Dokument z posiedzenia
9.5.2016
PROJEKT REZOLUCJI
złożony w następstwie pytań wymagających odpowiedzi ustnej B8-0367/2016 i B8-0368/2016
zgodnie z art. 128 ust. 5 Regulaminu
w sprawie działań w następstwie rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie raportu Senatu Stanów Zjednoczonych dotyczącego stosowania tortur przez CIA
( 2016/2573(RSP) )
Monika Hohlmeier, Jeroen Lenaers
w imieniu grupy PPE
Rezolucja Parlament Europejskiego w sprawie działań w następstwie rezolucji Parlamentu Europejskiego z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie raportu Senatu Stanów Zjednoczonych dotyczącego stosowania tortur przez CIA
( 2016/2573(RSP) )
Parlament Europejski,
– uwzględniając Traktat o Unii Europejskiej (TUE), w szczególności jego art. 2, 3, 4, 6 i 21,
– uwzględniając Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej,
– uwzględniając europejską konwencję praw człowieka i załączone do niej protokoły,
– uwzględniając odnośne instrumenty ONZ z zakresu praw człowieka, w szczególności Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych z dnia 16 grudnia 1966 r., Konwencję w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania z dnia 10 grudnia 1984 r. oraz załączone do niej właściwe protokoły, a także Międzynarodową konwencję o ochronie wszystkich osób przed wymuszonym zaginięciem z dnia 20 grudnia 2006 r.,
– uwzględniając wytyczne w sprawie polityki UE wobec państw trzecich dotyczącej tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, a także wytyczne UE w sprawie kary śmierci,
– uwzględniając sprawozdanie Rady Praw Człowieka ONZ sporządzone przez specjalnego sprawozdawcę ds. tortur i innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania i dotyczące głównie komisji śledczych powołanych w odpowiedzi na wzorce lub praktyki tortur lub innych form niewłaściwego traktowania[1],
– uwzględniając wspólne oświadczenie Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej w sprawie zamknięcia ośrodka w zatoce Guantánamo i przyszłej współpracy w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi z dnia 15 czerwca 2009 r.,
– uwzględniając orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach: Nasr i Ghali przeciwko Włochom (Abu Omar) z lutego 2016 r., Al-Nashiri przeciwko Polsce oraz Husayn (Abu Zubaydah) przeciwko Polsce z lipca 2014 r. a także El-Masri przeciwko byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii z grudnia 2012 r.,
– uwzględniając rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2178 (2014) z dnia 24 września 2014 r. w sprawie zagrożeń dla pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego spowodowanych przez akty terroryzmu,
– uwzględniając swoje rezolucje z 14 lutego 2007 r.[2] i 19 lutego 2009 r.[3] w sprawie rzekomego wykorzystania krajów europejskich przez CIA do transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 września 2012 r. w sprawie rzekomego udziału państw europejskich w organizowanym przez CIA transporcie i nielegalnym przetrzymywaniu więźniów na terenie tych państw: działania podejmowane w następstwie sprawozdania komisji TDIP Parlamentu Europejskiego[4],
– uwzględniając dekret prezydenta Obamy nr 13491 z dnia 22 stycznia 2009 r. dotyczący zapewnienia legalności przesłuchań,
– uwzględniając orędzie prezydenta Obamy o stanie państwa z dnia 20 stycznia 2015 r.,
– uwzględniając swoją debatę plenarną z dnia 17 grudnia 2014 r. poświęconą raportowi Senatu Stanów Zjednoczonych dotyczącemu stosowania tortur przez CIA,
– uwzględniając swoją rezolucję z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie raportu Senatu Stanów Zjednoczonych dotyczącego stosowania tortur przez CIA[5],
– uwzględniając parlamentarną misję informacyjną Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych do Bukaresztu, Rumunia, w dniach 24–25 września 2015 r. i odnośne sprawozdanie z misji,
– uwzględniając wysłuchanie publiczne przeprowadzone w dniu 13 października 2015 r. przez Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych zatytułowane „Dochodzenie w sprawie rzekomego transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów przez CIA w europejskich państwach”,
– uwzględniając publikację w 2015 r. analizy dla Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych pt. „W poszukiwaniu odpowiedzialności? Dochodzenia UE i państw członkowskich w sprawie prowadzonych przez CIA programów wydawania i tajnego przetrzymywania”,
– uwzględniając zakończone dochodzenie zgodnie z art. 52 europejskiej konwencji praw człowieka (EKPC) dotyczące nielegalnego przetrzymywania i transportu przez CIA więźniów podejrzewanych o akty terroryzmu oraz uwzględniając wniosek Sekretarza Generalnego Rady Europy skierowany do wszystkich państw stron EKPC o dostarczenie mu informacji na temat prowadzonych w przeszłości lub obecnie dochodzeń, odpowiednich spraw toczących się przed sądami krajowymi lub innych środków podjętych w związku z tematem tego dochodzenia do dnia 30 września 2015 r.[6],
– uwzględniając pytania skierowane do Rady i Komisji, dotyczące dalszych działań w związku z rezolucją Parlamentu Europejskiego z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie raportu Senatu Stanów Zjednoczonych dotyczącego stosowania tortur przez CIA ( O-000038/2016 – B8-0367/2016 and O-000039/2016 – B8-0368/2016 ),
– uwzględniając projekt rezolucji Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych,
– uwzględniając art. 128 ust. 5 i art. 123 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że UE opiera się na demokracji, przestrzeganiu zasady państwa prawa, praw człowieka i podstawowych wolności, a także na poszanowaniu godności człowieka i prawa międzynarodowego, nie tylko w ramach swoich wewnętrznych strategii politycznych, ale i w wymiarze zewnętrznym; mając na uwadze, że zaangażowanie UE w dziedzinie praw człowieka, dodatkowo wzmocnione wejściem w życie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej i procesem przystąpienia do europejskiej konwencji praw człowieka, należy odzwierciedlać we wszystkich obszarach polityki, aby zapewnić skuteczność polityki UE w dziedzinie praw człowieka;
B. mając na uwadze, że Parlament wielokrotnie wzywał do walki z terroryzmem w celu poszanowania ludzkiej godności, praw człowieka i podstawowych wolności, w tym również w kontekście współpracy międzynarodowej w tej dziedzinie, na podstawie traktatów UE, europejskiej konwencji praw człowieka, krajowych ustaw zasadniczych i przepisów dotyczących praw podstawowych;
C. mając na uwadze, że Parlament zdecydowanie potępił prowadzony przez USA i realizowany przez Centralną Agencję Wywiadowczą (CIA) program wydawania osób i ich tajnego przetrzymywania, przy okazji którego często dochodziło do łamania praw człowieka, w tym do bezprawnego i samowolnego przetrzymywania, tortur i innego złego traktowania, o czym świadczą wyniki prac jego tymczasowej komisji do zbadania sprawy rzekomego wykorzystania krajów europejskich przez CIA do transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów;
D. mając na uwadze, że właściwy proces wskazania osób odpowiedzialnych ma zasadnicze znaczenie dla podtrzymania zaufania obywateli do demokratycznych instytucji, skutecznej ochrony i promowania praw człowieka w unijnej polityce wewnętrznej i zewnętrznej oraz zapewnienia prawomocnej i efektywnej polityki bezpieczeństwa opartej na rządach prawa;
E. mając na uwadze, że w dniu 11 września 2001 r. Stany Zjednoczone zostały w bezprzykładny sposób zaatakowane przez terrorystów z Al-Kaidy, w wyniku czego zginęło ponad 3000 osób, kiedy to porwane samoloty uderzyły w bliźniacze wieże World Trade Centre i w Pentagon, a jeden rozbił się na polu w Pensylwanii;
F. mając na uwadze, że stosunki między UE a Stanami Zjednoczonymi opierają się na silnym partnerstwie i współpracy w wielu obszarach oraz na wspólnych wartościach, takich jak demokracja, zasada państwa prawa i prawa podstawowe; mając na uwadze, że po atakach terrorystycznych w dniu 11 września 2001 r. UE i USA zwiększyły swoje zaangażowanie w zwalczanie terroryzmu;
G. mając na uwadze, że w dniu 15 czerwca 2009 r. UE i jej państwa członkowskie oraz USA podpisały wspólne oświadczenie dotyczące zamknięcia ośrodka przetrzymywania w zatoce Guantánamo i przyszłej współpracy w zakresie zwalczania terroryzmu w oparciu o wspólne wartości, prawo międzynarodowe oraz poszanowanie praworządności i praw człowieka;
H. mając na uwadze, że pomoc państw członkowskich UE w przesiedlaniu niektórych więźniów jest powolna i ograniczona;
I. mając na uwadze, że w dniu 23 lutego 2016 r. prezydent B. Obama skierował do Kongresu plan ostatecznego zamknięcia więzienia wojskowego w zatoce Guantánamo na Kubie;
J. mając na uwadze, że w dniu 3 grudnia 2014 r., po sześciu latach śledztwa, specjalna komisja Senatu USA ds. wywiadu opublikowała podsumowanie analizy programu zatrzymań i przesłuchań stosowanego przez CIA;
K. mając na uwadze, że w świetle tego podsumowania Parlament upoważnił swoją Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, Komisję Spraw Zagranicznych oraz Podkomisję Praw Człowieka do wznowienia dochodzeń w sprawie rzekomego transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów w państwach UE przez CIA oraz do złożenia sprawozdania z ich wyników na posiedzeniu plenarnym w ciągu najbliższego roku;
L. mając na uwadze, że w następstwie tego dochodzenia wysłano parlamentarną misję rozpoznawczą do Rumunii, gdzie rzekomo działały tajne ośrodki zatrzymań przez CIA, zgromadzono wszelkie odpowiednie informacje i dowody łapówkarstwa i innych rodzajów korupcji powiązanych z programem CIA, a także zorganizowano wysłuchanie z udziałem parlamentów krajowych i specjalistów w celu podsumowania wszystkich przeszłych i nadal trwających dochodzeń parlamentarnych i sądowych;
1. ponownie stanowczo potępia stosowanie zaawansowanych technik przesłuchań, które są zakazane na mocy prawa międzynarodowego i które naruszają m.in. prawo do wolności, bezpieczeństwa, humanitarnego traktowania, wolności od tortur, domniemania niewinności, sprawiedliwego procesu, adwokata i jednakowej ochrony na mocy prawa;
2. uważa, że państwa członkowskie wyraziły gotowość do przestrzegania prawa międzynarodowego; w związku z tym podkreśla, że państwa członkowskie prowadzące niezależne i skuteczne dochodzenia w sprawie łamania praw człowieka w kontekście programu CIA muszą oprzeć swoje śledztwa na solidnych dowodach sądowych oraz na zasadzie poszanowania krajowych systemów sądowniczych i prawa UE, a nie jedynie na medialnych i publicznych spekulacjach;
3. podkreśla unikalne znaczenie i strategiczny charakter stosunków transatlantyckich w czasach rosnącej światowej niestabilności; jest zdania, że stosunki te, oparte na wspólnych interesach i wartościach, należy jeszcze zacieśnić przy uwzględnieniu poszanowania wielostronności, międzynarodowej praworządności oraz rozwiązywania konfliktów w drodze negocjacji;
4. przypomina kluczową rolę USA w zwalczaniu terroryzmu, także w Europie; jest przekonany, że współpracę transatlantycką w dziedzinie walki z terroryzmem należy zachować z korzyścią dla obywateli po obu stronach Atlantyku oraz przy pełnym poszanowaniu podstawowych praw człowieka i prywatności, co gwarantuje ustawodawstwo UE; apeluje o ciągły dialog polityczny między partnerami transatlantyckimi na temat bezpieczeństwa i walki z terroryzmem, w tym ochrony praw cywilnych i praw człowieka, aby skutecznie zwalczać terroryzm;
5. podkreśla, że współpraca transatlantycka oparta na wspólnych wartościach, takich jak promowanie wolności i bezpieczeństwa, demokracja i podstawowe prawa człowieka, jest i musi być kluczowym priorytetem w stosunkach UE z innymi państwami; ponownie potwierdza jasne stanowisko zajęte w oświadczeniu UE i USA z 2009 r., zgodnie z którym w ramach wspólnych wysiłków na rzecz zwalczania terroryzmu konieczne jest przestrzeganie zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego, w szczególności z międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka i prawa humanitarnego, dzięki czemu nasze kraje staną się silniejsze i bezpieczniejsze;
6. ponownie potwierdza swoje zdecydowane zaangażowanie na rzecz współpracy z USA w globalnej walce przeciwko terroryzmowi przy pełnym i rygorystycznym przestrzeganiu praw podstawowych i zobowiązań wynikających z rządów prawa, a także podkreśla, że skuteczne środki antyterrorystyczne i poszanowanie praw człowieka nie są ze sobą sprzeczne, lecz stanowią uzupełniające i wzajemnie wzmacniające się cele; zwraca uwagę, że poszanowanie praw podstawowych stanowi czynnik o zasadniczym znaczeniu dla powodzenia polityki zwalczania terroryzmu; przypomina, że walka z terroryzmem wymaga podejścia wielostronnego, wobec czego aktywnie wspiera zawiązany w ONZ globalny sojusz przeciwko terroryzmowi, obejmujący wszystkie podmioty międzynarodowe;
7. z zadowoleniem przyjmuje niedawne pozytywne działania podjęte przez prezydenta Obamę w ramach jego ciągłych i usilnych starań o zamknięcie ośrodka przetrzymywania w amerykańskiej bazie wojskowej w zatoce Guantánamo na Kubie oraz o uwolnienie tych osób przetrzymywanych, którym nie postawiono zarzutów; podkreśla, że prezydent B. Obama w orędziu o stanie państwa z dnia 20 stycznia 2015 r. ponowił swoją determinację w realizacji obietnicy z kampanii w 2008 r. dotyczącej zamknięcia więzienia w zatoce Guantánamo, i z zadowoleniem przyjmuje plan skierowany przez niego do Kongresu w dniu 23 lutego 2016 r.; nadal apeluje o przewiezienie pozostałych zatrzymanych do oficjalnych ośrodków zatrzymań na kontynencie w warunkach spełniających normy międzynarodowe oraz o ich prawidłowe oskarżenie i ściganie przez zwykłe sądy;
8. apeluje o zacieśnienie zorganizowanego dialogu międzyparlamentarnego UE–USA, zwłaszcza między Komisją Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych Parlamentu Europejskiego a jej odpowiednikami w Kongresie i Senacie USA, dzięki wykorzystaniu wszystkich sposobów współpracy i dialogu przewidzianych w ramach Transatlantyckiego Dialogu Ustawodawców (TLD); w związku z tym z zadowoleniem przyjmuje 78. posiedzenie TLD z udziałem Parlamentu Europejskiego i Kongresu USA, które ma się odbyć w dniach 26-28 czerwca 2016 r. w Hadze, jako możliwość zacieśnienia tej współpracy, ponieważ współpraca w dziedzinie walki z terroryzmem będzie nieodłączną częścią dyskusji;
9. wzywa państwa członkowskie, aby w ramach zacieśnionej współpracy i wymiany informacji między swoimi służbami wywiadowczymi i agencjami bezpieczeństwa zadbały o pełną demokratyczną kontrolę tych agencji i ich działalności dzięki odpowiedniemu nadzorowi wewnętrznemu, wykonawczemu i sądowemu oraz niezależnej kontroli parlamentarnej;
10. przypomina, że parlamenty narodowe, pełniące funkcje kontrolne w stosunku do organów wykonawczych, a także europejskie sądy, zwłaszcza Europejski Trybunał Praw Człowieka, jako strażnicy praworządności i ochrony praw podstawowych obywateli, są najlepiej przygotowane do prowadzenia dochodzeń i postępowań karnych w sprawach rzekomego transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów w krajach UE przez CIA oraz do zapewnienia skutecznych środków odwoławczych dla ofiar;
11. zauważa, że w dniu 11 lutego 2016 r. sekretarz generalny Rady Europy Thorbjørn Jagland podjął decyzję o zamknięciu trwającego przez 10 lat dochodzenia rozpoczętego przez jego poprzednika na mocy art. 52 europejskiej konwencji praw człowieka, dotyczącego nielegalnego przetrzymywania i transportu przez CIA więźniów podejrzewanych o akty terroryzmu; zauważa, że chociaż nie wszystkie odpowiedzi odnośnych krajów były znaczące, to jednak procedura dostarczyła informacji, które następnie Rada Europy wykorzystała w swoich działaniach zmierzających do identyfikacji przedmiotowych naruszeń praw i zastosowania środków zaradczych;
12. podkreśla, że trwające rok dochodzenie prowadzone przez parlamentarną Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w sprawie rzekomego transportu i nielegalnego przetrzymywania więźniów w państwach UE przez CIA nie dało żadnych znaczących dodatkowych wniosków i dlatego zobowiązuje ją do zamknięcia dochodzenia, podobnie jak uczyniła to Rada Europy w dniu 11 lutego 2016 r.;
13. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Komisji, Radzie oraz parlamentom narodowym.