σχετικά με την πρόταση απόφασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την τροποποίηση της οδηγίας 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου όσον αφορά τους περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσης μερικών επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων (διχλωρομεθάνιο)

(COM(2008)0080 – C6‑0068/2008 – 2008/0033(COD))

(Διαδικασία συναπόφασης: πρώτη ανάγνωση)

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο,

–   έχοντας υπόψη την πρόταση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο (COM(2008)0080),

–   έχοντας υπόψη το άρθρο 251, παράγραφος 2, και το άρθρο 95 της Συνθήκης ΕΚ, σύμφωνα με τα οποία του υποβλήθηκε η πρόταση από την Επιτροπή (C6‑0068/2008),

–   έχοντας υπόψη το άρθρο 51 του Κανονισμού του,

–   έχοντας υπόψη την έκθεση της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων (A6‑0341/2008),

1.  εγκρίνει την πρόταση της Επιτροπής όπως τροποποιήθηκε·

2.  ζητεί από την Επιτροπή να του υποβάλει εκ νέου την πρόταση, αν προτίθεται να της επιφέρει σημαντικές τροποποιήσεις ή να την αντικαταστήσει με νέο κείμενο·

3.  αναθέτει στον Πρόεδρό του να διαβιβάσει τη θέση του Κοινοβουλίου στο Συμβούλιο και στην Επιτροπή.

Παρά τον καλό εξαερισμό, την αποβαφή μικρών επιφανειών, την άμεση συλλογή των καταλοίπων της αποβαφής και του κλεισίματος των δοχείων των διαβρωτικών χρώματος, ξεπερνιέται τακτικά το όριο έκθεσης (100 ppm). Επομένως πρέπει να χρησιμοποιείται στον τόπο τέτοιας εργασίας αυτόνομος αναπνευστικός προστατευτικός εξοπλισμός, εκτός εάν αποδεικνύεται με μετρήσεις πέραν πάσης αμφιβολίας ότι δεν σημειώνεται υπέρβαση του ορίου έκθεσης στην περίπτωση συγκεκριμένων διαβρωτικών χρώματος ή με την εφαρμογή ειδικών προστατευτικών διεργασιών.

Οι μάσκες φιλτραρίσματος δεν αποτελούν αποτελεσματική προστασία. Όποτε χρησιμοποιείται αναπνευστικός εξοπλισμός, θα πρέπει να γίνεται στα άτομα που τα χρησιμοποιούν γενική προληπτική εξέταση. Εάν οι εργασίες αποβαφής πρόκειται να διαρκέσουν πάνω από το 20% των εβδομαδιαίων εργάσιμων ωρών, θα πρέπει να ζητείται ειδική άδεια από την αρμόδια για την ασφάλεια στον τόπο εργασίας ρυθμιστική αρχή.

VCI – Ένωση Χημικών Βιομηχανιών της Γερμανίας, 2000

1. Εισαγωγή

Το διχλωρομεθάνιο (DCM) είναι μία άχρωμη χημική ένωση με δριμεία αιθερική οσμή ή ήπια γλυκεία οσμή. Βασικές αγορές είναι η παραγωγή φαρμακευτικών προϊόντων, διαλυτών και βοηθητικών εφαρμογών, διαβρωτικών χρωμάτων και κολλών. Από τη συνολική παραγωγή των 244.000 τόνων το 2005, 13.000 τόνοι ‘παρθένου’ DCM χρησιμοποιήθηκαν για διαβρωτικά χρώματος (περίπου 5%), με άλλους 1.500 – 11.000 τόνους να αποσύρονται από την παραγωγή φαρμάκων για χρήση ως διαβρωτικών χρώματος.

Το DCM έχει μοναδικό προφίλ αρνητικών επιπτώσεων επί της ανθρώπινης υγείας - και έχει ταξινομηθεί ως μία από τις 33 ουσίες προτεραιότητας στα πλαίσια της οδηγίας πλαίσιο για τα ύδατα. Τα διαρθρωτικά χρώματος με βάση το DCM περιέχουν από 60 έως 90 % DCM. Το DCM έχει σημείο βρασμού τους 30-40 βαθμούς Κελσίου και είναι εξαιρετικά πτητικό - δηλαδή εξατμίζεται ταχύτατα. Το DCM έχει ταξινομηθεί ως καρκινογόνο της κατηγορίας 3. Έχει ναρκωτική δράση, που προκαλεί καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, απώλεια συνείδησης και καρδιο-τοξικολογικές επιπτώσεις σε υψηλή έκθεση, με άμεσο κίνδυνο θανάτου εάν δεν χρησιμοποιηθεί ορθώς. Άλλες επιπτώσεις είναι ο ερεθισμός των οφθαλμών και της αναπνευστικής οδού, το πνευμονικό οίδημα και οξείες συνέπειες για την καρδιά, το ήπαρ και τα νεφρά. Προκαλεί επίσης αίσθημα ζάλης και πονοκεφάλους.

Σύμφωνα με την Επιστημονική Επιτροπή για την Υγεία και τους Περιβαλλοντικούς Κινδύνους, η τοξικότητα του DCM προκαλεί σημαντικές ανησυχίες λόγω του κινδύνου που συνιστά για ιδιαίτερα ευπαθή άτομα. Τα παιδιά είναι πιο ευπαθή, ιδίως λόγω της πιθανότητας μεγαλύτερης έκθεσης (ταχύτερος ρυθμός αερισμού απ' ό,τι οι ενήλικες, μεγαλύτερη συγκέντρωση DCM στο επίπεδο του εδάφους). Τα άτομα με προδιάθεση για καρδιοαγγειακά παθήματα διατρέχουν ίσως και αυτά μεγαλύτερο κίνδυνο.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, από το 1989 έως το 2007 καταγράφηκαν στην ΕΕ 18 θάνατοι (9 σε βιομηχανική χρήση, 8 σε επαγγελματική χρήση και 1 σε καταναλωτική χρήση) και 56 μη θανατηφόρες βλάβες.

Οι κίνδυνοι από το DCM που περιέχεται στα διαβρωτικά χρώματος έχουν αξιολογηθεί σε τρεις μελέτες της Επιτροπής (1999, 2004 και 2007) - που όλες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πρέπει να λαμβάνονται μέτρα περιορισμού του κινδύνου για την καταναλωτική και επαγγελματική χρήση, ενώ δύο εξ αυτών ζητούσαν και νέα μέτρα περιορισμού του κινδύνου για τη βιομηχανική χρήση

Βλ. την εκτίμηση αντικτύπου που συνήψε η Επιτροπή στην πρόταση.

Υπάρχουν ήδη στην αγορά διάφορα εναλλακτικά προϊόντα αντί των διαβρωτικών χρώματος με DCM: φυσική/μηχανική αποβαφή, πυρολυτική/θερμική αποβαφή και χημική αποβαφή με άλλες χημικές ουσίες. Ευρύτερα χρησιμοποιούνται τα εναλλακτικά χημικά διαβρωτικά χρώματος. Περιέχουν μεγάλη ποικιλία χημικών ουσιών. Οι ουσίες αυτές έχουν πολύ διαφορετικά προφίλ κινδύνου και εκθέτουν πιθανώς το χρήστη σε διαφορετικούς κινδύνους απ' ό,τι το DCM. Πάντως, σύμφωνα με τις μελέτες της Επιτροπής και με τη δική της εκτίμηση αντικτύπου, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις με (πολύ) καλύτερο προφίλ κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον.

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη θεσπίσει εθνικά μέτρα για την απαγόρευση ή αντικατάσταση του DCM (Αυστρία, Δανία, Σουηδία) ή έχουν κινήσει τη σχετική διαδικασία (Γερμανία).

2. Γιατί να απαγορευθεί η καταναλωτική χρήση του DCM;

Δεν υπάρχει τρόπος για να εξασφαλιστεί η ασφαλής χρήση του DCM από τους καταναλωτές:

- δεν είναι σε θέση να αξιολογούν τον κίνδυνο·

- δεν έχουν πρόσβαση στον ίδιο εξοπλισμό (ιδίως μηχανολογίας ελέγχων) με τους συμμετέχοντες σε βιομηχανικές χρήσεις - και σε ορισμένες περιπτώσεις οι συνθήκες εργασίας στο σπίτι είναι πολύ χειρότερες από τις συνθήκες εργασίας των επαγγελματιών (π.χ., αποβαφή που πραγματοποιείται σε υπόγειο ή σε κλειστό χώρο με κλειστά παράθυρα λόγω κακοκαιρίας, ή παρουσία ευπαθών ατόμων όπως παιδιά, ηλικιωμένοι συγγενείς ή άτομα με προβλήματα υγείας)· και

- δεν έχουν γνώσεις για τον κατάλληλο εξοπλισμό ατομικής προστασίας· αλλά ακόμη και εάν τις είχαν, είναι εξαιρετικά απίθανο να θελήσουν να καταβάλουν το σχετικό κόστος (κόστος του αναπνευστικού εξοπλισμού με ανεξάρτητη παροχή αέρα, συμπιεστή, μάσκα και κατάλληλα γάντια: περίπου 2.750 €· κόστος του διαβρωτικού χρώματος με DCM: περίπου 10 € / λίτρο).

Εξαιτίας των ανωτέρω και δεδομένου ότι υπάρχουν εναλλακτικά προϊόντα και ότι η χρήση τους επιφέρει μικρή ή μηδαμινή οικονομική επιβάρυνση του καταναλωτή, πρέπει να απαγορευθεί η καταναλωτική χρήση των διαβρωτικών χρώματος με βάση το DCM.

3. Γιατί να απαγορευθεί η επαγγελματική χρήση του DCM;

Η οδηγία 98/24/ΕΚ του Συμβουλίου για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων από κινδύνους που σχετίζονται με χημικούς παράγοντες στην εργασία θεσπίζει μια σαφή ιεραρχία κανόνων. Οι εργοδότες επιδιώκουν πρώτα να αντικαταταστήσουν έναν επιβλαβή χημικό παράγοντα με χημικό παράγοντα ή διεργασία που, υπό τις συνθήκες χρήσης, δεν είναι επιβλαβής ή είναι λιγότερο επιβλαβής, και λαμβάνουν μέτρα προστασίας και πρόληψης μόνον όποτε δεν είναι δυνατή τέτοια αντικατάσταση. Δεδομένου ότι υπάρχουν ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις, είναι σαφές από την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων ότι το DCM πρέπει να αντικατασταθεί.

Το DCM αναφέρει την προειδοποίηση ασφαλείας «Να μην εισπνέονται αέρια / αναθυμιάσεις / ατμός / σταγονίδια». Δεδομένης της μεγάλης πτητικότητάς του, ο μόνος τρόπος συμμόρφωσης είναι η χρήση αναπνευστικού προστατευτικού εξοπλισμού με ανεξάρτητη παροχή αέρα. Όμως, ο πλήρης εξοπλισμός κοστίζει περίπου 2.750 €, ενώ η εργασία με πλήρη φόρμα σώματος, μάσκα οξυγόνου και φθοροκαουτσουκένια γάντια είναι μάλλον δυσάρεστη, με συνέπεια να πραγματοποιείται σπάνια.

Τα όρια επαγγελματικής έκθεσης (ΟΕΕ) ξεπερνιούνται τακτικά και σε μεγάλο βαθμό, ακόμη και σε περιπτώσεις με καλό αερισμό ή σε ανοιχτούς χώρους (βλ. επίσης το εισαγωγικό σημείωμα). Ας σημειωθεί ότι το DCM μπορεί να ανιχνευθεί από τον άνθρωπο με την όσφρηση σε συγκεντρώσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τα ΟΕΕ. Οι επαγγελματίες μπορεί να πιστεύουν ότι δεν υπάρχει κίνδυνος επειδή δεν μυρίζουν τίποτα – όμως μπορεί ήδη να έχουν υπερβεί κατά πολύ τα ΟΕΕ.

Αναγράφεται επίσης η φράση για την ασφάλεια «Να μην έρχεται σε επαφή με το δέρμα και τους οφθαλμούς» και «Χρήση με κατάλληλο προστατευτικό ρουχισμό και γάντια». Όμως, τα διάφορα είδη που υπάρχουν έχουν όλα σοβαρούς περιορισμούς. Τα φθηνότερα (EVA – περίπου 10 € το ζευγάρι) έχουν μικρή μηχανική αντοχή και το DCM τα διαπερνάει γρήγορα. Τα γάντια PVA (περίπου 25 € το ζευγάρι) παρουσιάζουν καλή χημική αντίσταση, αλλά δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται όπου υπάρχει νερό. Τα φθοροκαουτσουκένια γάντια (50 € το ζευγάρι) είναι τα καλύτερα, αλλά το DCM τα διαπερνά το αργότερο μετά από 3 ώρες.

Το σημαντικότερο είναι ότι οι σημερινές πρακτικές όσον αφορά την επιβολή είναι εξ αρχής ανεπαρκείς, ιδίως λόγω του μεγάλου αριθμού, του μικρού μεγέθους και του ευμετάβλητου χαρακτήρα των σχετικών επιχειρήσεων.

Τέλος, η κοινοτική νομοθεσία για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων δεν ισχύει για τους αυτοαπασχολούμενους, στους οποίους όμως συγκαταλέγεται μεγάλος αριθμός μπογιατζήδων και διακοσμητών.

Εν περιλήψει, η ισχύουσα νομοθεσία για την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων είτε δεν ισχύει (αυτοαπασχολούμενοι), είτε αγνοείται ευρέως (καμία αντικατάσταση, ανεπαρκής ατομική προστασία) και δεν εφαρμόζεται.

4. Οικονομική επίπτωση

Η Επιτροπή προτείνει την απαγόρευση της επαγγελματικής χρήσης του DCM σε διαβρωτικά χρώματος, εκτός ένα κράτος μέλος θεσπίσει σύστημα εκπαίδευσης και αδειοδότησης για τη χρήση αυτή. Αυτό αντιτίθεται προς τις συστάσεις της έκθεσης εκτίμησης αντικτύπου που εκπόνησε η RPA το 2007

RPA - Risk and Policy Analysts Ltd, ΗΒ

Η Επιτροπή υπολογίζει το κόστος της πρότασης για εκπαίδευση και αδειοδότηση σε 1,9 εκατ. € το πρώτο έτος και 1,3 εκατ. € τα επόμενα έτη (εκπαίδευση 10.000 εργαζομένων). Η αδειοδότηση 10.000 ατόμων και 800 επιχειρήσεων θα κοστίσει άλλο 1,34 εκατ. €. Στο ποσό αυτό δεν περιλαμβάνεται ακόμη το κόστος της μηχανολογίας ελέγχων και/ή του ατομικού προστατευτικού εξοπλισμού.

Είναι ενδιαφέρουσα η σύγκριση των ποσών αυτών με τα εκτιμώμενα κέρδη των κατασκευαστών DCM. Το ετήσιο κέρδος του κλάδου υπολογίζεται από την RPA από 430.000 έως 1,1 εκατ. € για την επαγγελματική χρήση.

Με άλλα λόγια, εάν εκπαιδευτούν και αδειοδοτηθούν 10.000 εργαζόμενοι και 800 επιχειρήσεις σε όλη την ΕΕ, το σχετικό κόστος ξεπερνάει σαφώς το κέρδος της βιομηχανίας. Αδυνατούμε να φανταστούμε για ποιο λόγο οι επαγγελματίες χρήστες και οι αρχές θα πληρώσουν εκατομμύρια για εκπαίδευση και αδειοδότηση (και επιπλέον εκατομμύρια για ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό) προκειμένου να διατηρήσουν ένα συγκριτικά μικρό κέρδος για τον παραγωγό.

Επιπλέον, πολλοί παραγωγοί DCM προσφέρουν επίσης προϊόντα εναλλακτικά προς το DCM, με αποτέλεσμα να μπορούν να αντισταθμίσουν εν μέρει, αν όχι εντελώς, τις απώλειές τους μεταθέτοντας την παραγωγή στα εναλλακτικά προϊόντα.

5. Τα ‘μέτρα περιορισμού του κινδύνου’ που προτείνει ο κλάδος

Οι παραγωγοί DCM προτείνουν τα κάτωθι μέτρα αντί της απαγόρευσης για τους καταναλωτές:

- δοχεία έως ενός λίτρου,

- δοχεία με στενό στόμιο και πώματα ασφαλείας για τα παιδιά,

- προσθήκη επιβραδυντή εξάτμισης,

- ορατό σήμα ασφαλείας που απαιτεί τη χρήση μόνο με επαρκή εξαερισμό.

Για επαγγελματική χρήση προτείνουν τα εξής μέτρα:

- προσθήκη επιβραδυντή εξάτμισης,

- παροχή πληροφοριών σχετικά με την ασφάλεια.

Η έκθεση εκτίμησης αντικτύπου της RPA κατέδειξε σαφώς ότι τα μέτρα αυτά είναι παντελώς ανεπαρκή. Πράγματι, τα περισσότερα είναι μη-μέτρα, δεδομένου ότι εκπροσωπούν το status quo. Το συνηθέστερο μέγεθος δοχείου για τους καταναλωτές είναι ήδη του ενός λίτρου. Τα δοχεία με στενό στόμιο και πώματα ασφαλείας για τα παιδιά είναι ήδη υποχρεωτικά δια νόμου. Ενώ το στενό στόμιο ενδεχομένως μειώνει αποτελεσματικά τις ακούσιες εκχύσεις, δεν μειώνει την έκθεση κατά τη χρήση (ο χρήστης εξακολουθεί να πρέπει να μεταφέρει μέρος του περιεχομένου σε πλατύστομο δοχείο, με αποτέλεσμα να μην μειώνεται η τελική έκθεση).

Σχεδόν όλα τα προϊόντα στην αγορά περιέχουν επιβραδυντές εξάτμισης – κυρίως για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα του DCM, επειδή διαφορετικά θα εξατμιζόταν προτού μπορέσει να ενεργήσει πλήρως ως διαβρωτικό χρώματος.

Το DCM πρέπει ήδη δια νόμου να φέρει σήμα που προειδοποιεί το χρήστη να μην αναπνέει αέρια/αναθυμιάσεις/ατμό/σταγονίδια (ο παραγωγός διαλέγει την κατάλληλη διατύπωση). Η προσθήκη διάταξης για τον ‘επαρκή εξαερισμό’ δεν προσφέρει τίποτε και είναι άχρηστη: ποιο νόημα έχει τη στιγμή που η ανθρώπινη όσφρηση ανιχνεύει το DCM μόνον σε επίπεδα που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια επαγγελματικής έκθεσης;

Τέλος, δεν χρειάζεται να ειπωθεί ότι οι παραγωγοί υποχρεούνται ήδη δια νόμου να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την ασφάλεια στους επαγγελματικούς χρήστες.

Εν ολίγοις, τα μέτρα που προτείνει ο κλάδος – και δυστυχώς υποστηρίζουν και μερικά κράτη μέλη – δεν είναι παρά μια κυνική προσπάθεια να αποφευχθεί ο από μακρού οφειλόμενος περιορισμός μιας χημικής ουσίας με μοναδικό προφίλ αρνητικών επιπτώσεων, με προτάσεις που ισχύουν ήδη και έχουν σαφώς αποτύχει να προσφέρουν επαρκή προστασία.