Parlament Europejski,

–  uwzględniając deklarację Międzyrządowego Organu ds. Rozwoju w Afryce Wschodniej z Nairobi z dnia 25 marca 2017 r. w sprawie trwałych rozwiązań dla uchodźców somalijskich i reintegracji osób powracających do Somalii,

–  uwzględniając nowojorską deklarację ONZ w sprawie uchodźców i migrantów przyjętą w dniu 19 września 2016 r.,

–  uwzględniając wspólny komunikat ministerialnej komisji trójstronnej ds. dobrowolnej repatriacji uchodźców somalijskich mieszkających w Kenii wydany w dniu 25 czerwca 2016 r.,

–  uwzględniając wyniki unijnego szczytu w Valletcie w sprawie migracji, który odbył się w dniach 11–12 listopada 2015 r.,

–  uwzględniając oświadczenie z konferencji ministerialnej w ramach procesu chartumskiego (inicjatywa w sprawie szlaku migracyjnego Róg Afryki–UE) wydane w Rzymie w dniu 28 listopada 2014 r.,

–  uwzględniając porozumienie trójstronne w sprawie dobrowolnej repatriacji podpisane w dniu 10 listopada 2013 r. przez rządy Somalii i Kenii oraz Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR),

–  uwzględniając wyrok Sądu Najwyższego Kenii z dnia 9 lutego 2017 r., który orzekł, że obóz dla uchodźców w Dadaab nie zostanie zamknięty,

–  uwzględniając decyzję rządu Kenii o odwołaniu się od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2017 r.,

–  uwzględniając kryzysowy fundusz powierniczy UE dla Afryki,

–  uwzględniając inicjatywę ONZ Global Compact dotyczącą podziału odpowiedzialności za uchodźców,

–  uwzględniając krajowy program orientacyjny dla Somalii i regionalny program orientacyjny dla Afryki Wschodniej w ramach 11. Europejskiego Funduszu Rozwoju,

–  uwzględniając unijne fundusze humanitarne na rzecz pomocy uchodźcom w Kenii,

–  uwzględniając art. 123 ust. 2 Regulaminu,

A.  mając na uwadze, że Róg Afryki, który już teraz zamieszkuje niemal 250 mln osób, a ich liczba szybko rośnie, przyjął największą w Afryce i na całym świecie liczbę osób wewnętrznie przesiedlonych i uchodźców; mając na uwadze, że region ten boryka się z wyzwaniami związanymi z nieuregulowaną migracją, przymusowymi wysiedleniami i wysiedleniami wewnętrznymi, handlem ludźmi i ich przemytem, terroryzmem oraz konfliktami z użyciem siły;

B.  mając na uwadze, że przyczyny tych wyzwań są różne w zależności od warunków lokalnych, lecz ich wspólną cechą jest brak dobrego zarządzania i możliwości społeczno-gospodarczych, skrajne ubóstwo, brak stabilności oraz zmiana klimatu;

C.  mając na uwadze, że kompleks dla uchodźców w Dadaab powstał w 1991 r. jako rozwiązanie tymczasowe dla osób poszukujących schronienia oraz uciekających przed prześladowaniami, przemocą i brakiem stabilności w regionie Afryki Wschodniej, a w szczególności dla osób uciekających przed wojną domową w Somalii; mając na uwadze, że dziś kompleks o powierzchni 50 kilometrów kwadratowych składa się z pięciu różnych obozów, w których zamieszkują przedstawiciele różnych narodów, przy czym do najstarszych i najbardziej zaludnionych obozów należą obozy Hagadera, Dagahaley i Ifo;

D.  mając na uwadze, że chociaż obóz w Dadaab był pierwotnie przewidziany dla około 90 000 osób, według szacunków ONZ obecnie przebywa w nim około 260 000 osób, z czego 95 % pochodzi z Somalii, a 60 % jest w wieku poniżej 18 lat;

E.  mając na uwadze, że w maju 2016 r. Kenia zlikwidowała departament do spraw uchodźców, który był odpowiedzialny za ich rejestrację, co oznacza, że dziesiątki tysięcy osób nie zostały zarejestrowane, zatem w rzeczywistości liczba uchodźców może być jeszcze wyższa;

F.  mając na uwadze, że od ponad dwudziestu lat w Somalia boryka się z poważną destabilizacją i brakiem struktur państwowych, których oddziaływanie spotęgowały powtarzające się zagrożenia naturalne wynikające ze zmiany klimatu; mając na uwadze, że problemy te nadwyrężyły odporność i zdolność przetrwania najbardziej zagrożonych społeczności Somalii, stając się główną siłą napędową wysiedleń wewnątrz kraju i do sąsiednich państw;

G.  mając na uwadze, że po upływie trzydziestu lat można stwierdzić, że sytuacja uchodźców somalijskich jest jednym z najdłużej trwających kryzysów na świecie, a na wygnaniu urodziło się już trzecie pokolenie uchodźców; mając na uwadze, że w regionie wysiedlono blisko milion Somalijczyków, zaś w samej Somalii – kolejne 1,1 mln osób;

H.  mając na uwadze, że Somalia jest jednym z pięciu krajów na świecie, które w ciągu ostatnich 15 lat opuściło najwięcej uchodźców, przy czym obecnie zarejestrowanych jest 1,1 mln uchodźców i ponad 80 % z nich przebywa w regionie Rogu Afryki i Jemenie; mając na uwadze, że w Kenii przebywa obecnie około 500 000 uchodźców, a ich liczba stale rośnie ze względu na coraz niższy poziom bezpieczeństwa w regionie, zwłaszcza w Sudanie Południowym;

I.  mając na uwadze, że cały region Afryki Wschodniej doświadcza katastrofalnej suszy, a w niektórych częściach Sudanu Południowego ogłoszono klęskę głodu, która zagraża około milionowi ludzi; mając na uwadze, że ogłoszono stan zagrożenia klęską głodu dla Somalii, która boryka się już z trzecią falą głodu w ciągu 25 lat, a rząd donosi, że 6,2 mln ludzi potrzebuje natychmiastowego wsparcia żywnościowego; mając na uwadze, że prezydent Kenii Uhuru Kenyatta uznał klęskę suszy za katastrofę narodową, a 2,7 mln osób cierpi z powodu wielkiego głodu; mając na uwadze, że oczekuje się, że sytuacja może ulec pogorszeniu, co może doprowadzić do klęski głodu;

J.  mając na uwadze, że w dniu 6 maja 2016 r. rząd Kenii ogłosił decyzję w sprawie jak najszybszego zamknięcia obozu w Dadaab, powołując się na względy bezpieczeństwa, a także konieczność położenia kresu przedłużającej się problematycznej sytuacji uchodźców w regionie; mając jednak na uwadze, że w dniu 30 listopada 2016 r., na wniosek społeczności międzynarodowej, rząd kenijski oświadczył, że zamknięcie obozu w Dadaab zostanie odroczone o sześć miesięcy do maja 2017 r. ze względów humanitarnych;

K.  mając na uwadze, że społeczność międzynarodowa, w tym UE, wyraziła zrozumienie dla obaw rządu Kenii i przyczyn decyzji o zamknięciu obozu, jednak podkreśliła, że powroty do Somalii muszą przebiegać zgodnie ze standardami międzynarodowymi, muszą mieć dobrowolny, świadomy, obiektywny i neutralny charakter, muszą odbywać się przy zachowaniu bezpieczeństwa i godności oraz w zrównoważony sposób, a osoby powracające muszą mieć świadomość tego, co się wydarzy, jeżeli nie zdecydują się na dobrowolny powrót;

L.  mając jednak na uwadze, że w dniu 9 lutego 2017 r. w odpowiedzi na petycję, którą złożyły dwie kenijskie organizacje praw człowieka – Kenijska Narodowa Komisja Praw Człowieka i Kituo Cha Sheria – Sąd Najwyższy Kenii uznał, że wydany przez rząd kenijski nakaz zamknięcia obozu dla uchodźców w Dadaab stanowi akt dyskryminacji i zbiorową karę, a także był rozwiązaniem zbyt radykalnym, arbitralnym i nieproporcjonalnym;

M.  mając na uwadze, że w debacie dotyczącej zamknięcia obozu w Dadaab zwrócono uwagę na powolne tempo wdrażania umowy trójstronnej, która została podpisana przez UNHCR oraz rządy Kenii i Somalii w 2013 r. i miała na celu umożliwienie dobrowolnych powrotów Somalijczyków na stabilne tereny Somalii – kwestia ta była otwarcie krytykowana przez rząd kenijski i inne zainteresowane strony;

N.  mając na uwadze, że odkąd UNHCR zaczął wspierać dobrowolne powroty uchodźców somalijskich w 2014 r., powróciło około 55 652 osób, jednak podwyższenie odsetka trwałych powrotów będzie zależało od sytuacji w Somalii;

O.  mając na uwadze, że pod koniec sierpnia 2016 r. władze somalijskie w Jubalandzie wstrzymały repatriacje do stolicy regionu Kismaju w obliczu masowego napływu uchodźców; mając na uwadze, że według UNHCR niemal 70 % powracających osób to dzieci;

P.  mając na uwadze, że zamknięcie obozu w Dadaab odbije się na pozostałych krajach sąsiadujących, takich jak Etiopia, w której przebywa obecnie około 245 000 uchodźców z Somalii, i może być przyczyną kolejnego napływu uchodźców; mając na uwadze, że sytuacja ta pokazuje, że kwestie dotyczące uchodźców, zarządzania granicami i stabilności są ze sobą wzajemnie powiązane, a także wskazuje na potrzebę zacieśnienia współpracy regionalnej w celu rozwiązania tych problemów;

Q.  mając na uwadze, że społeczność przyjmująca w szerszym regionie Dadaab dała wspaniały przykład człowieczeństwa, hojności i tolerancji wobec obecności obozu, lecz stoi ona w obliczu poważnych wyzwań gospodarczych, rozwojowych i środowiskowych;

R.  mając na uwadze, że za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rozwoju (EFR) UE przeznaczyła na okres 2014–2020 kwotę 286 mln EUR, która ma zostać wydatkowana głównie na wdrażanie inicjatywy Compact i budowanie państwowości i pokoju, zapewnianie bezpieczeństwa żywnościowego i odporności na kryzysy, a w szczególności na edukację; mając na uwadze, że podczas szczytu w Valletcie w dniu 12 listopada 2015 r. utworzono fundusz powierniczy UE dla Afryki (EUTF) myślą o zajęciu się podstawowymi przyczynami destabilizacji, przymusowych wysiedleń i nieuregulowanej migracji w drodze promowania dobrego sprawowania władzy, większej odporności, możliwości gospodarczych, bezpieczeństwa i rozwoju;

S.  mając na uwadze, że UE zobowiązała się do wspierania misji Unii Afrykańskiej w Somalii (AMISOM) za pomocą Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce w drodze zapewnienia finansowania, aby zagwarantować bezpieczeństwo i zmniejszyć zagrożenie ze strony Asz-Szabab i innych uzbrojonych ugrupowań opozycyjnych;

T.  mając na uwadze, że w wyniku dekretu prezydenta USA D. Trumpa z dnia 27 stycznia 2017 r. około 3000 uchodźców, którzy mieli zostać przesiedleni do USA z Kenii w 2017 r. (większość z nich z Dadaab) i z których większość została już rygorystycznie sprawdzona przez urzędników z USA i ONZ i oczekuje na zatwierdzenie przesiedlenia od prawie 10 lat, stoi w obliczu niepewnej przyszłości;

U.  mając na uwadze, że w globalnym planie działania z Nairobi przyjętym podczas szczytu Międzyrządowego Organu ds. Rozwoju w dniu 25 marca 2017 r. podkreślono, że susza i konflikty zbrojne to główne przyczyny wysiedleń ludności w regionie;

1.  dostrzega godne pochwały wysiłki Kenii i regionu Dadaab w zakresie przyjęcia bezprecedensowo dużej liczby uchodźców przez tak długi okres;

2.  podkreśla jednak, że obecna sytuacja w regionie nie może trwać i wymaga skutecznych, skoordynowanych działań ze strony rządów państw sąsiadujących, regionalnych organizacji rządowych, takie jak Unia Afrykańska i szeroko rozumiana społeczność międzynarodowa, w tym UE, aby zapewnić wprowadzenie zrównoważonego programu bezpiecznych powrotów, któremu powinny towarzyszyć działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa i długofalowego rozwoju społeczno-gospodarczego w regionie;

3.  zwraca uwagę, że uchodźcy nie będą mogli powrócić do swoich domów, jeżeli w całym regionie nadal brakować będzie stabilności; w związku z tym wzywa UE do większego zaangażowania w regionie oraz do odegrania w nim roli mediatora, aby rozwiązać problemy gospodarcze, polityczne, środowiskowe i w dziedzinie bezpieczeństwa, które leżą u podstaw skrajnego ubóstwa, przestępczości, radykalizacji i terroryzmu oraz są ostatecznie przyczyną aktualnej sytuacji w kwestii uchodźców;

4.  podkreśla, że kluczowe znaczenie dla zapewnienia stałej ochrony 260 000 uchodźców z Somalii mają działania na szczeblu regionalnym; przypomina, że trwała reintegracja osób powracających wymaga całościowego, ogólnospołecznego podejścia, aby poprawić zdolności absorpcji i zapewnić lepszy dostęp do usług dla osób powracających, osób wewnętrznie przesiedlonych i społeczności lokalnych w Somalii;

5.  z zadowoleniem odnosi się do przyjęcia globalnego i regionalnego planu działania z Nairobi, który przewiduje stopniowe zamykanie obozów dla uchodźców, by umożliwić im podejmowanie zatrudnienia i dostęp do usług w kraju przyjmującym oraz dać możliwość swobodnego przemieszczania się;

6.  przypomina, że dobrowolne powroty nie są jedynym możliwym rozwiązaniem; apeluje o aktywniejszy podział obowiązków w odniesieniu do powracających uchodźców oraz zapewnienie uchodźcom dodatkowych metod wjazdu do krajów trzecich;

7.  ponownie przypomina o wsparciu dla realizacji celów kryzysowego funduszu powierniczego UE dla Afryki w zakresie eliminacji podstawowych przyczyn nieuregulowanej migracji i wysiedleń w regionie Afryki Wschodniej; domaga się, by państwa członkowskie wywiązywały się ze swych zobowiązań na rzecz funduszu; wzywa jednakże Komisję, by w większym stopniu konsultowała się z podmiotami w regionie, w tym ze społecznościami lokalnymi, rządem regionalnym oraz organizacjami pozarządowymi, aby skoncentrować się na zidentyfikowanych lokalnie problemach i potrzebach w celu ułatwienia powrotu uchodźców do ich krajów pochodzenia; podkreśla fakt, że w Dadaab powstało około 10 000 miejsc pracy, głównie związanych z działaniami humanitarnymi;

8.  zwraca uwagę na znaczenie stosowania podejścia ukierunkowanego na ludzi i społeczności w wydatkowaniu zasobów funduszu powierniczego UE dla Afryki na pomoc w organizacji powrotów z Dadaab oraz stwarzanie zrównoważonych środków rozwoju i odporności w regionie; wyraża przekonanie, że ww. fundusz powinien skupiać się nie tylko na rozwoju gospodarczym, ludzkim i społecznym, ale także na projektach obywatelskich mających konkretnie na celu poprawę jakości i dostępności podstawowych usług i szkolenia w zakresie rozwoju kompetencji lokalnych;

9.  zauważa, że kobiety i dzieci stanowią ponad 60 % ogółu ludności obozu dla uchodźców i są postrzegane jako grupy znajdujące się w najtrudniejszym położeniu i najbardziej marginalizowane; wzywa rząd Kenii, instytucje regionalne i międzynarodowe organizacje pomocowe oraz społeczność międzynarodową, w tym UE, do przyjęcia szczególnego podejścia do środków pomocy, które dotyczyłoby czynników wpływających na trudną sytuację kobiet i dzieci w obozie, takich jak prześladowania ze względu na płeć, przemoc wobec kobiet, niegodziwe traktowanie w celach seksualnych i wykorzystanie seksualne, skrajne ubóstwo i marginalizacja;

10.  z zadowoleniem przyjmuje sprawne przeprowadzenie wyborów prezydenckich w 2017 r.; podkreśla jednak, że bezpieczeństwo i warunki społeczno-gospodarcze w wielu częściach Somalii wciąż nie sprzyjają powrotom na dużą skalę, w związku z tym wzywa UE i jej państwa członkowskie, aby jednocześnie z władzami Somalii prowadziły działania na rzecz przywrócenia stabilności w tym kraju;

11.  wzywa UE i partnerów międzynarodowych do zwielokrotnienia wysiłków na rzecz zagwarantowania bezpieczeństwa żywnościowego w Somalii oraz podjęcia działań na rzecz zapobieżenia nieuchronnie zbliżającej się klęsce głodowej;

12.  apeluje do UE o dopilnowanie, aby programy relokacji w regionie uwzględniały w szczególności grupy znajdujące się w trudnej sytuacji, które są w odpowiedzialny sposób przenoszone do bezpiecznych regionów, aby uniknąć zagrożenia wpadnięcia przez nie w ręce radykalnych ugrupowań i organizacji terrorystycznych, takich jak Asz-Szabab;

13.  podkreśla potrzebę lepszego zarządzania granicami między Somalią a krajami z nią sąsiadującymi, które uznaje się obszar działalności sieci zajmujących się przemytem i handlem ludźmi oraz przemytem broni, narkotyków i innych nielegalnych towarów, jako że sieci te finansują działalność przestępczą i terrorystyczną; oczekuje, że misja szkoleniowa UE do Somalii będzie ściśle współpracować z AMISOM i władzami somalijskimi w celu wymiany wzorcowych praktyk w zakresie lepszego zarządzania granicami z myślą o ujmowaniu handlarzy ludźmi i przemytników;

14.  wzywa Unię Afrykańską i afrykańskie organizacje subregionalne, by poważnie przeanalizowały regionalny wymiar konfliktu i zapobiegły dalszej destabilizacji regionu, w szczególności dzięki stałym utrzymywaniu dialogu politycznego między krajami regionu; wzywa Unię Europejską, by w tym celu podjęła współpracę z jej afrykańskimi partnerami regionalnymi na najwyższym szczeblu;

15.  przypomina, że bezpieczeństwo i stabilizacja to nadal poważne wyzwania w regionie oraz podkreśla potrzebę uważnego monitorowania sytuacji przez Unię Afrykańską oraz utrzymania stałego dialogu politycznego z władzami Kenii;

16.  wyraża zaniepokojenie z powodu wpływu, jaki wywarła na sytuację w regionie decyzja podjęta przez administrację Stanów Zjednoczonych o obniżeniu wkładu tego kraju do agencji ONZ o 640 mln USD; podkreśla, że dobrowolne wkłady UE na rzecz funduszy i agencji ONZ, które stanowią połowę ich całkowitego budżetu, mają kluczowe znaczenie dla utrzymania pokoju i bezpieczeństwa na świecie;

17.  podkreśla, że niedobór środków w budżecie takich agencji ONZ, jak UNHCR, które zapewniają ochronę, udzielają schronienia i niosą pomoc humanitarną w trudnych i złożonych okolicznościach, sprawi, że wyzwania w dziedzinie bezpieczeństwa związane ze stałym przepełnieniem ośrodków, zagrożeniem chorobami, powodziami sezonowymi oraz głodem staną się jeszcze bardziej poważne;

18.  podkreśla, że w ramach swoich działań zewnętrznych, polityki i strategii bezpieczeństwa UE jest zaangażowana w niesienie pomocy humanitarnej, stymulowanie rozwoju gospodarczego, budowanie silnych instytucji państwowych i zapewnianie dobrego zdrowia, edukacji oraz demokracji w regionie;

19.  zobowiązuje swego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Radzie, Komisji i wiceprzewodniczącemu Komisji Europejskiej / wysokiemu przedstawicielowi Unii Europejskiej do spraw zagranicznych.