Zittingsdocument
29.6.2016
ONTWERPRESOLUTIE
naar aanleiding van een verklaring van de Commissie
ingediend overeenkomstig artikel 123, lid 2, van het Reglement
over synergieën voor innovatie: de Europese structuur- en investeringsfondsen, Horizon 2020 en andere Europese innovatiefondsen en EU-programma's
( 2016/2695(RSP) )
Ernest Maragall, Davor Škrlec, Bronis Ropė
namens de Verts/ALE-Fractie
Resolutie van het Europees Parlement over synergieën voor innovatie: de Europese structuur- en investeringsfondsen, Horizon 2020 en andere Europese innovatiefondsen en EU-programma's
( 2016/2695(RSP) )
Het Europees Parlement,
– gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name de artikelen 4, 162 en 174 tot en met 178,
– gezien Verordening (EU) nr. 1303/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 houdende gemeenschappelijke bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds, het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en algemene bepalingen inzake het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Sociaal Fonds, het Cohesiefonds en het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1083/2006 van de Raad (hierna: "de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen" genoemd)[1],
– gezien Verordening (EU) nr. 1301/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en specifieke bepalingen met betrekking tot de doelstelling "Investeren in groei en werkgelegenheid", en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1080/2006[2],
– gezien Verordening (EU) nr. 1304/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende het Europees Sociaal Fonds en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1081/2006 van de Raad[3],
– gezien Verordening (EU) nr. 1299/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 betreffende specifieke bepalingen voor steun uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling ter verwezenlijking van de doelstelling "Europese territoriale samenwerking"[4],
– gezien Verordening (EU) nr. 1302/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 1082/2006 betreffende een Europese groepering voor territoriale samenwerking (EGTS), wat de verduidelijking, vereenvoudiging en verbetering van de oprichting en werking van dergelijke groeperingen betreft[5],
– gezien Verordening (EG) nr. 1300/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake het Cohesiefonds en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1084/2006 van de Raad[6],
– gezien Verordening (EU) nr. 1305/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 17 december 2013 inzake steun voor plattelandsontwikkeling uit het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 1698/2005 van de Raad[7],
– gezien Verordening (EU) nr. 1291/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013 tot vaststelling van Horizon 2020 - het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie (2014-2020) en tot intrekking van Besluit nr. 1982/2006/EG[8],
– gezien zijn resolutie van 14 januari 2014 over slimme specialisatie: expertisenetwerken voor een gedegen cohesiebeleid"[9],
– gezien zijn resolutie van 9 september 2015 over investeringen ter bevordering van banen en groei: bevordering van de economische, sociale en territoriale cohesie in de Unie[10],
– gezien zijn resolutie van 26 november 2015 over "Naar vereenvoudiging en prestatiegerichtheid van het cohesiebeleid 2014-2020"[11],
– gezien de mededeling van de Commissie van 10 juni 2014 getiteld "Onderzoek en innovatie: de bronnen van toekomstige groei" (COM(2014) 339 final),
– gezien het zesde verslag van de Commissie over economische, sociale en territoriale cohesie, getiteld "Investeringen ter bevordering van banen en groei" van 23 juli 2014,
– gezien de mededeling van de Commissie van 26 november 2014 getiteld "Een investeringsplan voor Europa" ( COM(2014)0903 ),
– gezien het werkdocument van de diensten van de Commissie van 20 juni 2014 getiteld "Bevordering van synergieën tussen de Europese structuur- en investeringsfondsen, Horizon 2020 en andere programma's van de Unie op het gebied van onderzoek, innovatie en concurrentievermogen" (SWD(2014) 0205 final),
– gezien de mededeling van de Commissie van 6 oktober 2010 getiteld "Bijdrage van het regionaal beleid aan de slimme groei in het kader van de Europa 2020-strategie" ( COM(2010) 553 definitief),
– gezien het advies van het Comité van de Regio's van 30 juli 2013 getiteld "De innovatiekloof dichten",
– gezien het advies van het Comité van de Regio's van 20 november 2014 getiteld "Steunmaatregelen voor het opzetten van ecosystemen voor startende hightechbedrijven",
– gezien artikel 123, lid 2, van zijn Reglement,
A. overwegende dat het cohesiebeleid in de financiële programmeringsperiode 2014-2020 nog steeds het voornaamste EU-instrument voor investeringen in de reële economie is dat in alle regio's kan worden ingezet, en tegelijkertijd de uiting van Europese solidariteit is, aangezien het groei en welvaart verspreidt en economische, sociale en territoriale onevenwichtigheden, die door de economische en financiële crisis zijn verergerd, verkleint;
B. overwegende dat het cohesiebeleid volledig in overeenstemming is met de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei en gebaseerd is op het samenspel tussen de drie instrumenten ervan, namelijk het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), het Europees Sociaal Fonds (ESF) en het Cohesiefonds (CF), met ruimere coördinatie op basis van een gemeenschappelijk strategisch kader (GSK) met het fonds voor plattelandsontwikkeling, namelijk het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo), en het fonds voor de maritieme en de visserijsector, het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij (EFMZV);
C. overwegende dat voor al deze vijf fondsen – de Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI-fondsen) –gemeenschappelijke bepalingen zijn vastgesteld uit hoofde van de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen, terwijl de voor elk ESI-fonds en voor het doel "Europese territoriale samenwerking" vastgestelde specifieke regels zijn neergelegd in afzonderlijke verordeningen;
D. overwegende dat met de recente hervorming van het cohesiebeleid een beperkt aantal doelstellingen en prioriteiten is ingevoerd waarmee een thematische focus/thematische concentratie wordt gecreëerd, maar waarmee een bepaalde mate van flexibiliteit en aanpassing aan bepaalde kenmerken mogelijk is; overwegende dat hiermee bovendien wordt gezorgd voor een sterker beginsel van partnerschap en degelijk meerlagig bestuur, een duidelijk omschreven benadering voor territoriale ontwikkeling, betere synergieën tussen de vijf fondsen maar ook met andere relevante fondsen (bijv. Horizon 2020, het programma voor sociale verandering en innovatie, Cosme en LIFE), een verdere vereenvoudiging van de uitvoeringsbepalingen, een doeltreffend toezicht- en evaluatiesysteem, een transparant prestatiekader, een duidelijke regulering van het gebruik van financieringsinstrumenten, een degelijk beheers- en controlesysteem en een doeltreffend systeem voor financieel beheer;
E. overwegende dat er met het oog op een sterkere gerichtheid op prestatie en het behalen van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie een prestatiereserve is ingevoerd voor elke lidstaat, dat deze prestatiereserve bestaat uit 6 % van de middelen die zijn toegewezen aan het EFRO (zonder het doel "Europese territoriale samenwerking"), het ESF, het CF, het Elfpo en het EFMZV, dat het –op basis van een evaluatie van de prestaties in 2019– de bedoeling is dat de reserve uitsluitend zal worden toegewezen aan de programma's en prioriteiten waarvoor de mijlpalen zijn bereikt, en dat er ex-antevoorwaarden zijn ingevoerd om de doeltreffendheid van de uitgaven in het kader van de ESI-fondsen te waarborgen, terwijl nauwgezet toezicht en evaluaties impliceren dat het cohesiebeleid 2014-2020 het meest geëvalueerde beleid binnen de EU-begroting is;
F. overwegende dat de Commissie op 14 december 2015 een mededeling heeft aangenomen over de bijdrage van de ESI-fondsen aan de groeistrategie van de EU, aan het investeringsplan voor Europa en aan de prioriteiten van de Commissie voor de komende tien jaar, wat in feite neerkomt op het verslag waarin wordt voorzien in artikel 16 van de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen over de ESI-fondsen, over hun tenuitvoerlegging tot nu toe, en waarin ook de resultaten zijn opgenomen van de onderhandelingen met alle lidstaten over partnerschapsovereenkomsten, operationele programma's en de belangrijkste uitdagingen voor elk land;
G. overwegende dat subsidies het juiste middel zijn om projecten met hoog-positieve externe effecten te ondersteunen, d.w.z. projecten die de samenleving als geheel ten goede komen en dus moeilijk kunnen worden gemeten aan de hand van hun economische rendement op korte en middellange termijn, en dat financieringsinstrumenten het juiste middel zijn om projecten met geringere positieve externe effecten te ondersteunen, die dus voornamelijk moeten worden gemeten aan de hand van hun economische rendement;
1. stelt nogmaals dat de verbindingen tussen het cohesiebeleid en andere EU-beleidsdomeinen en -initiatieven (Horizon 2020, de Connecting Europe Facility, plattelandsontwikkeling, de digitale interne markt en de energie-unie) zijn versterkt binnen het bij de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen ingevoerde gemeenschappelijk strategisch kader, en daarmee via alle instrumenten en doelstellingen, met inbegrip van de stedelijke agenda, de territoriale agenda, investeringen in kmo's en slimme groei en strategieën voor slimme specialisatie, een bijdrage leveren aan de verwezenlijking van de Europa 2020-doelstellingen;
2. benadrukt dat de eerder genoemde synergieën al vanaf het stadium van strategische planning zijn ingebouwd en dat de regio's en de lidstaten derhalve vanaf het begin strategische keuzes en planningen dienen te maken, teneinde kansen te benoemen en te genereren; wijst erop dat de rol van Horizon 2020 in dit geval bestaat uit bewustmaking, voorlichting, het voeren van communicatiecampagnes en het leggen van zoveel mogelijk verbindingen tussen nationale contactpunten en nationale en regionale ESIF-beleidsmakers en -beheersautoriteiten;
3. benadrukt dat de regio's en de lidstaten die middelen van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling wensen te investeren in onderzoek en innovatie verplicht zijn strategieën voor slimme specialisatie te ontwikkelen in samenspraak met nationale of regionale beheersautoriteiten en belanghebbenden zoals universiteiten en andere instellingen voor hoger onderwijs, het bedrijfsleven en de sociale partners, in een proces om het ondernemerspotentieel te ontginnen, aangezien met strategieën voor slimme specialisatie zowel upstream- (capaciteitsopbouw, nationale/regionale regelingen voor onderzoek en innovatie) als downstreamacties (innovatie/markt) in Horizon 2020 zouden worden opgenomen, hetgeen op zijn beurt een stimulans is voor samenwerking op EU-niveau om de innovatiekloof in Europa te dichten en een investering is in, met name, contacten tussen voorlopers en volgers in de context van activiteiten voor het verspreiden van topkwaliteit en het verbreden van deelname, terwijl de methodologie van slimme specialisatie een belangrijker model kan worden voor het samenspel in het cohesiebeleid na 2020;
4. meent dat het cohesiebeleid nog resultaatgerichter moet worden; benadrukt dat er dringend werk moet worden gemaakt van meer synergie met ander EU-beleid inzake concurrentievermogen, met name op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, ICT, hernieuwbare energie en kmo's, zodat de resultaten van onderzoek en ontwikkeling in de EU beter worden benut, nieuwe, hoogwaardige banen worden geschapen en bestaande banen behouden blijven en de groene economie wordt gestimuleerd; verzoekt de Commissie na te gaan hoe er meer synergieën tot stand kunnen worden gebracht tussen de verschillende EU-instrumenten, met name tussen Horizon 2020 en initiatieven op het gebied van slimme specialisatie (RIS3);
5. wijst erop dat in het cohesiebeleid voor de programmeringsperiode 2014-2020 een grotere rol is weggelegd voor financieringsinstrumenten, en dat financieringsinstrumenten, mits zij op doeltreffende wijze ten uitvoer worden gelegd, kunnen leiden tot een groter effect van financiering ter verbetering van de marktkansen voor innovatie, bijvoorbeeld op het gebied van energie-efficiëntie; benadrukt echter dat er meer feitenmateriaal nodig is om inzicht te krijgen in de wijze waarop dergelijke financieringsinstrumenten op doeltreffende wijze kunnen worden ingezet; herinnert eraan dat subsidies en financieringsinstrumenten niet dezelfde soort activiteiten financieren en dat de verschillende vormen van steun gericht zijn op verschillende soorten begunstigden en projecten; is zeer bezorgd over de toekomstige financiering van subsidies voor EU-programma's; benadrukt dat het belangrijk is subsidies te handhaven voor bepaalde sectoren of soorten activiteiten; benadrukt het feit dat in de toekomst het juiste evenwicht tussen subsidies en financieringsinstrumenten moet worden gehandhaafd; herinnert eraan dat de controleerbaarheid, transparantie en resultaatgerichtheid van financieringsinstrumenten verder moeten worden verbeterd;
6. benadrukt dat de beleidsmaatregelen van het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI) en de Europese structuur- en investeringsfondsen (cohesie, plattelandsontwikkeling en visserij) gericht zijn op verschillende beleids- en institutionele niveaus en elkaar daarom moeten aanvullen, niet in de laatste plaats wat middelen betreft; is bezorgd over het voorstel van de Commissie om verplicht te stellen dat niet het EFSI, maar de ESI-fondsen de investeringstranche met het grootste risico dekken wanneer de instrumenten worden gecombineerd; is van mening dat dit leidt tot rechtsonzekerheid met betrekking tot het gebruik van de ESI-fondsen en indruist tegen de oorspronkelijke bestaansgrond van het EFSI, te weten het bieden van nieuwe risicodragende capaciteit voor EU-investeringen;
7. merkt op dat synergieën met andere beleidsmaatregelen en instrumenten verder moeten worden versterkt om het effect van investeringen te maximaliseren; wijst in dit verband op het proefproject "de trap naar topkwaliteit" in het kader van de EU-begroting, dat regio's van dertien lidstaten ondersteuning blijft bieden bij het ontwikkelen en benutten van synergieën tussen de ESI-fondsen; wijst op het belang van het benoemen van verwante specialisatiegebieden in andere regio's en lidstaten om de krachten te bundelen en zo beter voorbereid te zijn voor projectkansen waarbij meerdere landen betrokken zijn en internationale banden te smeden;
8. wijst erop dat Horizon 2020 niet over voldoende middelen beschikt en dat projecten die als excellent worden beoordeeld geen financiering ontvangen; benadrukt dat er alternatieve financiering moet worden ontsloten, bijvoorbeeld door excellente Horizon 2020-projecten te financieren met ESIF-subsidies door middel van de Excellentiekeur;
9. benadrukt het feit dat het EFSI complementair en aanvullend moet zijn op de ESI-fondsen en andere EU-programma's zoals Horizon 2020; benadrukt dat volledige samenhang en synergieën tussen alle EU-instrumenten moeten worden verzekerd om overlappingen of tegenstrijdigheden tussen deze instrumenten of tussen de verschillende beleidsniveaus te voorkomen; herinnert eraan dat dit probleem moet worden aangepakt in de evaluatie van de Europa 2020-strategie, teneinde alle beschikbare middelen effectief te benutten en de verwachte resultaten wat de overkoepelende strategische doelstellingen betreft te behalen, aangezien de kwantiteit, kwaliteit en impact van de investeringen in onderzoek en innovatie moeten worden verbeterd door een gecoördineerd gebruik van de instrumenten van het cohesiebeleid en Horizon 2020;
10. neemt kennis van het verkennende werk van de commissaris voor Onderzoek, Wetenschap en Innovatie met het oog op de mogelijke oprichting van een Europese innovatieraad voor betere coördinatie van innovatie-initiatieven in de EU (december 2015); waarschuwt voor het toevoegen van bijkomende lagen aan een reeds complex landschap van door de EU gefinancierde instrumenten (zoals het Europees Instituut voor innovatie en technologie (EIT), programma's inzake technologieën van de toekomst of in opkomst (FET), contractuele publiek-private partnerschappen, gemeenschappelijke technologie-initiatieven (GTI's), Europese innovatiepartnerschappen, InnovFin en EFSI-financiering) en herinnert de Commissie eraan dat innovatie op regionaal en lokaal niveau plaatsvindt en een gecentraliseerd instrument of besluitvormingsorgaan daarom waarschijnlijk niet het meest doeltreffende instrument zou zijn;
11. wijst op het lopende project "Naar regionale economische convergentie" (TREC), gericht op het samenbrengen van industriële clusters en technologische centra in verschillende EU-regio's – zowel leidende als volgende regio's – om benchmarking, de uitwisseling van optimale werkwijzen, innovatie en inhaalstrategieën te bevorderen; roept ertoe op de resultaten ervan nauwlettend in de gaten te houden en, als de regeling succesvol is, na te gaan op welke manieren deze regeling kan worden opgenomen in de lopende financieringsinstrumenten onder de begrotingsrubriek voor concurrentievermogen;
12. benadrukt het door de Rekenkamer erkende feit dat de financiering van het EIT te zeer geconcentreerd is in een paar landen en bij een beperkt aantal KIG-partners (kennis- en innovatiegemeenschappen), aangezien 73 % van de EIT-middelen naar vijf landen gaat; verzoekt de Commissie en het EIT de hoeveelheid financiering en activiteiten in het kader van de regionale innovatieregelingen aanzienlijk te vergroten, teneinde innovatie in meer regio's te ondersteunen en EIT-ondersteuningsactiviteiten verder te laten uitstrekken;
13. verzoekt de Commissie met een mededeling over de tenuitvoerlegging van synergieën te komen, aangezien deze kwestie, met uitzondering van een verwijzing naar hun potentieel voor de benutting van schaarse investeringsmiddelen en de algemene vooruitzichten voor de aanpak van nieuwe uitdagingen in de toekomst, niet aan bod komt in haar overeenkomstig artikel 16 van de verordening houdende gemeenschappelijke bepalingen uitgebrachte verslag, terwijl landspecifieke aanbevelingen deel uitmaken van deze synergieën;
14. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad en de Commissie, alsmede aan de regeringen en parlementen van de lidstaten.