over het voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 76/769/EEG van de Raad betreffende beperkingen van het op de markt brengen en van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen en preparaten (dichloormethaan)

(COM(2008)0080 – C6‑0068/2008 – 2008/0033(COD))

(Medebeslissingsprocedure: eerste lezing)

Het Europees Parlement,

–   gezien het voorstel van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad (COM(2008)0080),

–   gelet op artikel 251, lid 2 en artikel 95 van het EG­Verdrag, op grond waarvan het voorstel door de Commissie bij het Parlement is ingediend (C6‑0068/2008),

–   gelet op artikel 51 van zijn Reglement,

–   gezien het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid (A6‑0341/2008),

1.  hecht zijn goedkeuring aan het Commissievoorstel, als geamendeerd door het Parlement;

2.  verzoekt om hernieuwde voorlegging indien de Commissie voornemens is ingrijpende wijzigingen in dit voorstel aan te brengen of dit door een nieuwe tekst te vervangen;

3.  verzoekt zijn Voorzitter het standpunt van het Parlement te doen toekomen aan de Raad en de Commissie.

Ondanks goede ventilatie, het afbijten van kleine oppervlakten, onmiddellijk verzamelen van afgebeten verfresten en het sluiten van blikken met afgebeten verf, wordt de blootstellingslimiet (100 ppm) regelmatig overschreden. Daarom moeten op dergelijke werkplekken afzonderlijke ademhalingsmaskers worden gebruikt, behalve wanneer ondubbelzinnig via metingen is aangetoond dat voor bepaalde verfafbijtmiddelen of door speciale beschermingsprocedures de blootstellingslimiet niet wordt overschreden.

Filtreermaskers zijn geen effectieve bescherming. Voor het gebruik van ademhalingsmaskers moeten de personen die ze gebruiken een algemeen preventief onderzoek ondergaan. Indien het afbijten van verf meer dan 20% van de wekelijkse werktijd in beslag neemt, moet een speciale vergunning worden aangevraagd bij het regelgevingsorgaan dat verantwoordelijk is voor de veiligheid op de werkplek.

VCI - Duitse vereniging voor de chemische industrie, 2000

1. Inleiding

Dichloormethaan (DCM) is een kleurloze chemische samenstelling met een doordringende etherachtige of matig zoete geur. De belangrijkste markten zijn: de vervaardiging van farmaceutische producten, oplosmiddelen en hulptoepassingen, de fabricage van verfafbijtmiddelen en kleefstoffen Van de totale productie van 244.000 ton in 2005, wordt 13.000 ton onbewerkte DCM gebruikt voor verfafbijtmiddelen (ca. 5%), terwijl nog 1 500 - 11 000 ton bij de farmaceutische productie wordt teruggewonnen en gebruikt als verfafbijtmiddel.

De schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens van DCM hebben een uniek karakter en het is dan ook geregistreerd als één van de 33 prioritaire stoffen in het kader van de Waterrichtlijn. DCM-houdende verfafbijtmiddelen bevatten tussen 60 - 90% DCM Het kookpunt van DCM ligt tussen 30 - 40° en DCM is bijzonder vluchtig - dat wil zeggen het vervliegt zeer snel. DCM is ingedeeld als een kankerverwekkende stof van de derde categorie. Het heeft een verdovend effect en kan bij een hoge blootstellingsgraad leiden tot aantasting van het centrale zenuwstelsel, bewustzijnsverlies en tot cardio-toxicologische gevolgen met rechtstreeks levensgevaar bij onoordeelkundig gebruik. Ook kunnen irritatie van de ogen en de luchtwegen, longoedeem en acute gevolgen voor hart, lever en nieren optreden. Het kan leiden tot duizeligheid en hoofdpijn.

Volgens het wetenschappelijk comité voor gezondheids- en milieugevaren, kan de giftigheid van DCM vooral gevaarlijk zijn voor bijzonder kwetsbare groepen. Kinderen zijn er gevoeliger voor omdat zij eerder te maken krijgen met een hogere blootstellingsgraad (hogere ventilatiegraad dan volwassenen; de DCM-concentratie is bij de vloer hoger); Ook mensen die aanleg hebben voor hart- en vaatziekten lopen waarschijnlijk een groter risico.

Volgens de Commissie zijn tussen 1989 en 2007 in de Unie 18 dodelijke ongevallen (9 bij industrieel gebruik, 8 bij beroepsmatig gebruik en 1 bij particulier gebruik) en 56 niet-dodelijke ongevallen geregistreerd.

De gevaren van DCM in verfafbijtende middelen zijn in drie studies van de Commissie (1999, 2004 en 2007) geëvalueerd; in alle werd geconcludeerd dat gevaarreducerende maatregelen nodig zijn bij gebruik door consumenten en beroepsmatig gebruik, terwijl in twee ervan ook werd aangedrongen op verdergaande gevaarreducerende maatregelen voor de industrie

Vgl. effectbeoordeling van de Commissie bij het voorstel.

Er zijn al verschillende alternatieven voor DCM-houdende verfafbijtmiddelen op de markt: fysieke/mechanische verwijdering, pyrolitische/thermische verwijdering en chemische verwijdering met andere chemische producten dan DCM. De alternatieve chemische verfafbijtmiddelen worden het meest gebruikt. Zij bevatten een grote diversiteit aan chemische stoffen. Deze stoffen hebben zeer uiteenlopende gevaarprofielen en kunnen andere gevaren voor de gebruiker opleveren dan DCM. Volgens de studies van de Commissies en haar eigen effectrapportage bestaan er alternatieven met een (veel) beter gevarenprofiel voor de gezondheid van de mens en het milieu.

Een aantal Europese landen hebben al nationale maatregelen voor een verbod of vervanging van DCM genomen (Oostenrijk, Denemarken, Zweden) of zijn hiermee bezig (Duitsland).

2. Waarom een verbod op het gebruik van DCM door consumenten?

Consumenten kunnen niet bepalen hoe zij DCM veilig kunnen gebruiken.

- ze kunnen het risico niet inschatten;

- zij hebben geen toegang tot uitrusting (met name technische veiligheidsmaatregelen) als gebruikers in de industrie en in een aantal gevallen kunnen de werkomstandigheden thuis veel slechter zijn dan die voor vakmensen (het afbijten van verf gebeurt bijvoorbeeld in een kelder of een afgesloten ruimte met, wegens slecht weer, gesloten ramen of in de aanwezigheid van kwetsbare personen zoals kinderen, ouderen of mensen die in slechte gezondheid verkeren); en

- zij hebben geen verstand van goede persoonlijke beschermingsuitrusting en al hadden ze die, dan zou het nog onwaarschijnlijk zijn dat ze ervoor zouden willen betalen (de kosten van ademhalingsbeschermingsapparatuur met onafhankelijke luchttoevoer met compressor en masker plus passende handschoenen komen op ongeveer € 2750; de kosten van DCM-houdend verfafbijtmiddel op ongeveer € 10/liter;

Gelet op het voorgaande en gezien het feit dat alternatieven beschikbaar zijn en het gebruik ervan voor de consument weinig tot geen financiële gevolgen heeft, dient het gebruik van DCM-houdende verfafbijtmiddelen voor consumenten te worden verboden.

3. Waarom een verbod op het beroepsmatig gebruik van DCM?

In Richtlijn 98/24/EG van de Raad over de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van werknemers tegen risico's van chemische agentia op het werk, wordt een duidelijke normenhiërarchie vastgesteld. Werkgevers proberen eerst een gevaarlijke chemische stof te vervangen door een andere chemische stof of een proces die tijdens het gebruik niet of minder gevaarlijk zijn en nemen pas beschermings- en preventiemaatregelen indien vervanging onmogelijk is. Gezien de beschikbaarheid van veiliger alternatieven, volgt uit de bestaande Europese wetgeving over gezondheid en veiligheid van werknemers, dat DCM moet worden vervangen.

DCM moet worden voorzien van de veiligheidswaarschuwing "gas/rook/stoom/spray niet inademen" Gezien de grote vluchtigheid van DCM, kan aan deze waarschuwing alleen gevolg worden gegeven door het gebruik van ademhalingsbeschermingsapparatuur met onafhankelijke luchttoevoer. De volledige uitrusting kost echter ongeveer € 2750 en het werken in een het hele lichaam bedekkende overall, met een zuurstoffles en fluororubber handschoenen is tamelijk onplezierig en gebeurt dan ook zelden.

De grenswaarden beroepsmatige blootstelling (OELs) worden regelmatig fors overschreden, ondanks goede ventilatie en zelfs bij gebruik in de open lucht (zie inleidend citaat). Er zij op gewezen dat DCM pas door de mens wordt geroken bij concentraties die ver boven de OELs liggen. Beroepsmatige gebruikers menen wellicht niet te worden blootgesteld omdat ze niets ruiken, maar kunnen dan al zijn blootgesteld boven de norm.

DCM is ook voorzien van de waarschuwing "vermijd contact met huid en ogen" en "beschermende kleding en handschoenen gebruiken" De diverse soorten die beschikbaar zijn hebben grote nadelen: De goedkoopste (EVA, ca. €10/paar) zijn niet sterk en DCM dringt er snel doorheen. PVA-handschoenen (ca. € 25/paar) zijn behoorlijk chemisch resistent, maar kunnen niet met water gebruikt worden. Fluororubber handschoenen (€ 50/paar) zijn de beste, maar na hoogstens drie uur dringt DCM ook hier doorheen.

De handhaving van de OELs is alleen al onuitvoerbaar wegens het grote aantal, de geringe omvang en het mobiele karakter van de desbetreffende bedrijven.

Tenslotte is de Europese wetgeving over de gezondheid en veiligheid van werknemers niet van toepassing op zelfstandige vakmensen, een aanzienlijk aantal schilders en behangers.

Om kort te gaan, de bestaande wetgeving over de gezondheid en veiligheid van werknemers is niet van toepassing (zelfstandige vakmensen), wordt in hoge mate genegeerd (geen vervanging, slechte bescherming) en wordt niet gehandhaafd.

4. Economische gevolgen

De Commissie stelt een verbod voor op het beroepsmatig gebruik van DCM in verfafbijtmiddelen, tenzij een lidstaat een opleidings- en vergunningenstelsel voor een dergelijke toepassing invoert. Dit staat in tegenstelling tot de aanbeveling in de RPA-effectrapportage uit 2007

RPA - Risk and Policy Analysts Ltd, VK.

De Commissie raamt de kosten van het voorstel voor een opleidings- en vergunningenstelsel op € 1,9 miljoen in het eerste jaar en € 1.3 miljoen in de volgende jaren (opleiding van 10.000 werknemers) Het verlenen van vergunningen aan 10.000 personen en 800 bedrijven beloopt verder € 1,34 miljoen. In deze kosten zijn nog niet begrepen de kosten voor technische controles en/of persoonlijke beschermingsuitrusting (PPE)

Het is interessant deze cijfers te vergelijken met de door de RPA geschatte winsten van de fabrikanten van DCM. De jaarlijkse winst voor de bedrijfstak wordt door RPA geschat op tussen € 430 000 en € 1,1 miljoen voor beroepsmatig gebruik.

Met andere woorden, indien 10.000 werknemers en 800 bedrijven in geheel Europa zouden deelnemen aan een opleidings- en vergunningenstelsel, zouden de kosten hiervoor duidelijk hoger zijn dan de winsten van de fabrikanten. Er is geen reden te bedenken waarom beroepsmatige gebruikers en overheden miljoenen zouden besteden aan een opleidings- en vergunningenstelsel (en extra miljoenen voor PPE) terwijl daar slechts een betrekkelijk geringe winst voor de fabrikant tegenover staat.

Bovendien bieden vele fabrikanten van DCM ook alternatieven aan, zodat zij hun verlies geheel of gedeeltelijk kunnen compenseren door over te stappen op alternatieven.

5. De "risicobeperkende maatregelen" die door de bedrijfstak worden voorgesteld

De fabrikanten van DCM stellen volgende maatregelen voor in plaats van een verbod voor consumenten:

- houders met een inhoud van 1 liter of minder

- houders met een smalle schenkhals en een kindveilige sluiting,

- toevoeging van een stoomvertrager,

- een zichtbaar veiligheidsetiket waarop wordt vermeld dat gebruik alleen is toegestaan bij voldoende ventilatie

Voor het beroepsmatig gebruik worden de volgende maatregelen voorgesteld:

- toevoeging van een stoomvertrager,

- veiligheidsinformatie

De effectrapportage van RPA heeft duidelijk aangetoond dat deze maatregelen absoluut ontoereikend zijn. In feite zijn de meeste ervan inhoudsloos, omdat ze de bestaande situatie weerspiegelen. De meest gebruikelijk houder voor consumenten heeft al een inhoud van 1 liter Houders met een smalle schenkhals en een kindveilige sluiting zijn al wettelijk verplicht. Dergelijke houders zijn wellicht geschikt om morsen te voorkomen maar reduceren blootsteling tijdens het gebruik niet (de gebruiker moet nog altijd de inhoud of delen daarvan in een pot overgieten, zodat tenslotte de blootstelling niet wordt verminderd).

Bijna alle producten die in de handel zijn gebracht bevatten stoomvertragers, vooral om de doeltreffendheid van DCM te verbeteren, dat anders zou vervliegen voordat het effectief als verfafbijtmiddel kan worden ingezet.

DCM moet wettelijk al voorzien zijn van een etiket dat de gebruiker waarschuwt tegen inademen van gas/rook/stoom/spray (door de fabrikant te specificeren). Een bepaling over "voldoende ventilatie" voegt niets toe en is dus zinloos, wat zou een dergelijke bepaling betekenen als we weten dat het menselijk reukorgaan DCM pas waarneemt op een niveau dat ver boven de blootstellingslimieten ligt?

Het spreekt al van zelf dat fabrikanten wettelijk verplicht zijn veiligheidsinformatie te verschaffen aan beroepsmatige gebruikers.

De door het bedrijfsleven voorgestelde maatregelen, die helaas door een aantal lidstaten worden onderschreven, moeten worden opgevat als een cynische poging om te voorkomen dat een hoognodige beperking wordt ingevoerd van een chemische stof met een hoog gevarenprofiel, en wel door suggesties die al in de praktijk zijn gebracht zonder dat dit tot een behoorlijke bescherming heeft geleid.