzkości”[8],
– uwzględniając pytania do Rady w sprawie niszczenia zabytków kultury przez ISIS/Daisz ( O-000031/2015 – B8‑0115/2015 i O-000032/2015 – B8‑0116/2015 ),
– uwzględniając art. 128 ust. 5 i art. 123 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że liczne obiekty archeologiczne, religijne i kulturalne w Syrii, Iraku i Tunezji stały się w ostatnim czasie celem ukierunkowanych zniszczeń dokonywanych przez ugrupowania ekstremistów powiązane głównie z Państwem Islamskim w Iraku i Syrii (ISIS/Daisz) oraz mając na uwadze, że dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa określiła te systematyczne ataki na dziedzictwo kulturowe mianem czystek kulturowych;
B. mając na uwadze, że według UNESCO pojęcie „czystki kulturowej” odnosi się do zamierzonej strategii prowadzącej do zniszczenia różnorodności kulturowej poprzez celowe kierowanie ataków na osoby wybrane na podstawie ich pochodzenia kulturowego, etnicznego lub religijnego, w połączeniu z celowymi atakami na ich miejsca kultu, pamięci i nauki, oraz że strategia czystek kulturowych obserwowana w Iraku i Syrii znajduje odzwierciedlenie w atakach na dziedzictwo kulturowe, zarówno fizyczne, materialne i budowlane formy wyrazu kulturowego, takie jak pomniki i budynki, jak i mniejszości i niematerialne formy wyrazu kulturowego, takie jak zwyczaje, tradycje i przekonania[9];
C. mając na uwadze, że niektóre akty zniszczenia dziedzictwa kulturowego uznano w pewnych okolicznościach za zbrodnie przeciw ludzkości[10]; mając w szczególności na uwadze, że w przypadku gdy są one wymierzone przeciw członkom grup religijnych lub etnicznych, można je uznać za prześladowanie, w rozumieniu art. 7 ust. 1 lit. h) Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego;
D. mając na uwadze, że takie akty niszczenia miejsc i obiektów kulturowych i historycznych nie są zjawiskiem nowym i występującym jedynie w Iraku i Syrii; mając na uwadze, że według UNESCO „dziedzictwo kulturowe jest ważnym elementem tożsamości kulturowej wspólnot, grup i osób, a także spójności społecznej, zatem umyślne niszczenie może mieć negatywne konsekwencje dla godności ludzkiej i praw człowieka”[11]; podkreślając, że, jak twierdzi m.in. UNESCO, łupy zdobyte w wyniku plądrowania i przemycania obiektów kulturowych i religijnych w Iraku i Syrii, przede wszystkim przez ISIS/Daisz, wykorzystuje się do finansowania działań terrorystycznych ISIS/Daisz, przez co dzieła sztuki i dobra kultury stają się „narzędziem walki”;
E. mając na uwadze, że dzięki środkom finansowym udostępnianym przez Unię Europejską UNESCO, wraz z innymi partnerami strategicznymi, uruchomiło w dniu 1 marca 2014 r. trzyletni projekt pod nazwą „Ochrona nadzwyczajna dziedzictwa kulturowego Syrii”, w szczególności mający na celu zapewnienie nadzwyczajnej ochrony syryjskiego dziedzictwa kulturowego;
F. mając na uwadze, że Unia Europejska ratyfikowała Konwencję w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego podpisaną w dniu 20 października 2005 r., będącą pierwszym instrumentem międzynarodowym uznającym podwójny, tj. gospodarczy i kulturowy, wymiar dóbr kultury, których nie można zatem traktować jako przedmioty o jedynie handlowej wartości;
G. mając na uwadze, że Konwencja UNESCO dotycząca środków zmierzających do zakazu nielegalnego przywozu, wywozu i przenoszenia własności dóbr kultury oraz zapobiegania im przyjęta w dniu 17 listopada 1970 r. oraz Konwencja Międzynarodowego Instytutu Unifikacji Prawa Prywatnego (UNIDROIT) o skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dobrach kultury przyjęta w dniu 24 czerwca 1995 r. są ważnymi instrumentami pozwalającymi zwiększać ochronę światowego dziedzictwa kulturowego;
H. mając na uwadze, że nielegalny handel dobrami kultury jest obecnie trzecim co do wielkości rodzajem nielegalnego handlu poza handlem narkotykami i bronią, oraz mając na uwadze, że nielegalny handel dobrami kultury jest zdominowany przez siatki przestępczości zorganizowanej, a mechanizmy na szczeblu krajowym i międzynarodowym nie są odpowiednio wyposażone i wspierane w celu rozwiązania tego problemu[12];
I. mając na uwadze, że pomimo iż walka z nielegalnym handlem dobrami kultury nie należy do kompetencji Unii Europejskiej, jako że nie jest określona jako taka w traktatach, wchodzi ona jednakże w zakres kilku dziedzin kompetencji UE takich jak rynek wewnętrzny, przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, kultura oraz WPZiB;
J. mając na uwadze, że należy pilnie zapewnić lepszą koordynację walki z nielegalnym handlem dobrami kultury oraz bliską współpracę w celu wspierania szerzenia świadomości i wymiany informacji oraz skutecznego wzmocnienia ram prawnych; mając na uwadze w tym kontekście, że zgodnie z zaleceniami zawartymi w konkluzjach Rady w sprawie zapobiegania przestępstwom przeciwko dobrom kultury i zwalczania tych przestępstw w grudniu 2011 r., państwa członkowskie powinny m.in. wzmocnić współpracę między funkcjonariuszami organów ścigania, organami kultury i organizacjami prywatnymi;
K. mając na uwadze, że w październiku 2012 r. na mocy rezolucji Rady utworzono nieformalną sieci organów ścigania i ekspertyzy właściwych w dziedzinie dóbr kultury (EU CULTNET), której głównym celem jest poprawa wymiany informacji w zakresie zapobiegania nielegalnemu handlowi dobrami kultury, a także określenie i wymiana informacji na temat sieci przestępczych podejrzanych o udział w nielegalnym handlu;
L. przypominając, że w dniu 28 marca 2015 r. dyrektor generalna UNESCO Irina Bokowa uruchomiła w Bagdadzie kampanię #Unite4Heritage, która ma na celu zmobilizowanie światowego wsparcia na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego z wykorzystaniem siły sieci społecznościowych;
1. zdecydowanie potępia niszczenie przez ISIS w Syrii i Iraku obiektów kulturalnych, archeologicznych i religijnych;
2. wzywa wysoką przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa do podjęcia odpowiednich działań na szczeblu politycznym, zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z dnia 12 lutego 2015 r., w celu położenia kresu nielegalnemu handlowi dobrami kultury z terytorium Syrii i Iraku tak długo, jak utrzymują się warunki wojenne na tym obszarze, w ten sposób uniemożliwiając wykorzystywanie dóbr kultury jako źródła finansowania działalności terrorystycznej;
3. wzywa wysoką przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa do wykorzystania dyplomacji kulturalnej i dialogu międzykulturowego jako narzędzia do pogodzenia różnych społeczności i odbudowy zniszczonych obiektów;
4. proponuje w związku z tym, by Komisja Europejska, zgodnie z pkt 17 rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2199 z 12 lutego 2015 r., położyły nacisk na profilaktykę i zwalczanie nielegalnego handlu artefaktami kultury, ze szczególnym uwzględnieniem elementów dziedzictwa kulturowego nielegalnie wywiezionych z Iraku od dnia 6 sierpnia 1990 r. i z Syrii od dnia 15 marca 2011 r.; uważa, że Komisja powinna opracować skoordynowane podejście do zwalczania tego nielegalnego handlu, działając we współpracy z właściwymi organami krajowymi zajmującymi się prowadzeniem dochodzeń, a także w bliskiej współpracy z UNESCO oraz innymi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak ICOM (Międzynarodowa Rada Muzeów), Międzynarodowy Komitet Błękitnej Tarczy ICOM (ICBS), Europol, Interpol, UNIDROIT (Międzynarodowy Instytut Unifikacji Prawa Prywatnego) i WCO (Światowa Organizacja Celna);
5. wzywa Komisję Europejską do zwrócenia się z prośbą do wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, aby włączyła Centrum Satelitarne Unii Europejskiej w Torrejón (które wspiera proces podejmowania decyzji przez Unię Europejską w kontekście WPZiB poprzez dostarczanie materiałów pochodzących z analizy zdjęć satelitarnych) w działania mające na celu monitorowanie i stworzenie wykazu miejsc badań archeologicznych i miejsc posiadających wartość kulturalną w Syrii i Iraku oraz wspieranie działalności syryjskich archeologów, po to aby zapobiec dalszym grabieżom i ratować życie cywilów;
6. wzywa Komisję do utworzenia szybkiej i bezpiecznej wymiany informacji i najlepszych praktyk między państwami członkowskimi w celu skutecznego zwalczania nielegalnego handlu artefaktami kultury nielegalnie wywiezionymi z Iraku i Syrii, i do rozważenia wprowadzenia europejskich programów szkoleń skierowanych do sędziów, funkcjonariuszy policji, służb celnych, administracji rządowej i ogólnie podmiotów rynkowych, tak by podmioty zaangażowane w nielegalny handel dobrami kultury mogły pogłębić i ulepszyć swoją wiedzę;
7. wzywa Komisję do wsparcia kampanii UNESCO #Unite4Heritage poprzez zainicjowanie kampanii informacyjnej dotyczącej Iraku i Syrii, mającej na celu zwiększenie świadomości na temat znaczenia dziedzictwa kulturowego tych krajów, na temat sposobu, w jaki zrabowane dzieła sztuki używane są do finansowania działalności terrorystycznej, oraz na temat możliwych kar związanych z nielegalnym importem dóbr kultury pochodzących z tych krajów lub z innych państw trzecich;
8. apeluje do Komisji, aby przeprowadziła przegląd rozporządzenia Rady nr 116/2009 w sprawie wywozu dóbr kultury w celu zapewnienia większego poziomu skuteczności, i aby rozważyła stworzenie instrumentu kontroli importu dóbr kultury do UE;
9. wzywa Radę do stworzenia, w ramach Eurojustu i Europolu, działu specjalizującego się w zwalczaniu nielegalnego handlu dobrami kultury, który byłby odpowiedzialny za koordynowanie na szczeblu europejskim postępowań karnych i dochodzeń prowadzonych przez różne organy krajowe, ze względu na fakt, że istnienie takich specjalnych działów jest warunkiem koniecznym do lepszego wykorzystania zasobów służących do zapobiegania nielegalnemu handlowi i przemytowi oraz do ich zwalczania;
10. wzywa Unię Europejską do podjęcia niezbędnych kroków, by we współpracy z UNESCO i Międzynarodowym Trybunałem Karnym rozszerzyć kategorię prawa międzynarodowego dotyczącą zbrodni przeciwko ludzkości w taki sposób, aby uwzględnić też działania mające na celu umyślne niszczenie dziedzictwa kulturowego ludzkości na dużą skalę;
11. apeluje do państw członkowskich, które nie ratyfikowały jeszcze konwencji UNESCO z 1970 r. dotyczącej środków zmierzających do zakazu nielegalnego przywozu, wywozu i przenoszenia własności dóbr kultury oraz zapobiegania im, a także konwencji UNIDROIT z 1995 r. dotyczącej skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dóbr kultury, o ich ratyfikację;
12. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji, wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, dyrektorowi generalnemu UNESCO, Specjalnemu Przedstawicielowi UE ds. Praw Człowieka, rządom i parlamentom państw członkowskich, Syryjskiej Koalicji Narodowej oraz rządowi i parlamentowi Iraku.