Dokument z posiedzenia
15.5.2017
PROJEKT REZOLUCJI
złożony w następstwie oświadczenia wiceprzewodniczącej Komisji / wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa
zgodnie z art. 123 ust. 2 Regulaminu
w sprawie obozu dla uchodźców w Dadaab
( 2017/2687(RSP) )
Marie-Christine Vergiat, Marina Albiol Guzmán, Patrick Le Hyaric, Younous Omarjee, Tania González Peñas, Miguel Urbán Crespo, Lola Sánchez Caldentey, Xabier Benito Ziluaga, Estefanía Torres Martínez, Paloma López Bermejo, Merja Kyllönen, Sabine Lösing, Barbara Spinelli, Maria Lidia Senra Rodríguez, Javier Couso Permuy, Dimitrios Papadimoulis, Stelios Kouloglou, Neoklis Sylikiotis, Takis Hadjigeorgiou
w imieniu grupy GUE/NGL
Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie obozu dla uchodźców w Dadaab
( 2017/2687(RSP) )
Parlament Europejski,
– uwzględniając Powszechną deklarację praw człowieka,
– uwzględniając Pakt praw obywatelskich i politycznych ONZ z 1966 r.,
– uwzględniając Kartę Narodów Zjednoczonych,
– uwzględniając Afrykańską kartę praw człowieka i ludów z 1981 r.,
– uwzględniając Konwencję ONZ dotyczącą statusu uchodźców z 1951 r., której stroną jest Kenia,
– uwzględniając Konwencję ONZ w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania,
– uwzględniając deklarację nadzwyczajnego Międzyrządowego Organu ds. Rozwoju w Afryce Wschodniej (IGAD), wydaną w Nairobi w dniu 25 marca 2017 r., w sprawie trwałych rozwiązań dla uchodźców somalijskich i reintegracji osób powracających do Somalii,
– uwzględniając nowojorską deklarację ONZ w sprawie uchodźców i migrantów, przyjętą w dniu 19 września 2016 r.,
– uwzględniając wspólny komunikat ministerialnej komisji trójstronnej ds. dobrowolnych powrotów somalijskich uchodźców przebywających w Kenii, wydany w dniu 25 czerwca 2016 r.,
– uwzględniając wyniki poświęconego migracji szczytu w Valletcie, który odbył się w dniu 15 listopada 2015 r.,
– uwzględniając deklarację konferencji ministerialnej w ramach procesu z Chartumu z dnia 28 listopada 2014 r.,
– uwzględniając porozumienie trójstronne w sprawie dobrowolnych powrotów, podpisane w listopadzie 2013 r. przez rządy Somalii i Kenii oraz Biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR),
– uwzględniając kryzysowy fundusz powierniczy Unii Europejskiej dla Afryki,
– uwzględniając światowy pakt ONZ w sprawie podziału odpowiedzialności za uchodźców,
– uwzględniając środki finansowe przeznaczone przez UE na pomoc humanitarną dla uchodźców w Kenii,
– uwzględniając swoje poprzednie rezolucje w sprawie Kenii, w szczególności rezolucję z dnia 30 kwietnia 2015 r.,
– uwzględniając art. 123 ust. 2 Regulaminu,
A. mając na uwadze, że mimo bogactwa zasobów naturalnych Róg Afryki jest jednym z najuboższych regionów na świecie; mając na uwadze, że region ten charakteryzuje niezwykle kruche bezpieczeństwo żywnościowe, a miliony żyjących tam ludzi są niedożywione i zagrożone głodem;
B. mając na uwadze, że kraje regionu borykają się obecnie z największą od 60 lat suszą, która zaostrzyła kryzys żywnościowy w Etiopii, Kenii, Somalii i Jemenie, i może doprowadzić do klęski głodu na wielką skalę; mając na uwadze, że w Kenii występują powtarzające się susze, głównie na obszarach suchych i półsuchych w północnej części kraju, gdzie mieszka 5,5 mln osób, przede wszystkim drobnych hodowców, znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji i doświadczających długotrwałego ubóstwa; mając na uwadze, że zmiana klimatu ma katastrofalny wpływ na pasterstwo, stanowiące podstawę koczowniczego trybu życia wielu mieszkańców tego regionu;
C. mając na uwadze, że Kenia jest największą gospodarką Afryki Wschodniej, lecz mimo znacznych zasobów zajmuje jedno z ostatnich miejsc w rankingu rozwoju społecznego; mając na uwadze, że większość mieszkańców Kenii żyje poniżej granicy ubóstwa; mając na uwadze, że w gospodarce Kenii występują endemiczne problemy wynikające z monopolizacji zasobów przez grupę mniejszościową; mając na uwadze, że małe gospodarstwa rolne stanowią 94,8 % wszystkich gospodarstw w Kenii, ale mają dostęp tylko do 11,7 % ziemi uprawnej w tym kraju; mając na uwadze, że przez Afrykę przetoczyła się niedawno fala masowego wykupu gruntów rolnych, co spowodowało, że miliony hektarów żyznych ziem znalazły się w rękach wielkich korporacji, i odebrało środki utrzymania dziesiątkom tysięcy wspólnot rolniczych; mając na uwadze, że główne towary rolne eksportowane z Kenii do UE to: herbata, kawa, róże i goździki, fasola, groszek, awokado, okoń nilowy i tuńczyk; mając na uwadze, że przedsiębiorstwa z Kanady, Japonii i Belgii wykorzystują w Kenii 500 000 ha do produkcji biopaliw, co pociąga za sobą poważne konsekwencje dla środowiska naturalnego i społeczności lokalnych;
D. mając na uwadze, że od czasu interwencji Stanów Zjednoczonych w 1992 r. (operacja „Przywrócić Nadzieję”) na obszarze Somalii toczą się walki; mając na uwadze, że konflikt między Somalią, Etiopią i Kenią wynika w dużej mierze z przebiegu granic wytyczonych w czasach kolonialnych, gdyż Somalijczycy zostali rozdzieleni między terytoria głównie tych trzej krajów, co doprowadziło do konfliktów, a zwłaszcza do rzezi kilku tysięcy Kenijczyków pochodzenia somalijskiego, dokonanej przez kenijskie wojsko w latach 80. XX w.;
E. mając na uwadze, że w globalnym planie działania z Nairobi przyjętym podczas szczytu IGAD w dniu 26 marca 2017 r. podkreślono, że dwoma powodami przepływu ludności w tym regionie są susze i konflikty zbrojne;
F. mając na uwadze, że wielość stron w wojnie domowej, brak rządu w Somalii, utrata środków utrzymania przez somalijskich rybaków, działalność piratów u wybrzeży Somalii, napięcia między Sudanem i Sudanem Południowym, między Etiopią, Erytreą i Somalią oraz między Erytreą a Dżibuti, udział Kenii i innych państw sąsiadujących w oddziałach Unii Afrykańskiej rozmieszczonych w Somalii, ingerencje i interwencje podmiotów zewnętrznych, a także gospodarcze i geostrategiczne interesy UE i innych podmiotów zachodnich to czynniki składające się na fakt, że Róg Afryki należy do najbardziej dotkniętych przez konflikty regionów na świecie; mając na uwadze, że wiele podmiotów narusza ogłoszone przez ONZ embargo na broń;
G. mając na uwadze, że Róg Afryki, zamieszkiwany przez niemal 250 mln osób, których liczba szybko rośnie, przyjął największą w Afryce i jedną z największych na świecie liczbę osób wewnętrznie przesiedlonych i uchodźców; mając na uwadze, że na dzień 31 marca 2017 r. liczba uchodźców i osób ubiegających się o azyl zarejestrowanych przez UNHCR w Kenii wynosiła 486 037;
H. mając na uwadze, że kompleks dla uchodźców w Dadaab powstał w 1991 r. jako tymczasowe rozwiązanie dla osób poszukujących schronienia oraz uciekających przed prześladowaniami, przemocą i niestabilnością w regionie Afryki Wschodniej, a zwłaszcza przed wojną domową w Somalii, i miał mieścić około 90 000 osób; mając na uwadze, że w 2011 r. nasilające się konflikty i głód na niektórych obszarach zmusiły miliony ludzi do opuszczenia Somalii, co spowodowało masowy napływ uchodźców do Dadaab – w obozie tym żyje obecnie ponad 308 000 zarejestrowanych Somalijczyków; mając na uwadze, że według szacunków ONZ liczba mieszkańców Dadaab wynosi obecnie około 260 000 osób, z których 95 % pochodzi z Somalii, a 60 % ma mniej niż 18 lat; mając na uwadze, że dziś kompleks ten, o powierzchni 50 kilometrów kwadratowych, obejmuje pięć stref zamieszkałych przez przedstawicieli różnych narodów – najstarsze i najbardziej zaludnione strefy to Hagadera, Dagahaley i Ifo;
I. mając na uwadze, że sytuacja uchodźców somalijskich nie zmieniła się od ponad trzech dziesięcioleci, a na wygnaniu urodziło się już trzecie pokolenie; mając na uwadze, że w regionie tym przebywa blisko milion wysiedlonych Somalijczyków, a kolejne 1,1 mln to osoby przesiedlone w obrębie samej Somalii; mając na uwadze, że Somalia należy do pięciu krajów, z których od 15 lat przybywa najwięcej uchodźców – obecnie zarejestrowanych jest ich 1,1 mln, z czego ponad 80 % przyjęto w Rogu Afryki i w rejonie Jemenu;
J. mając na uwadze, że po ataku terrorystycznym na uniwersytet w Garissie w kwietniu 2015 r. wiceprezydent William Ruto wystosował ultimatum do ONZ, żądając od Rady Praw Człowieka zamknięcia obozu dla uchodźców w Dadaab w terminie trzech miesięcy i grożąc, że w przeciwnym razie Kenia sama zamknie obóz; mając na uwadze, że Rada Praw Człowieka ostrzegła, że zamknięcie obozu przyniesie „ekstremalne konsekwencje humanitarne i praktyczne”; mając na uwadze, że konwencja ONZ dotycząca uchodźców zakazuje odsyłania uchodźców na obszary, na których ich życie lub wolność są zagrożone; mając na uwadze, że sugerowano również zbudowanie muru granicznego między Somalią i Kenią;
K. mając na uwadze, że w maju 2016 r. Kenia zlikwidowała swój departament do spraw uchodźców, który był odpowiedzialny za ich rejestrację, co oznacza, że dziesiątki tysięcy osób nie zostały zarejestrowane; mając na uwadze, że w dniu 6 maja 2016 r. rząd kenijski ogłosił decyzję o „jak najszybszym” zamknięciu Dadaab, powołując się na względy bezpieczeństwa i konieczność położenia kresu przedłużającemu się problemowi uchodźców w regionie;
L. mając na uwadze, że władze kenijskie przy wsparciu pracowników UNHCR przyspieszyły wówczas realizację programu „dobrowolnych” powrotów z 2013 r.; mając na uwadze, że wiele organizacji pozarządowych i podmiotów międzynarodowych potępiło fakt, że program powrotów uchodźców somalijskim realizowany przez Kenię w atmosferze strachu i dezinformacji nie spełniał międzynarodowych kryteriów dobrowolnego powrotu uchodźców; mając na uwadze, że w sierpniu 2016 r. władze somalijskie w regionie Jubaland musiały stawić czoła napływowi powracających uchodźców w stolicy regionu, Kismaju; mając na uwadze, że według UNHCR 70 % tych osób to dzieci;
M. mając na uwadze, że rząd Kenii ogłosił w listopadzie 2016 r., że na wniosek wspólnoty międzynarodowej zamknięcie obozu odroczono o sześć miesięcy, czyli do maja 2017 r., „z przyczyn humanitarnych”; mając na uwadze, że w dniu 9 lutego 2017 r. sąd najwyższy w Nairobi orzekł w odpowiedzi na petycję dwóch kenijskich organizacji obrońców praw człowieka (Krajowa Komisja Praw Człowieka oraz Kituo Sheria Cha), że decyzja rząd kenijskiego o zamknięciu obozu dla uchodźców w Dadaab stanowi akt dyskryminacji i jest tożsama z arbitralnym i niewspółmiernym zastosowaniem odpowiedzialności zbiorowej;
N. mając na uwadze, że zamknięcie obozu w Dadaab odczułyby wszystkie kraje sąsiednie, w pierwszej kolejności Etiopia, gdzie przebywa obecnie około 245 000 somalijskich uchodźców;
O. mając na uwadze, że coraz poważniejszy niedostatek zasobów i zmniejszający się wkład od darczyńców międzynarodowych mają bezpośredni wpływ na sytuację uchodźców w Dadaab, zwłaszcza w postaci obniżenia racji żywnościowych, braku dostępu do usług medycznych i leczenia oraz do szkoleń i edukacji;
P. mając na uwadze, że w marcu 2017 r. UNHCR szacowało, że odpowiednie „zarządzanie” 486 037 osobami przesiedlonymi w Kenii wymaga kwoty 215 200 000 USD; mając na uwadze, że jak dotąd zebrano tylko 15 % niezbędnych środków; mając na uwadze, że w związku z sytuacją geopolityczną w regionie UNHCR spodziewa się przybycia dalszych 27 598 osób;
Q. mając na uwadze, że zasadnicze znaczenie dla zwalczania fundamentalizmu, przemocy i nietolerancji ma edukacja, nauka czytania i pisania, prawa kobiet, sprawiedliwość społeczna i sprawiedliwy podział dochodów państwowych w społeczeństwie, zmniejszenie nierówności i walka z korupcją;
R. mając na uwadze, że w latach 2014–2020 UE przekaże Kenii 435 mln EUR; mając na uwadze, że UE to podmiot przekazujący największe wsparcie finansowe misji Unii Afrykańskiej w Somalii (Amison) za pośrednictwem funduszu pomocy dla Afryki; mając na uwadze, że UE prowadzi kilka operacji cywilnych i wojskowych w tym regionie, np. misję UE dotyczącą budowania regionalnych zdolności morskich w Rogu Afryki (EUCAP Nestor), prowadzoną w ramach WPBiO (od 2012 r.), operację wojskową UE mającą pomóc powstrzymać akty piractwa i rozboju u wybrzeży Somalii, zapobiegać im i zwalczać je (EU NAVFOR) (od 2008 r.), czy też misję wojskową UE mającą na celu przyczynienie się do szkolenia somalijskich sił bezpieczeństwa (EUTM Somalia) (od 2010); mając na uwadze, że Stany Zjednoczone zajmują bazę marynarki wojennej Bay Manda w Kenii; mając na uwadze destabilizujące działania NATO i USA w tym regionie;
1. wyraża głębokie zaniepokojenie sytuacją uchodźców w Rogu Afryki, zwłaszcza w Kenii i w obozie w Dadaab; z zadowoleniem przyjmuje orzeczenie sądu najwyższego w Nairobi, w którym stwierdzono, że „decyzja rządu Republiki Kenii o zamknięciu obozu dla uchodźców w Dadaab [...] jest nieważna”; wzywa władze tego kraju, by zastosowały się do tego orzeczenia;
2. podkreśla, że dopóki cały region będzie niestabilny, dopóty uchodźcy nie będą mogli wrócić do swoich domów; podkreśla również, że potrzebne są działania na skale regionu, by zapewnić stałą ochronę uchodźców w obozie Dadaab i ogólnie wszystkich uchodźców przebywających w tym kraju;
3. wyraża głębokie zaniepokojenie strategią „dobrowolnych powrotów” z 2013 r.; apeluje o wyjaśnienie doniesień o „aktach zastraszania i dezinformacji”, w tym o roli UNHCR we wdrażaniu tej polityki;
4. odnotowuje przyjęcie globalnego i regionalnego planu działania z Nairobi, który przewiduje stopniowe zamykanie obozów dla uchodźców, by „umożliwić im podejmowanie zatrudnienia i dostęp do usług w kraju przyjmującym oraz dać możliwość swobodnego przemieszczania się”; podkreśla, że zamykanie obozów musi odbywać się przy pełnym poszanowaniu praw człowieka i nie może prowadzić do dalszego pogorszenia warunków życia uchodźców;
5. podkreśla, że pogłębiające się ubóstwo, pogarszające się perspektywy gospodarcze, wzrost nierówności i ograniczone możliwości kształcenia przyniosły wzrost liczby bezrobotnych, a przez to powstanie sytuacji społeczno-gospodarczej sprzyjającej rozwojowi terroryzmu; ponadto zauważa z niepokojem, że w wielu regionach państwo somalijskie i kenijskie nie zapewnia ludności żadnych podstawowych usług publicznych, takich jak zaopatrzenie w wodę, oczyszczanie ścieków, opieka zdrowotna czy edukacja; w związku z tym apeluje do władz Kenii i Somalii o naprawę sytuacji społeczno-gospodarczej oraz przeciwdziałanie obniżaniu się stopy życiowej, by zapewnić sprawiedliwość społeczną;
6. wzywa UE do uruchomienia nadzwyczajnej pomocy humanitarnej w celu poprawy sytuacji uchodźców, a jednocześnie zwalczania głodu w regionie; wzywa UE do zwiększenia części oficjalnej pomocy rozwojowej (ODA) przeznaczonej na rolnictwo oraz na inwestycje w drobne gospodarstwa rolne o zrównoważonym charakterze i w pasterstwo, by zapewnić drobnym rolnikom dostęp do ziemi, a tym samym umocnić rynek lokalny, zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe w Rogu Afryki oraz pomóc w przywracaniu dobrego ekologicznego stanu wód u wybrzeży Rogu Afryki w celu zapewnienia źródła utrzymania rybakom i ich rodzinom;
7. apeluje, by nie wykorzystywać pomocy rozwojowej do zamykania lub kontrolowania granic ani do zapewniania readmisji migrantów; wzywa do przeznaczania pomocy świadczonej przez UE i państwa członkowskie w Rogu Afryki przede wszystkim na rozwiązywanie problemu głębokich nierówności, ubóstwa, chronicznego niedożywienia, dostępu do opieki zdrowotnej i usług publicznych, zwłaszcza w dziedzinie zdrowia reprodukcyjnego, oraz na osiąganie celów zrównoważonego rozwoju; apeluje również o zwiększenie pomocy żywnościowej i przeznaczanie jej przede wszystkim na zakup produktów spożywczych u miejscowych rolników; zdecydowanie sprzeciwia się wykorzystywaniu EFR do szkolenia organów ścigania lub sił wojskowych;
8. sprzeciwia się wszelkim dążeniom do powierzenia polityki migracyjnej UE państwom trzecim; potępia fakt, że proces z Chartumu, w którym uczestniczy Kenia i Somalia, nie pozwala w żadnej mierze na usuwanie głębokich przyczyn migracji; uważa, że polityka ta jest sprzeczna z prawem do swobodnego przemieszczania się, prawem azylu i w szerszym ujęciu z prawami migrantów określonymi w konwencjach międzynarodowych;
9. apeluje, by pomoc UE i państw członkowskich przekazywano w formie darowizn, a nie pożyczek, aby nie zwiększać ciężaru zadłużenia; ubolewa, że wiele państw członkowskich Unii nie osiągnęło celu polegającego na przeznaczaniu na tę pomoc 0,7 % dochodu narodowego brutto (DNB), a niektóre państwa obniżyły środki przeznaczane na pomoc rozwojową; ubolewa nad zmniejszeniem udziału państw członkowskich w programach pomocy żywnościowej;
10. bardzo krytycznie postrzega poszczególne interwencje państw zachodnich z ostatnich lat, które przyczyniły się do radykalizacji części mieszkańców Rogu Afryki; podkreśla, że taka polityka wspiera terroryzm zamiast go zwalczać; wyraża zaniepokojenie faktem, że w polityce UE w dziedzinie walki z terroryzmem duże znaczenie przypisuje się „rozwiązaniom” wojskowym, czego skutkiem są liczne programy pomocy wojskowej dla krajów Rogu Afryki; stwierdza, że konfliktów w tym regionie nie da się rozwiązać przy użyciu wojska;
11. wzywa UE i społeczność międzynarodową do współpracy z krajami afrykańskimi oraz z podmiotami regionalnymi i międzynarodowymi z myślą o rozwiązywaniu konfliktów wyłącznie drogą pokojową, w tym przez usuwanie ich pierwotnych przyczyn; wzywa UE do opracowania nowych ram stosunków z Kenią i ze wszystkimi krajami afrykańskimi, opartych na zasadzie nieingerencji w ich sprawy wewnętrzne i na poszanowaniu ich suwerenności oraz mających na celu wspieranie rozwoju regionów sąsiednich oraz pobudzanie zatrudnienia i edukacji, a nie zawieranie „układów o stowarzyszeniu” służących głównie tworzeniu stref wolnego handlu przynoszących korzyści przedsiębiorstwom z Zachodu;
12. ponownie zauważa, że działania przedsiębiorstw europejskich obecnych w państwach trzecich muszą być w pełni zgodne ze standardami międzynarodowymi w dziedzinie praw człowieka; zwraca się w związku z tym do państw członkowskich o dopilnowanie, by przedsiębiorstwa podlegające ich prawu krajowemu nie uchylały się od przestrzegania praw człowieka oraz norm społecznych, sanitarnych i środowiskowych, które obowiązują je, gdy otwierają one siedzibę lub prowadzą działalność w państwie trzecim; wzywa Komisję i państwa członkowskie do podejmowania koniecznych działań wobec przedsiębiorstw europejskich nieprzestrzegających tych norm lub niezapewniających zadowalającego odszkodowania ofiarom naruszeń praw człowieka, za które są pośrednio lub bezpośrednio odpowiedzialne;
13. wzywa rząd kenijski i rządy krajów pochodzenia przedsiębiorstw wydobywczych, by zobowiązały te przedsiębiorstwa do stosowania najlepszych praktyk w zakresie przejrzystości, odpowiedzialności i udziału obywateli, a także by zwalczały korupcję w przemyśle wydobywczym;
14. uważa, że walka z praktykami zawłaszczania gruntów przez przedsiębiorstwa wielonarodowe, zwłaszcza europejskie, ma zasadnicze znaczenie dla godnych warunków życia ludności oraz dla dążeń do suwerenności żywnościowej krajów Rogu Afryki; apeluje zatem o zajęcie się tą sprawą w specjalnym, priorytetowym dialogu między Unią Europejską a krajami Rogu Afryki;
15. zobowiązuje swojego przewodniczącego do przekazania niniejszej rezolucji Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, Komisji, Radzie, państwom członkowskim Unii Europejskiej, państwom Rogu Afryki, Parlamentowi Panafrykańskiemu oraz członkom Zgromadzenia Ogólnego ONZ.