Zittingsdocument
15.5.2017
ONTWERPRESOLUTIE
naar aanleiding van een verklaring van de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid
ingediend overeenkomstig artikel 123, lid 2, van het Reglement
over het vluchtelingenkamp Dadaab
( 2017/2687(RSP) )
Elena Valenciano, Maria Arena
namens de S&D-Fractie
Resolutie van het Europees Parlement over het vluchtelingenkamp Dadaab
( 2017/2687(RSP) )
Het Europees Parlement,
– gezien de Verklaring van Nairobi van de intergouvernementele autoriteit voor de ontwikkeling van Oost-Afrika (IGAD) van 25 maart 2017 over duurzame oplossingen voor Somalische vluchtelingen en de herintegratie van personen die terugkeren naar Somalië,
– gezien de Verklaring van New York van de VN voor vluchtelingen en migranten, aangenomen op 19 september 2016,
– gezien het gemeenschappelijk communiqué van de ministeriële driepartijencommissie voor de vrijwillige repatriëring van Somalische vluchtelingen uit Kenia van 25 juni 2016,
– gezien het resultaat van de EU-top van Valletta over migratie van 11-12 november 2015,
– gezien de verklaring van de ministeriële conferentie van het proces van Khartoem over het initiatief betreffende de migratieroute van de Hoorn van Afrika naar de EU, die is goedgekeurd in Rome op 28 november 2014,
– gezien de driepartijenovereenkomst over vrijwillige repatriëringen, die is ondertekend op 10 november 2013 door de regeringen van Somalië en Kenia en de UNHCR,
– gezien het EU-noodtrustfonds voor Afrika,
– gezien het mondiaal pact van de VN inzake gedeelde verantwoordelijkheid voor vluchtelingen,
– gezien het 11e nationaal indicatief programma van het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) voor Somalië en Oost-Afrika,
– gezien de humanitaire hulp van de EU voor respons op de vluchtelingenkwestie in Kenia,
– gezien artikel 123, lid 2, van zijn Reglement,
A. overwegende dat de Hoorn van Afrika, met bijna 250 miljoen inwoners en een snel groeiende bevolking, het grootste aantal intern ontheemde personen en vluchtelingen van Afrika en wereldwijd herbergt; overwegende dat de regio aankijkt tegen problemen in verband met irreguliere migratie, gedwongen ontheemding, mensenhandel en -smokkel, terrorisme en gewelddadige conflicten;
B. overwegende dat deze problemen te wijten zijn aan diverse oorzaken, afhankelijk van de lokale situatie, maar allemaal voortkomen uit een gebrek aan sociaal-economische mogelijkheden, armoede, instabiliteit en klimaatverandering;
C. overwegende dat het vluchtelingencomplex Dadaab in 1991 is gebouwd als tijdelijke opvanglocatie voor personen die een onderkomen zoeken en op de vlucht zijn voor vervolging, geweld en instabiliteit in de Oost-Afrikaanse regio, met name voor wie op de vlucht is voor de burgeroorlog in Somalië; overwegende dat het complex momenteel vijf verschillende kampen omvat met verschillende volkeren en dat het een terrein beslaat van 50 km2, met het Hagadera-, het Dagahaley- en het Ifokamp als oudste en dichtstbevolkte;
D. overwegende dat Dadaab, dat bedoeld was voor de opvang van ongeveer 90 000 personen, volgens ramingen van de VN momenteel een bevolking heeft van ongeveer 260 000 personen, waarvan 95 % afkomstig is uit Somalië en 60 % jonger is dan 18 jaar; overwegende dat Kenia in mei 2016 zijn departement voor vluchtelingenaangelegenheden heeft opgeheven, dat bevoegd was voor registratie, met als gevolg dat tienduizenden personen niet geregistreerd zijn, zodat dit cijfer in feite nog hoger kan liggen;
E. overwegende dat vluchtelingen in het kamp, en met name vrouwen en kinderen, gevaar lopen het slachtoffer te worden van geweld;
F. overwegende dat Somalië reeds meer dan twee decennia gekenmerkt wordt door ernstige instabiliteit en een gebrek aan overheidsstructuren, en dat de gevolgen daarvan nog verergeren door voortdurende natuurrampen in verband met de klimaatverandering; overwegende dat deze problemen de veerkracht en de responscapaciteit van de kwetsbaarste gemeenschappen van Somalië aantasten en de belangrijke oorzaak zijn geworden van de binnenlandse ontheemding in Somalië en de vluchtelingenstromen naar de buurlanden;
G. overwegende dat de vluchtelingencrisis in Somalië na drie decennia een van de langstdurende ter wereld is, met een derde generatie vluchtelingen die geboren wordt in ballingschap; overwegende dat bijna één miljoen Somaliërs als ontheemden in de regio leven, en dat er in Somalië zelf ook nog eens 1,1 ontheemden leven;
H. overwegende dat Somalië op de wereldranglijst van landen waar de afgelopen 15 jaar de meeste vluchtelingen vandaan zijn gekomen tot de top vijf behoort, en dat het aantal geregistreerde vluchtelingen momenteel op 1,1 miljoen ligt, waarvan 80 % wordt opgevangen in de Hoorn van Afrika en Jemen; overwegende dat Kenia momenteel ongeveer 500 000 vluchtelingen opvangt, en dat dit aantal blijft stijgen vanwege de toenemende onzekerheid in de regio, met name in Zuid-Sudan;
I. overwegende dat heel Oost-Afrika wordt geteisterd door enorme droogte en dat er hongersnood heerst in delen van Zuid-Sudan, waarvan maar liefst één miljoen mensen het slachtoffer dreigen te worden; overwegende dat voor Somalië een pre-hongersnoodalarm is afgekondigd, zodat het land kampt met de derde hongersnood in 25 jaar, met volgens de overheid 6,2 miljoen personen die noodvoedselhulp nodig hebben; overwegende dat de Keniaanse president, Uhuru Kenyatta, de droogte in zijn land tot nationale ramp heeft verklaard, aangezien 2,7 miljoen personen ernstige honger lijden; overwegende dat de situatie in alle drie de landen naar verwachting zal verslechteren;
J. overwegende dat de droogte in Somalië volgens de Verenigde Naties bijkomende binnenlandse ontheemding heeft veroorzaakt en dat sinds november 2016 meer dan 683 000 personen gedwongen zijn hun thuis te verlaten; overwegende dat ongeveer 250 000 personen zijn gestorven tijdens de laatste droogte, in 2011;
K. overwegende dat de Keniaanse regering op 6 mei 2016 zijn besluit bekend heeft gemaakt Dadaab op zeer korte termijn te sluiten, om redenen in verband met veiligheid en om een einde te maken aan de aanslepende vluchtelingensituatie in de regio; overwegende dat de Keniaanse regering evenwel op 30 november 2016 heeft aangekondigd dat de sluiting van het Dadaab-kamp met zes maanden wordt uitgesteld, tot mei 2017; overwegende dat sinds de IGAD-top van 25 maart 2017 alle inspanningen gericht zijn op het belangrijke streefdoel een regionale en duurzame oplossing te vinden voor de Somalische vluchtelingen;
L. overwegende dat de internationale gemeenschap, inclusief de EU, haar begrip heeft uitgesproken voor de ongerustheid van de Keniaanse regering en voor haar redenen om het kamp te sluiten, maar er ook op heeft gewezen dat terugkeer naar Somalië moet verlopen overeenkomstig de internationale normen, d.w.z. dat hij vrijwillig moet zijn en dat er met kennis van zake toe moet worden besloten, en dat terugkeerders toegang moeten hebben tot objectieve, neutrale en relevante informatie, dat de omstandigheden veilig moeten zijn, dat een en ander waardig moet verlopen en op duurzame wijze, en dat terugkeerders zich bewust moeten zijn van wat zal gebeuren, als zij besluiten niet vrijwillig terug te keren;
M. overwegende dat het Keniaanse hooggerechtshof op 9 februari 2017 heeft uitgesproken, op basis van een verzoekschrift van twee Keniaanse mensenrechtenorganisaties, de Keniaanse Nationale Commissie voor de mensenrechten en Kituo Cha Sheria, dat het bevel van de Keniaanse regering om het vluchtelingenkamp Dadaab te sluiten discriminerend is en neerkomt op een collectieve straf, en dat het buitensporig, arbitrair en disproportioneel is;
N. overwegende dat het debat over de sluiting van Dadaab de aandacht heeft gevestigd op de trage tenuitvoerlegging van de driepartijenovereenkomst die de UNHCR en de regeringen van Kenia en Somalië hebben ondertekend in 2013 en die erop gericht was vrijwillige terugkeer mogelijk te maken van Somaliërs naar stabiele gebieden in Somalië, een kwestie waarop de Keniaanse regering en andere belanghebbenden openlijk kritiek hebben uitgeoefend;
O. overwegende dat sinds de UNHCR is gestart met het ondersteunen van de vrijwillige terugkeer van Somalische vluchtelingen in 2014, ongeveer 65 000 personen zijn teruggekeerd, maar dat de realisatie van het doel het aantal gevallen van duurzame terugkeer te vergroten zal afhangen van de situatie in Somalië;
P. overwegende dat de Somalische autoriteiten in Jubaland eind augustus 2016 de repatriëringen naar de regionale hoofdstad, Kismaayo, hebben opgeschort, omdat zij aankeken tegen een instroom van vluchtelingen; overwegende dat volgens de UNHCR bijna 70 % van de terugkeerders kinderen zijn;
Q. overwegende dat de sluiting van Dadaab repercussies zal hebben in andere buurlanden, bijvoorbeeld Ethiopië, dat momenteel ongeveer 245 000 Somalische vluchtelingen opvangt, met als mogelijk gevolg een nieuwe instroom; overwegende dat deze situatie toont dat kwesties in verband met vluchtelingen, grensbeheer en stabiliteit met elkaar verbonden zijn en wijst erop dat nauwere regionale samenwerking nodig is om deze kwesties aan te pakken, ongeacht het besluit Dadaab te sluiten;
R. overwegende dat voor vele vluchtelingen, vooral uit plattelandsgebieden, het vooruitzicht van een terugkeer afhangt van de mogelijkheid hun grond weer op te eisen, in een land waar het systeem voor grondbezit zwak is en gedwongen uitzettingen gemeen goed zijn;
S. overwegende dat de gastgemeenschap van de ruimere Dadaab-regio veel menselijkheid, vrijgevigheid en verdraagzaamheid heeft getoond ten aanzien van het kamp, maar dat zij aankijkt tegen enorme uitdagingen op het gebied van economie, ontwikkeling en milieu;
T. overwegende dat de aanslepende situatie in Dadaab en het sluitingsprogramma ertoe hebben geleid dat donors hun aandacht hebben verplaatst naar andere conflicten en hun uitgaven hebben teruggeschroefd, waardoor vluchtelingen in het kamp aankijken tegen een aantal uitdagingen, inclusief slinkende voedselrantsoenen en beperkte toegang tot medische benodigdheden, alsmede uitdagingen op het gebied van onderwijs en het aanleren van vaardigheden, met name voor jongeren;
U. overwegende dat met name de klimaatverandering een verwoestend effect heeft op de levenswijze van nomadische veefokkers, die de bestaansmiddelen oplevert voor een groot aantal mensen in de regio, die ook aankijken tegen toenemende dreigingen als gevolg van droogte, ziekte, oorlog en slinkende veestapels, naast andere problemen; overwegende dat deze stand van zaken het nodig maakt in het kader van welke regionale asieloplossing ook speciale aandacht te besteden aan de veefokkersgemeenschap;
V. overwegende dat de landen in de regio momenteel getroffen worden door de ergste droogte in 60 jaar, hetgeen in Ethiopië, Kenia, Somalië en Jemen heeft geleid tot een voedselcrisis die kan leiden tot grootschalige hongersnood;
W. overwegende dat de EU via het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) 286 miljoen EUR heeft toegewezen voor de periode 2014-2020, met name bestemd voor de tenuitvoerlegging van het pact, en voor staats- en vredesopbouw, voedselzekerheid, weerbaarheid en onderwijs in het bijzonder; overwegende dat op 12 november 2015 tijdens de top van Valletta het noodtrustfonds van de EU (EUTF) voor Afrika werd ingesteld, met als doel de onderliggende oorzaken voor destabilisatie, gedwongen ontheemding en irreguliere migratie aan te pakken door weerbaarheid, economische mogelijkheden, gelijke kansen, veiligheid en ontwikkeling te bevorderen; overwegende dat de EU een bijdrage levert aan de verstrekking van eerste levensbehoeften aan vluchtelingen die opgevangen worden in Keniaanse vluchtelingenkampen; overwegende dat de EU ook vastbesloten is de troepenmacht van de Afrikaanse Unie in Somalië (Amisom) te ondersteunen via de Vredesfaciliteit voor Afrika, via de verstrekking van aanzienlijke middelen om de veiligheid te bevorderen en de dreiging die uitgaat van al-Shabaab en andere gewapende oppositiegroepen te verminderen;
X. overwegende dat na het uitvoeringsbevel van de Amerikaanse president Trump van 27 januari 2017 ongeveer 3 000 vluchtelingen die in 2017 vanuit Kenia – overwegend uit Dadaab – in de VS hervestigd hadden moeten worden en van wie de meesten al grondig door ambtenaren van de VS en de VN gescreend waren en soms wel tien jaar hadden gewacht op de goedkeuring van hun hervestiging, nu een onzekere toekomst tegemoet gaan;
Y. overwegende dat de inspanningen van de EU op het gebied van hervestiging slechts beperkt zijn, met name vergeleken met niet-EU-lidstaten zoals Australië of Canada, en lang niet het niveau halen dat volgens de UNHCR nodig is om een eerlijke verdeling van vluchtelingen in de wereld te waarborgen;
Z. overwegende dat in het mondiaal actieplan van Nairobi, dat op 25 maart 2017 tijdens de top van de IGAD is aangenomen, wordt benadrukt dat de droogte en de gewapende conflicten de voornaamste redenen zijn voor de ontheemding in de regio;
AA. overwegende dat het sturen van een missie naar Kenia ter evaluatie van de verkiezingen heeft geresulteerd in de aanbeveling dat het sturen van een EU-verkiezingswaarnemingsmissie tijdens de algemene verkiezingen in augustus 2017 nuttig en doeltreffend zou zijn;
1. prijst Kenia en de regio rond Dadaab voor de rol die zij hebben gespeeld in de opvang van dit ongekende aantal vluchtelingen gedurende een dermate lange tijd; onderstreept evenwel het feit dat de huidige situatie in de regio onhoudbaar is, en dringt aan op een efficiënte en gecoördineerde respons van de regeringen in de regio en de internationale gemeenschap als geheel, waaronder de EU, om te zorgen voor een duurzame oplossing van het probleem van de Somalische vluchtelingen, naast inspanningen om de veiligheid te verbeteren en sociaal-economische ontwikkeling op lange termijn tot stand te brengen in de regio;
2. neemt kennis van de IGAD-verklaring van Nairobi over duurzame oplossingen voor de Somalische vluchtelingen en de herintegratie van gerepatrieerden in Somalië; is tevreden met het engagement een algemene regionale aanpak te realiseren en tegelijk de bescherming te handhaven en de zelfredzaamheid te bevorderen in de asielverlenende landen, hetgeen moet worden ondernomen met de steun van de internationale gemeenschap, op een manier die consistent is met de internationale gedeelde verantwoordelijkheid waarin is voorzien in het alomvattend reactiekader voor vluchtelingen van de Verklaring van New York;
3. betreurt het feit dat de EU-lidstaten een erg onopvallende rol spelen met betrekking tot de inspanningen om vluchtelingen uit Dadaab te hervestigen en verzoekt de EU haar verantwoordelijkheid met betrekking tot een eerlijke verdeling van de lasten na te komen;
4. wijst erop dat, zolang de instabiliteit in de ruimere regio aanhoudt en nu er opnieuw hongersnood dreigt, de vluchtelingen niet meer zullen kunnen terugkeren naar huis, zodat de EU helaas middelen zal moeten blijven concentreren op onmiddellijke humanitaire inspanningen in de regio, in plaats van voluit de ontwikkeling op lange termijn aan te pakken; verzoekt de EU dan ook meer haar best te doen om een bemiddelende rol op zich te nemen in de regio en zodoende de onderliggende economische, politieke, milieu- en veiligheidsproblemen op te lossen die de oorzaak zijn van de diepe armoede, criminele activiteiten, radicalisering en terrorisme die uiteindelijk hebben geleid tot de vluchtelingensituatie;
5. onderstreept het feit dat uiteindelijk een regionaal antwoord nodig zal zijn om blijvende bescherming te bieden aan 260 000 Somalische vluchtelingen; wijst erop dat de duurzame herintegratie van teruggekeerde personen een holistische, vanuit de gemeenschap geleide aanpak vergt om de opnamecapaciteit te verbeteren en diensten toegankelijker te maken voor teruggekeerde personen, intern ontheemden en lokale gemeenschappen in Somalië;
6. is ingenomen met de goedkeuring van het mondiale en regionale actieplan van Nairobi dat voorziet in een geleidelijke sluiting van de kampen zodat vluchtelingen toegang kunnen krijgen tot werkgelegenheid en diensten in hun gastland en zich vrij kunnen verplaatsen; betreurt evenwel het ontbreken van concrete actie met betrekking tot Dadaab; steunt de oprichting van een regionaal fonds voor donors;
7. is van mening dat, gezien de huidige omstandigheden van voortdurende veiligheidsproblemen in Somalië en een een groot risico van hongersnood, terugkeer in elk scenario altijd vrijwillig moet zijn; pleit voor een betere verdeling van de verantwoordelijkheden op het vlak van het opvangen van vluchtelingen en het opzetten van aanvullende methoden om vluchtelingen te helpen derde landen, inclusief de EU, binnen te komen;
8. betuigt nogmaals zijn steun aan de doelen van het EUTF voor Afrika, namelijk het aanpakken van de onderliggende oorzaken van irreguliere migratie en ontheemden in Oost-Afrika; eist dat de lidstaten zich houden aan hun vastleggingen voor het fonds; verzoekt de Commissie echter de spelers in de regio, zoals de lokale bevolking, de regionale regering en ngo's, vaker te raadplegen om zich te richten op lokaal geïdentificeerde problemen en behoeften en om een bevorderlijk klimaat in de hand te werken en de capaciteit te vergroten voor de terugkeer van vluchtelingen naar hun eigen land; onderstreept dat Dadaab ongeveer 10 000 banen heeft gegenereerd die voornamelijk te maken hebben met humanitaire activiteiten;
9. onderstreept het belang van een mens- en gemeenschapsgerichte aanpak bij de inzet van middelen uit het EUTF om te helpen bij terugkeer uit Dadaab en om ontwikkelings- en weerbaarheidsmaatregelen in de regio te nemen; is er sterk van overtuigd dat het EUTF niet alleen gericht moet zijn op economische ontwikkeling, maar ook op projecten aan de basis in de regio die specifiek bedoeld zijn om de kwaliteit, billijkheid en universele beschikbaarheid van basisdiensten en -opleidingen voor de ontwikkeling van lokale vaardigheden te verbeteren, alsmede om te voorzien in de behoeften van kwetsbare gemeenschappen, inclusief minderheden;
10. is van mening dat het EUTF meer moet focussen op het bevorderen van duurzame ontwikkeling in de regio, door te zorgen voor meer economische en arbeidskansen en door de weerbaarheid te vergroten; vraagt dat deze fondsen worden ingezet voor het bevorderen van duurzame ontwikkeling en voor een verdere uitbreiding van het gebruik van zonne-energie als energiebron, bijvoorbeeld om vers water op te pompen, hetgeen in sommige delen van het Dadaab-kamp een succesvol project is gebleken;
11. prijst de Somalische autoriteiten voor de vooruitgang die de laatste maanden is geboekt, inclusief met de organisatie van verkiezingen; onderstreept echter dat de veiligheid en de sociaal-economische omstandigheden in veel gebieden in Somalië bijzondere uitdagingen blijven opleveren met betrekking tot grootschalig rendement; verzoekt de EU en haar lidstaten dan ook samen te werken met de Somalische autoriteiten om de inspanningen op te voeren om stabiliteit in het land te realiseren alvorens grootschalige repatriëringen te ondernemen;
12. verzoekt de EU en de internationale partners hun engagement ten aanzien van Somalië na te komen, met name door inspanningen te leveren om voedselzekerheid te realiseren, teneinde de dreigende hongersnood te voorkomen, om veiligheid en een oplossing voor de klachten van gemeenschappen te bevorderen, om het beheer van de overheidsfinanciën te verbeteren en om te helpen bij de voltooiing van de grondwetsherziening, teneinde stabiliteit op lange termijn te realiseren;
13. verzoekt de EU erop toe te zien dat er met herplaatsingsprogramma's in de regio met name voor wordt gezorgd dat kwetsbare groepen mensen op een verantwoordelijke manier worden herplaatst naar veilige regio's, en dat de rechten van vluchtelingen worden geëerbiedigd; verzoekt de EU en de internationale partners om te helpen bij de opbouw van infrastructuur in het hele land, zodat terugkerende vluchtelingen veilig en permanent in de Somalische maatschappij kunnen worden gereïntegreerd, zonder dreiging van terroristische elementen als al-Shabaab;
14. onderstreept dat de grenzen tussen Somalië en zijn buurlanden beter moeten worden bewaakt, aangezien die worden gezien als het speelveld voor netwerken die zich bezighouden met de handel en smokkel in mensen, wapens, drugs en andere illegale goederen, waarmee dus criminele en terroristische activiteiten gefinancierd worden; verwacht dat de opleidingsmissie van de EU in Somalië nauw samenwerkt met Amisom en de Somalische autoriteiten door optimale werkmethoden op het vlak van grensbeheer uit te wisselen en zo handelaars en smokkelaars aan te kunnen houden;
15. erkent het feit dat er geen ontwikkeling kan zijn zonder een verbetering van de veiligheid in de regio; onderstreept evenwel nadrukkelijk het feit dat fondsen uit EOF- en ODA-bronnen moeten worden aangewend voor economische, menselijke en sociale ontwikkeling in de regio, met bijzondere aandacht voor de ontwikkelingsuitdagingen die zijn aangeduid in het besluit inzake het EUTF; verwerpt ieder gebruik van EOF- en ODA-middelen voor migratiebeheer en -controle of voor andere acties zonder ontwikkelingsdoelstellingen;
16. wijst erop dat de weerbaarheid moet worden vergroot en de ontwikkeling moet worden bevorderd van de getroffen gastgemeenschappen in de Keniaanse Dadaab-regio, waarbij erop moet worden toegezien dat de geleidelijke afbouw van Dadaab en de in de stad verleende overheidsdiensten geen negatieve gevolgen heeft voor de bestaansmiddelen, met aandacht voor de economische schok die dit kan teweegbrengen voor de bevolking; onderstreept het feit dat de in Dadaab opgevangen bevolking grote ecologische druk heeft veroorzaakt op de regio, met gevolgen voor de toegang van de lokale bevolking tot natuurlijke hulpbronnen; onderstreept het feit dat deze kwestie gezamenlijk moet worden aangepakt door de Keniaanse regering en door middel van het nationaal indicatief programma van de EU voor Kenia; verwacht dat de Keniaanse regering en de EU de specifieke behoeften van deze kwetsbare regio erkennen;
17. merkt diep bezorgd de ernstige effecten op van de klimaatverandering op de regio, die de EU, haar lidstaten en de internationale gemeenschap als geheel er nog eens extra aan herinneren dat de bepalingen van de overeenkomst van Parijs ten uitvoer moeten worden gelegd, en merkt op dat deze acties een direct effect hebben op oorlog en honger in de regio;
18. verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie, de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, de regeringen en parlementen van de lidstaten, de regering van Kenia, de gouverneur van de regio Garissa, de voorzitter van het Keniaanse parlement, de regering van Somalië, de voorzitter van het Somalische parlement, de IGAD, de regeringen van de IGAD-lidstaten, de secretaris-generaal van de VN en de Hoge Commissaris van de VN voor de vluchtelingen.