P9_TA(2023)0346OezbekistanResolutie van het Europees Parlement van 4 oktober 2023 over Oezbekistan (2022/2195(INI))Het Europees Parlement,

–gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 15 mei 2019 getiteld “De EU en Centraal-Azië: nieuwe kansen voor een sterker partnerschap” (JOIN(2019)0009),

–gezien de conclusies van de Raad van 17 juni 2019 over de nieuwe strategie van de EU voor Centraal-Azië,

–gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 19 september 2018 getiteld “Versterken van de banden tussen Europa en Azië – Bouwstenen voor een EU-strategie” (JOIN(2018)0031),

–gezien het memorandum van overeenstemming tussen de Europese Unie en de Republiek Oezbekistan van 24 januari 2011 betreffende samenwerking op het gebied van energie, dat in februari 2017 werd hernieuwd,

–gezien het gezamenlijke programma van de Europese Unie/Raad van Europa getiteld “Central Asia Rule of Law Programme” (2020-2023) (Rechtsstaatprogramma Centraal-Azië) dat op 28 november 2019 werd ondertekend,

–gezien de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid van 1 december 2021 getiteld “De Global Gateway” (JOIN(2021)0030),

–gezien de resultaten van de 18e bijeenkomst van de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU en Centraal-Azië op 17 november 2022 in Samarkand, die gericht was op het vinden van oplossingen voor gemeenschappelijke uitdagingen,

–gezien het gezamenlijk perscommuniqué van de staatshoofden van Centraal-Azië en de voorzitter van de Europese Raad, afgegeven na de eerste regionale bijeenkomst op hoog niveau in Astana op 27 oktober 2022,

–gezien de verklaring van de woordvoerder van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) van 4 juli 2022 over de recente ontwikkelingen in Oezbekistan,

–gezien de gezamenlijke persverklaring van 28 oktober 2022 van Shavkat Mirziyoyev, president van de Republiek Oezbekistan, en Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad,

–gezien de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst waarbij een partnerschap tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Oezbekistan, anderzijds PB L 229 van 31.8.1999, blz. 3.,

–gezien de 18e vergadering van het subcomité justitie en binnenlandse zaken, mensenrechten en aanverwante kwesties van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst EU-Oezbekistan op 29 maart 2022,

–gezien de verklaring van de Hoge Commissaris van de Verenigde Naties voor de mensenrechten die op 15 maart 2023 in Tasjkent werd afgegeven,

–gezien de slotopmerkingen over het zesde periodieke rapport inzake Oezbekistan van het VN-Comité voor de uitbanning van discriminatie van vrouwen van 1 maart 2022, het derde periodieke rapport inzake Oezbekistan van het VN-Comité inzake economische, sociale en culturele rechten van februari 2022, en het vijfde periodieke rapport inzake Oezbekistan van het VN-Comité voor de rechten van het kind van september 2022,

–gezien het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de rechten van het kind van 1989,

–gezien de slotopmerkingen van het VN-Mensenrechtencomité over het vijfde periodieke rapport inzake Oezbekistan van 1 mei 2020 met betrekking tot het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (IVBPR),

–gezien het Verdrag van de Verenigde Naties tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing van 1984,

–gezien het op 25 februari 2022 gepubliceerde rapport van de speciale VN-rapporteur betreffende de bevordering en bescherming van de mensenrechten bij de bestrijding van terrorisme naar aanleiding van een officieel bezoek aan Oezbekistan van 29 november t/m 7 december 2021,

–gezien de nationale strategie van Oezbekistan inzake de bestrijding van extremisme en terrorisme voor de periode 2021-2026,

–gezien het op 22 april 2022 gepubliceerde eindrapport naar aanleiding van de verkiezingswaarnemingsmissie van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en het Bureau voor Democratische Instellingen en Mensenrechten (OVSE/ODIHR) over de presidentsverkiezingen van 24 oktober 2021,

–gezien de op 1 mei 2023 gepubliceerde verklaring inzake de voorlopige bevindingen en conclusies van de beperkte waarnemingsmissie voor het referendum die de OVSE/ODIHR naar de Republiek Oezbekistan heeft gestuurd,

–gezien zijn aanbeveling van 26 maart 2019 aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid betreffende de nieuwe brede overeenkomst tussen de EU en Oezbekistan PB C 108 van 26.3.2021, blz. 126.,

–gezien zijn eerdere resoluties over Oezbekistan,

–gezien artikel 54 van zijn Reglement,

–gezien het advies van de Commissie internationale handel,

–gezien het verslag van de Commissie buitenlandse zaken (A9‑0227/2023),

A.overwegende dat Oezbekistan een sleutelrol speelt in Centraal-Azië, een regio die voor de EU van strategisch belang is in termen van veiligheid, connectiviteit, energiediversificatie, conflictoplossing en verdediging van de multilaterale, op regels gebaseerde internationale orde;

B.overwegende dat de onderhandelingen over de versterkte partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en Oezbekistan (EPCA), die de bestaande, in 1999 ondertekende partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst actualiseert, op 23 november 2018 officieel van start zijn gegaan en op 6 juli 2022 met succes zijn afgerond; overwegende dat de EPCA pas in werking kan treden als deze is goedgekeurd door het Parlement;

C.overwegende dat de regering van Oezbekistan inspanningen heeft geleverd om een evenwicht te vinden tussen economische groei en milieubescherming; overwegende dat de gemelde milieuproblemen onder meer verband houden met bodemdegradatie, bodemverzouting, vermindering van de waterkwaliteit en erosie door water;

D.overwegende dat de EU 76 miljoen EUR heeft toegewezen voor de eerste vier jaar (2021-2024) van haar zevenjarig indicatief meerjarenprogramma 2021-2027 voor Oezbekistan, waarbij 7 miljoen EUR extra is uitgetrokken voor steun aan mensenrechtenorganisaties en maatschappelijke organisaties;

E.overwegende dat Centraal-Azië te kampen heeft met een van de zwaarste watercrises ter wereld, waardoor de verwezenlijking van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) in de regio ernstig in het gedrang komt; overwegende dat niet meer dan de helft van de bevolking van Oezbekistan toegang heeft tot veilig drinkwater, waarbij de waterzekerheid in de plattelandsgebieden aanzienlijk kleiner is dan in de stedelijke gebieden; overwegende dat de landbouw, met name de intensieve katoensector, meer dan 90 % van het water in Oezbekistan verbruikt; overwegende dat het water in de rivieren Syr Darja en Amu Darja, waaruit een groot deel van de watervoorziening van Oezbekistan afkomstig is, tussen nu en 2050 naar verwachting met maar liefst 15 % zal afnemen;

F.overwegende dat de veiligheid en stabiliteit van de regio Centraal-Azië sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie met haar rampzalige landbouwbeleid en uniforme waterbeheersysteem ernstig worden bedreigd door geschillen over water; overwegende dat de klimaatverandering in Centraal-Azië de watervoorraden heeft aangetast en dat intensieve menselijke activiteiten hebben geleid tot overmatig gebruik van water; overwegende dat het roekeloos wanbeheer van water en de vervuiling van de belangrijkste rivieren voor de irrigatie van katoenvelden, waarmee tijdens het Sovjetregime is begonnen, waaraan op veel plekken nog altijd geen halt is toegeroepen en waardoor zes landen in de regio’s zijn getroffen, ertoe hebben geleid dat het Aralmeer en tal van de kleinere bekkens vrijwel geheel zijn verdwenen en dat de kwetsbare bevolking in het gebied wordt blootgesteld aan rampzalige gezondheids-, ecologische en sociale problemen; overwegende dat veelvuldige conflicten over water en politieke instabiliteit een gemeenschappelijke planning en een doeltreffende verdeling van grensoverschrijdende rivieren in de weg staan, met als gevolg dat de watervoorraden in de regio op inefficiënte wijze worden geëxploiteerd en gebruikt;

G.overwegende dat de EU in het kader van de Europese Green Deal meer dan 5,2 miljoen EUR heeft bijgedragen aan het Multi-Partner Human Security Trust Fund van de VN voor de regio van het Aralmeer; overwegende dat de EU heeft toegezegd in 2022 in samenwerking met de Oezbeekse regering meer dan 27 000 bomen te zullen planten om te proberen land terug te winnen van de Aralkumwoestijn;

H.overwegende dat er op 1 juli 2022 protesten zijn uitgebroken in de Republiek Karakalpakstan na de bekendmaking van de voorgestelde amendementen op de grondwet van Oezbekistan, waardoor de status van deze republiek als soevereine republiek binnen Oezbekistan en haar recht op afscheiding zouden worden afgeschaft; overwegende dat bij het daaropvolgende optreden van de autoriteiten ten minste 21 mensen om het leven zijn gekomen en meer dan 270 mensen gewond zijn geraakt en dat sommige gevangenen melding hebben gemaakt van foltering en mishandeling; overwegende dat mensenrechtengroeperingen en -activisten hebben gemeld dat de veiligheidstroepen ongerechtvaardigd dodelijk geweld hebben gebruikt en andere buitensporige maatregelen hebben genomen om voornamelijk vreedzame demonstranten uiteen te drijven; overwegende dat 516 mensen, onder wie journalisten, werden gearresteerd en dat sommigen gedurende weken na de betogingen incommunicado werden opgesloten; overwegende dat 22 mensen op 13 januari 2023 zijn veroordeeld voor hun deelname aan de betogingen en dat Davletmurat Tajimuratov, een advocaat die ervan wordt beschuldigd de betogingen te hebben geleid, tot 16 jaar gevangenisstraf is veroordeeld; overwegende dat op 17 maart 2023 het tweede proces tegen nog eens 39 personen die werden beschuldigd van deelname aan de betogingen is afgesloten met veroordelingen tot lange gevangenisstraffen van maximaal 11 jaar;

I.overwegende dat de Oezbeekse regering publiekelijk beweert dat er momenteel meer dan 10 000 maatschappelijke organisaties actief zijn in Oezbekistan, terwijl burgerrechtengroeperingen stellen dat het merendeel van deze organisaties in feite door de regering georganiseerde niet-gouvernementele organisaties zijn;

J.overwegende dat de situatie in het land als gevolg van de economische en politieke hervormingen onder president Shavkat Mirziyoyev geleidelijk is verbeterd, maar dat er nog verdere inspanningen nodig zijn, met name de beloofde herziening van het wetboek van strafrecht en een nieuwe wet inzake niet-gouvernementele organisaties (ngo’s); overwegende dat Oezbekistan op de ranglijsten “Freedom in the World” van 2023 en “Freedom on the Net” van 2022 van Freedom House als “niet vrij” te boek staat en de 137e plaats inneemt van de 180 landen in de “World Press Freedom Index” van 2023 van Reporters Without Borders, waar het in 2022 op 133e plaats stond; overwegende dat Oezbekistan op de corruptieperceptie-index van Transparency International van 2022 op plaats 126 van de 180 landen stond;

K.overwegende dat het volgens de OVSE bij de presidentsverkiezingen van 2021 ontbrak aan echte concurrentie, een zinvolle betrokkenheid van de kandidaten en een zinvolle dialoog met de burgers, en dat er ernstige procedurele onregelmatigheden zijn geconstateerd;

L.overwegende dat de senaat van de Oliy Majlis 30 april 2023 als datum heeft gekozen voor een referendum over constitutionele hervormingen, nadat een eerder referendum vanwege de crisis in Karakalpakstan in 2022 moest worden uitgesteld; overwegende dat de wijzigingen die in het referendum worden voorgesteld, betrekking hebben op ongeveer twee derde van de grondwet; overwegende dat in de wijzigingen ook een bepaling is opgenomen die de president in staat stelt nogmaals twee ambtstermijnen van zeven jaar aan de macht te blijven; overwegende dat volgens de centrale kiescommissie de opkomst bij het referendum 84,5 % bedroeg en dat 90,2 % van de stemmen vóór de nieuwe grondwet was;

M.overwegende dat de OVSE/ODIHR in haar voorlopige bevindingen en conclusies van de beperkte waarnemingsmissie voor het referendum vaststelde dat “het referendum werd ingevoerd als voortzetting van de bredere hervormingen die de afgelopen jaren zijn doorgevoerd, maar dat het plaatsvond in een klimaat zonder echt politiek pluralisme en echte concurrentie” en dat “alternatieve standpunten verder moeten worden aangemoedigd en er mogelijkheden moeten worden geboden voor een onafhankelijk maatschappelijk middenveld en de eerbiediging van de fundamentele vrijheden, die nog altijd worden beperkt”; overwegende dat volgens de verklaring van de OVSE/ODIHR over de voorlopige bevindingen en conclusies “waarnemers hebben geconstateerd dat er op grote schaal misbruik wordt gemaakt van administratieve middelen”;

N.overwegende dat Oezbekistan en China, in het licht van de toenemende Chinese invloed in de regio, de voorbije jaren hun economische samenwerking hebben uitgebreid; overwegende dat het spoorwegproject China-Kirgizië-Oezbekistan van Oezbekistan de toegangspoort tot Zuid-Azië zou maken en beide regio’s met elkaar zou verbinden, terwijl het door de Taliban gecontroleerde Afghanistan zou worden gemeden, maar dat het ook een kernonderdeel zou vormen van de Nieuwe Zijderoute;

O.overwegende dat in Oezbekistan nog steeds ernstige problemen in verband met de mensenrechten worden gemeld, waaronder gevallen van foltering of wrede, onmenselijke of onterende bestraffing, ondanks het feit dat die praktijken bij wet verboden zijn; overwegende dat andere gemelde zorgen in verband met de mensenrechten betrekking hebben op willekeurige arrestaties of detentie, arrestaties en opsluiting van politieke gevangenen, problemen met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, corruptie, beperkingen van de vrijheid van vereniging, de vrijheid van de media en de vrijheid van meningsuiting, ook op internet; overwegende dat laster en belediging, waaronder het beledigen van de president, strafbare feiten blijven, hoewel president Mirziyoyev in 2020 heeft beloofd om beide delicten uit het strafrecht te halen; overwegende dat blogger Sobirjon Babaniyazov tot drie jaar gevangenisstraf werd veroordeeld voor het online beledigen van de president;

P.overwegende dat Oezbekistan de afgelopen steeds vaker jaren journalisten en bloggers heeft gevangengezet, onder wie Otabek Sattoriy, een onafhankelijke blogger, onderzoeksjournalist en activist die een gevangenisstraf van zes jaar en zes maanden uitzit voor zijn verslaggeving over corruptie; overwegende dat de vrijheidsberoving van Sattoriy volgens een besluit van de Werkgroep van de Verenigde Naties inzake willekeurige detentie van november 2022 een schending is van het internationaal recht; overwegende dat ook andere journalisten en bloggers veroordeeld zijn voor hun verslaglegging of het uiten van hun mening, onder wie Miraziz Bazarov, een blogger die in april 2021 onder huisarrest werd geplaatst en werd veroordeeld tot drie jaar beperkte bewegingsvrijheid op beschuldiging van laster wegens de uitoefening van zijn recht op vrijheid van meningsuiting, Fazilkhoja Arifkhojayev, een blogger die in juni 2021 werd gearresteerd en zeven jaar en zes maanden kreeg voor het opnieuw posten en publiceren van commentaren over religieuze aangelegenheden op sociale media, en Lolagul Kallykhanova, de oprichter van Makan.uz, die in juli 2022 werd gearresteerd en tot acht jaar beperkte bewegingsvrijheid werd veroordeeld voor haar vermeende deelname aan de protesten in Karakalpakstan; overwegende dat Valijon Kalonov, een criticus van de regering die heeft opgeroepen tot een boycot van de presidentsverkiezingen van 2021, wordt vastgehouden in een psychiatrisch ziekenhuis in de regio Samarkand, na een rechterlijke beslissing dat hij een verplichte psychiatrische behandeling moest ondergaan;

Q.overwegende dat de VN-Commissie voor de rechten van de mens, die de naleving van het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten monitort, in maart 2020 haar bezorgdheid heeft geuit over “aanhoudende meldingen van foltering en mishandeling, met inbegrip van seksueel geweld en verkrachting, door gevangenispersoneel en rechtshandhavers, gericht tegen personen aan wie een vrijheidsstraf werd opgelegd, met inbegrip van personen die worden vastgehouden wegens klaarblijkelijk politiek gemotiveerde beschuldigingen”;

R.overwegende dat het VN-Comité tegen foltering in januari 2020 heeft gemeld dat “foltering en mishandeling routinematig door rechtshandhavings-, onderzoeks- en gevangenisfunctionarissen van de staatspartij dan wel met hun toestemming worden gepleegd of uitgelokt, voornamelijk om bekentenissen af te dwingen of informatie te weten te komen die in strafprocessen kan worden gebruikt”; overwegende dat de beloften van president Mirziyoyev om de diepere oorzaken van foltering van mensen die door de staat in verzekerde bewaring zijn genomen aan te pakken, hebben geleid tot de vaststelling van enkele positieve maatregelen, zoals wetgeving waarin is bepaald dat bewijs dat tijdens foltering is verkregen, niet ontvankelijk is in de rechtbank; overwegende dat deze juridische waarborgen niet consistent worden toegepast en dat gevallen van foltering doorgaans niet naar behoren worden onderzocht door de autoriteiten; overwegende dat gedetineerden vaak geen klacht indienen uit angst voor represailles;

S.overwegende dat moslims die hun geloof buiten de controle van de staat belijden nog steeds door de autoriteiten worden aangeklaagd op grond van valse beschuldigingen in verband met religieus extremisme, dat Bobirjon Tukhtamudorov bijvoorbeeld werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van meer dan vijf jaar voor deelname aan een verboden religieuze organisatie en dat andere moslims, zoals Oybek Khamidov, Khasan Abdirakhimov en Alimardon Sultonov, werden opgesloten op grond van strafrechtelijke aanklachten in verband met extremisme;

T.overwegende dat het onrecht dat in het verleden in Oezbekistan is aangedaan aan personen die onrechtmatig en in strijd met hun rechten werden opgesloten, nog altijd niet is rechtgezet; overwegende dat Oezbekistan de voorbije jaren weliswaar tientallen voormalige gewetensgevangenen heeft vrijgelaten, maar dat de autoriteiten nog geen stappen hebben ondernomen voor de rehabilitatie van deze personen die volgens de wet veroordeeld blijven voor strafbare feiten, noch voor het herstel van de schade die hun is toegebracht door onder meer de langdurige detentie, de foltering en mishandeling die velen onder hen hebben ondergaan, de scheiding van hun gezin en vrienden en het verlies van hun baan;

U.overwegende dat Oezbekistan in juli 2021 een nationale strategie ter bestrijding van extremisme en terrorisme voor de periode 2021-2026 heeft aangenomen; overwegende dat de strategie tot doel heeft te komen tot een doeltreffend en gecoördineerd overheidsbeleid ter bestrijding van extremisme en terrorisme, en de nationale veiligheid en de rechten en vrijheden van de burgers te waarborgen; overwegende dat de machtsovername van de Taliban in Afghanistan tot grotere zorgen heeft geleid in Oezbekistan vanwege de mogelijke verspreiding van terrorisme vanuit Afghanistan naar zijn buurlanden in Centraal-Azië, meer bepaald door Islamitische Staat – Khorasan, de Islamitische Jihad Unie, de Islamitische beweging van Oezbekistan, Katibat al-Imam al-Bukhari en Jamaat Ansarullah; overwegende dat Oezbekistan actief blijft deelnemen aan het diplomatieke platform C5+1 en de bijbehorende samenwerking ter bestrijding van terrorisme en gewelddadig extremisme (CT/CVE);

V.overwegende dat een recente enquête die werd verricht door het Oezbeekse instituut voor onderzoek naar gezinnen en vrouwen heeft uitgewezen dat een op de drie vrouwen door hun echtgenoot en een op de vier door hun schoonmoeder worden mishandeld; overwegende dat slechts 7 % van de zaken in verband met huiselijk geweld voor de rechter komt; overwegende dat de meeste slachtoffers van huiselijk geweld zich geen toegang kunnen verschaffen tot juridische bijstand omdat zij financieel afhankelijk zijn van hun echtgenoot; overwegende dat slachtoffers van huiselijk geweld ook onvoldoende noodhulp krijgen, dat er voor hen onvoldoende opvang beschikbaar is en dat er onvoldoende financiële middelen zijn voor meldpunten, alsook een gebrek aan opgeleide maatschappelijk werkers en psychologen; overwegende dat femicide door echtgenoten of andere familieleden doorgaans het gevolg is van de straffeloosheid met betrekking tot huiselijk geweld, hoewel er geen officiële statistieken beschikbaar zijn; overwegende dat kindhuwelijken nog steeds vaak voorkomen in sommige plattelandsgebieden in Oezbekistan en de rechten van vrouwen in het land ondermijnen doordat zij in hun onderwijs- en werkgelegenheidskansen worden beperkt;

W.overwegende dat op grond van artikel 120 van het Oezbeekse wetboek van strafrecht consensueel seksueel gedrag tussen mannen een strafbaar feit is waarvoor een gevangenisstraf van drie jaar kan worden gevorderd; overwegende dat deze wet niet alleen een schending is van de mensenrechten van homoseksuele en biseksuele mannen, maar ook de lhbtiq-gemeenschap in het algemeen verder marginaliseert omdat er een vijandige en door discriminatie gekenmerkte omgeving wordt gecreëerd waarin zij beperkt worden in de uitoefening van hun basisrechten en in hun toegang tot basisdiensten en het voor hen moeilijk wordt gemaakt openlijk en vrij te leven;

X.overwegende dat Oezbekistan tijdens de winter van 2022-2023 ernstige en ongeziene energieschaarste heeft meegemaakt waardoor een groot deel van het land het zonder verwarming en elektriciteit moest doen en het vertrouwen van de bevolking in de overheid verder daalde;

Y.overwegende dat de Commissie buitenlandse zaken van het Parlement Oezbekistan op 23 en 24 februari 2022 heeft bezocht; overwegende dat haar delegatie in de parlementaire samenwerkingscommissies EU-Kazachstan, EU-Kirgizië, EU-Oezbekistan en EU-Tadzjikistan en voor de betrekkingen met Turkmenistan en Mongolië regelmatig een bezoek heeft gebracht aan Oezbekistan;

Z.overwegende dat Oezbekistan zich in 2018 heeft teruggetrokken uit de door Rusland geleide verdragsorganisatie voor collectieve veiligheid; overwegende dat Oezbekistan zich sinds de niet-uitgelokte, ongerechtvaardigde en illegale aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne neutraal heeft opgesteld en heeft opgeroepen tot een vreedzame oplossing van het conflict; overwegende dat Abdulaziz Kamilov, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Oezbekistan, op 17 maart 2022 heeft verklaard dat Oezbekistan de separatistische staten Donetsk en Loehansk in Oekraïne niet zal erkennen;

Betrekkingen tussen de EU en Oezbekistan

1.is verheugd over de afronding van de onderhandelingen over de EPCA tussen de EU en Oezbekistan, waarmee een nieuw, modern en ambitieus kader voor de verdieping van de bilaterale betrekkingen wordt geschapen; wijst er nogmaals op dat in de overeenkomst sterk de nadruk wordt gelegd op gemeenschappelijke waarden, democratie en de rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden, en duurzame ontwikkeling; merkt op dat de overeenkomst tevens de basis legt voor een versterkte samenwerking op het gebied van het buitenlands en veiligheidsbeleid, onder meer met betrekking tot kwesties als regionale stabiliteit, digitale connectiviteit, internationale samenwerking en conflictpreventie; onderstreept het belang van nauwere samenwerking tussen de EU en Oezbekistan, met name gezien de recente geopolitieke gebeurtenissen, zoals Ruslands illegale aanvalsoorlog tegen Oekraïne;

2.roept op tot een snelle afronding van de noodzakelijke juridische en technische procedures en tot ondertekening van de EPCA, die het Parlement de mogelijkheid zou bieden om zijn prerogatieven in verband met de ratificatie van de overeenkomst uit te oefenen; onderstreept het belang van de nauwe betrokkenheid van het Parlement bij de monitoring van de uitvoering van alle onderdelen van de EPCA zodra deze in werking treedt;

3.wijst op de ambitieuze hervormingen die zijn gepland in het kader van de ontwikkelingsstrategie van Nieuw Oezbekistan voor 2022-2026, die erop gericht is in het land echte veranderingen tot stand te brengen in termen van sociaal-economische ontwikkeling, efficiënt bestuur, een onafhankelijkere rechterlijke macht, en eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden; is ingenomen met de maatregelen ter verbetering van het systeem voor corruptiebestrijding en verzoekt de autoriteiten hun inspanningen in dit verband voort te zetten en op te voeren, rekening houdend met de conclusies van het tweede internationale forum voor corruptiebestrijding in Tasjkent; dringt erop aan dat er in de hervormingsagenda garanties voor godsdienst- en persvrijheid worden opgenomen, met inbegrip van toegang tot een vrij en open internet en de media; benadrukt dat de constitutionele hervorming een kans biedt om de rechtsstaat te versterken en de hervormingen een solide juridische basis te geven; roept de autoriteiten van Oezbekistan op dit proces voort te zetten in overleg met burgers, het maatschappelijk middenveld en belanghebbenden, waaronder de Commissie van Venetië van de Raad van Europa, op basis van internationale normen en beste praktijken;

4.neemt kennis van de uitslag van het constitutionele referendum in Oezbekistan, dat op 30 april 2023 plaatsvond en waarin is ingestemd met de nieuwe grondwet, die tot doel heeft het rechtskader van het land ingrijpend te wijzigen; is echter bezorgd over de bepalingen op grond waarvan de president zijn ambtstermijn kan verlengen; betreurt dat de regering op niet-transparante en niet-democratische wijze heeft gesleuteld aan de beperkingen die voor de ambtstermijn golden, en dringt er bij de regering op aan zich te houden aan de beginselen van democratie en de rechtsstaat; onderstreept dat het democratiseringsproces in Oezbekistan moet worden versneld;

5.juicht het toe dat de OVSE/ODIHR op 28 maart 2023 een beperkte waarnemingsmissie heeft ingezet om toe te zien op het verloop van het referendum; verzoekt de Oezbeekse autoriteiten om de bevindingen en conclusies van de beperkte waarnemingsmissie voor het referendum grondig te bestuderen en om uitvoering te geven aan de aanbevelingen uit het eindverslag van de verkiezingswaarnemingsmissie 2021 van het ODIHR, zoals de herziening van wetgevende en bestuurlijke voorschriften voor de registratie van politieke partijen, de totstandbrenging van een duidelijke scheiding tussen staat en partij, en effectieve sancties voor misbruik van overheidsmiddelen; verzoekt de autoriteiten het kiesrecht verder te hervormen teneinde de deelname van alle democratische kandidaten aan toekomstige verkiezingen mogelijk te maken en een waarlijk pluralistisch politiek klimaat tot stand te brengen;

Regionale samenwerking, internationale betrekkingen en wereldwijde uitdagingen

6.is van mening dat Centraal-Azië een regio van strategisch belang is voor de EU op het gebied van veiligheid, connectiviteit, energiediversificatie, conflictoplossing en verdediging van de multilaterale, op regels gebaseerde internationale orde; merkt op dat Oezbekistan in een unieke positie verkeert om te fungeren als drijvende kracht achter regionale samenwerking die Centraal-Azië in staat zou stellen een veerkrachtiger, welvarender en nauwer verbonden economische en politieke ruimte te worden; is ingenomen met de deelname van Oezbekistan aan het C5+1-platform; moedigt de EU aan zich op het gebied van politiek, economie en veiligheid meer in te zetten voor Centraal-Azië, in overeenstemming met het geostrategische belang van deze regio en de waarden van democratie, mensenrechten en de rechtsstaat waarop het extern optreden van de EU is gestoeld;

7.benadrukt het grote potentieel van wederzijds voordelige samenwerking op het gebied van duurzame en digitale connectiviteit, met name via haar Global Gateway-initiatief op het gebied van energie, water en veiligheid, maar ook via een veelzijdige aanpak om de handelsroutes te diversifiëren, particuliere investeringen te bevorderen, samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie, gezondheidszorg, industriële productie en capaciteitsopbouw te verbeteren, te voorzien in beroepsopleiding en onderwijs, en interpersoonlijke contacten te stimuleren; benadrukt in dit verband het belang van de programma’s voor samenwerking en dialoog van de EU, zoals het grensbeheerprogramma voor Centraal-Azië, het drugsactieplan voor Centraal-Azië en het programma rechtshandhaving in Centraal-Azië, die bevorderlijk zijn voor de samenwerking op deze beleidsterreinen;

8.is van mening dat de EU-strategie voor Centraal-Azië van 2019 verder moet worden geactualiseerd om rekening te houden met de gevolgen van de vele recente geopolitieke crises, zoals de illegale aanvalsoorlog van Rusland tegen Oekraïne, de machtsovername van de Taliban in Afghanistan, de mondiale ambities van China en de politieke veranderingen in de buurlanden;

9.wijst erop dat de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne en de gevolgen daarvan zowel uitdagingen als kansen inhouden voor Oezbekistan en andere Centraal-Aziatische staten, die van oudsher nauwe betrekkingen met Rusland onderhouden; betreurt dat Oezbekistan Ruslands militaire invasie van Oekraïne niet heeft veroordeeld, en moedigt de autoriteiten aan dit in navolging van de internationale gemeenschap onomwonden te doen; is ingenomen met de verklaring die voormalig minister van Buitenlandse Zaken Kamilov op 17 maart 2022 gaf en waarin hij vroeg om onmiddellijk een einde te maken aan de vijandelijkheden in Oekraïne, en de onafhankelijkheid, soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne erkende; wijst er tegelijkertijd op dat de Oezbeekse autoriteiten de onafhankelijkheid van de zogenaamde republieken Donetsk en Loehansk niet hebben erkend; betreurt dat Oezbekistan zich heeft onthouden bij de stemming over de resoluties van de Algemene Vergadering van de VN over Oekraïne, met name die van 2 maart 2022, 24 maart 2022 en 23 februari 2023, waarin om beëindiging van het Russische offensief en onmiddellijke terugtrekking uit Oekraïne wordt gevraagd; betreurt dat Oezbekistan zich op 7 april 2022 heeft verzet tegen de schorsing van Rusland als lid van de VN-Mensenrechtenraad; betreurt dat de president van Oezbekistan aanwezig was tijdens de overwinningsparade op 9 mei 2023 in Moskou;

10.wijst op de toezegging van de politieke leiding van Oezbekistan om niet toe te staan dat de aan Rusland en Belarus opgelegde sancties worden omzeild, en drukt de hoop uit dat zij zich aan die toezegging zal houden; verzoekt de Commissie ervoor te zorgen dat in het elfde sanctiepakket tegen Rusland de omzeiling van sancties via Centraal-Azië wordt aangepakt, aangezien uit de sterke toename van de handel tussen de landen in deze regio en de Russische Federatie sinds vorig jaar blijkt dat de regio voor Rusland en Belarus als overslagpunt zou kunnen fungeren voor goederen en technologie waarvoor sancties gelden; verzoekt de EU in dit verband nauw samen te werken met de autoriteiten;

11.is ingenomen met het feit dat de regering en de bevolking van Oezbekistan hun inspanningen hebben opgevoerd om Oekraïne voedselhulp en medische bijstand te verlenen, en verzoekt hen Oekraïne van hulp te blijven voorzien vanwege de Russische aanvalsoorlog; is in het licht van de mobilisatie en de onderdrukking van de fundamentele vrijheden in Rusland ingenomen met de positieve rol van Oezbekistan bij de verwelkoming van een groot aantal Russische burgers die Rusland om uiteenlopende politieke redenen ontvluchten; juicht het toe dat de Oezbeekse ambassade in Moskou naar aanleiding van oproepen aan sommige Oezbeekse burgers in Rusland om zich aan te sluiten bij Ruslands aanhoudende, niet-uitgelokte invasie van Oekraïne heeft verklaard dat elke vorm van deelname aan militaire activiteiten op het grondgebied van andere landen wordt beschouwd als een activiteit van huurlingen;

12.erkent de beginselen in het buitenlands beleid van Oezbekistan om af te zien van militaire allianties, om geen troepen in te zetten buiten zijn nationale grondgebied of om buitenlandse militaire bases op zijn grondgebied toe te staan, en om zich niet te bemoeien met de binnenlandse aangelegenheden van andere landen; prijst de rol van Oezbekistan op multilaterale platforms, onder meer zijn belangrijke initiatieven in het kader van de VN en andere internationale organisaties om hedendaagse regionale en mondiale vraagstukken aan te pakken;

13.is ingenomen met de nationale strategie van Oezbekistan inzake de bestrijding van extremisme en terrorisme voor de periode 2021-2026 en verzoekt de EU en de lidstaten om nauwere samenwerking op het gebied van terrorismebestrijding te onderzoeken, met name om de verspreiding van terrorisme vanuit Afghanistan naar de bredere regio te voorkomen;

14.erkent dat er in het huidige geopolitieke en veiligheidsklimaat ernstige uitdagingen bestaan voor de regionale contacten, met name omdat de Taliban-regering in Afghanistan wereldwijd niet wordt erkend en de internationale sancties gevolgen hebben voor economische plannen en initiatieven in verband met connectiviteit;

15.wijst erop dat Oezbekistan van oudsher nauwe betrekkingen onderhoudt met Afghanistan, die sinds de machtsovername door de Taliban zijn blijven bestaan; prijst zijn inspanningen om de ernstige humanitaire crisis in het land te verzachten door het leveren van elektriciteit en het verstrekken van humanitaire hulp, met name aan Afghaanse vrouwen en meisjes, en door de oprichting in oktober 2021 van de regionale logistieke hub voor humanitaire hulp van de Hoge Commissaris van de VN voor de Vluchtelingen in Termez, bij de grens tussen Oezbekistan en Afghanistan;

16.verzoekt Oezbekistan op constructieve wijze gebruik te maken van zijn contacten met de Taliban om aan te dringen op de eerbiediging van de rechten en menselijkheid van vrouwen en meisjes en meer in het algemeen om op te roepen tot eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden van alle Afghanen, met inbegrip van minderheden en mensen met een handicap, hetgeen een essentiële voorwaarde is voor een grotere internationale betrokkenheid bij Afghanistan om, onder meer via connectiviteit, de mensenrechten te ondersteunen en de gevolgen van regionale radicalisering en door conflicten teweeggebrachte migratie te voorkomen; herhaalt zijn krachtige veroordeling van de besluiten van de Taliban om vrouwen en meisjes te verbieden middelbaar en universitair onderwijs te volgen en om vrouwen te verbieden om voor ngo’s en de Verenigde Naties te werken; betreurt dat personen met een handicap nog altijd worden geconfronteerd met discriminatie, beperkte dienstverlening en het ontbreken van een wettelijk of institutioneel kader aan de hand waarvan hun grondrechten in Afghanistan worden gewaarborgd;

17.prijst Oezbekistan voor de opvang van vluchtelingen uit Afghanistan en voor de jaarlijkse internationale bijeenkomsten over Afghanistan sinds 2019, waaraan uiteenlopende actoren hebben deelgenomen en die hebben geresulteerd in een forum voor constructieve beraadslagingen over de regionale stabiliteit; stelt echter vast dat Oezbekistan geen ondertekenende partij is bij het VN-Verdrag betreffende de status van vluchtelingen van 1951, waardoor een langdurige oplossing voor de Afghanen in Oezbekistan problematisch is; dringt er bij de Oezbeekse regering op aan het verdrag te ondertekenen en te ratificeren en meer Afghaanse vluchtelingen toe te staan om Oezbekistan te gebruiken als toevluchtsoord of doorreisland;

18.is verheugd dat de EU en Oezbekistan samenwerken om kinderen, jongeren en gezinnen die Afghanistan moesten ontvluchten Unicef-steun te verstrekken, onder meer via inclusief onderwijs, sociale dienstverlening en juridische bijstand; verzoekt de lidstaten en de EDEO Oezbekistan te betrekken bij het verlenen van bijstand aan vrouwen die Afghanistan proberen te ontvluchten;

19.verwelkomt de overeenkomst van 27 januari 2023 tussen Oezbekistan en Kirgizië over de afbakening van de grens tussen de twee landen, waarmee de nog hangende kwesties tussen beide partijen worden geregeld en het drie decennia durende proces wordt afgerond; is verheugd over de ondertekening van het alomvattend strategisch partnerschap tussen de twee landen; juicht het toe dat deze overeenkomsten ook zullen bijdragen tot de verdieping van verdere bilaterale betrekkingen en samenwerking, onder meer in de sectoren handel en energie; is tevens ingenomen met de overeenkomst van 22 december 2022 tussen Oezbekistan en Kazachstan over de afbakening van de grens tussen die twee landen, die het resultaat is van 19 jaar onderhandelen; prijst Oezbekistan omdat het erin geslaagd is complexe vraagstukken in verband met watergebruik, grensafbakening en grensgeschillen met buurlanden als Tadzjikistan op te lossen; erkent de positieve rol van Oezbekistan bij de bevordering van nauwere betrekkingen met zijn buurlanden, onder meer met Kazachstan, via een reeks connectiviteitsprojecten; onderstreept het belang van regionale stabiliteit en dringt er bij alle partijen op aan een constructieve dialoog op te zetten om mogelijke conflicten op een vreedzame en diplomatieke wijze op te lossen;

20.is ingenomen met de vaststelling van de strategie voor de ontwikkeling van de watersector voor de periode 2020-2030 door de Oezbeekse regering en met haar inspanningen om internationale steun te werven voor het aanpakken van de gevolgen van de opdroging en het steeds hogere zoutgehalte van het Aralmeer en de ineenstorting van het hele ecosysteem van het meer; moedigt verdere regionale en mondiale samenwerking aan om mogelijke oplossingen te vinden, zoals het onlangs aangekondigde project “Aral Culture Summit”, dat de lokale en internationale gemeenschap moet samenbrengen en duurzame landbouw moet bevorderen; is verheugd over het feit dat de EU en andere organisaties betrokken zijn bij de verbetering van de ecologische en sociaal-economische situatie in de regio van het Aralmeer;

21.is ingenomen met de steeds grotere rol van Oezbekistan in de regionale waterdiplomatie en verzoekt de Commissie en de EDEO Oezbekistan te ondersteunen bij de samenwerking met zijn buurlanden, met name Kazachstan en Kirgizië, en om Oezbekistan en zijn betrokken buurlanden de nodige technische en financiële bijstand te verstrekken voor het herstel van de ineengestorte ecosystemen van het Aralmeer en het bekken daarvan door onder meer de toevoer van water te verhogen en daarmee het zoutgehalte terug te dringen, de irrigatiekanalen te verbeteren en te helpen bij het introduceren van gewassen die minder water en bestrijdingsmiddelen nodig hebben; wijst erop dat het belangrijk is de regionale betrekkingen in verband met water te verbeteren, aangezien uit onderzoek is gebleken dat de watercrisis in Centraal-Azië niet wordt veroorzaakt door een algemeen tekort aan waterbronnen, maar door praktijken die bij de toewijzing van water worden gehanteerd; benadrukt dat het oplossen van conflicten, ook met betrekking tot waterdistributie, van cruciaal belang is om op lange termijn te komen tot regionale stabiliteit en de SDG’s te verwezenlijken;

Mensenrechten en fundamentele vrijheden, de rechtsstaat en het maatschappelijk middenveld

22.veroordeelt de repressie van en het geweld tegen de Karakalpakken en betreurt het dat er tijdens de protesten in de Republiek Karakalpakstan op 1 en 2 juli 2022 doden zijn gevallen; dringt er bij de autoriteiten van Oezbekistan op aan zich te onthouden van het gebruik van buitensporig geweld tegen vreedzame demonstranten en om een waarlijk onafhankelijk, onpartijdig en doeltreffend onderzoek in te stellen naar de gebeurtenissen, onder meer naar de doden en zwaargewonden en naar het optreden van de veiligheidsdiensten, waaronder ook de wapens die zij hebben gebruikt; wijst op de inspanningen die de Oezbeekse autoriteiten leveren om deze processen open te stellen voor het publiek en de media, maar benadrukt het belang van transparante rechtszaken die gebaseerd zijn op de eerbiediging van de rechten van de verweerder en de naleving van goede internationale praktijken; verwelkomt de toezegging van de Oezbeekse autoriteiten om de huidige constitutionele status van Karakalpakstan te handhaven;

23.wijst nogmaals op het belang van het recht op vrijheid van vergadering, het recht op vrijheid van vereniging en het recht op vrijheid van meningsuiting voor de burgers; roept op tot een onafhankelijk onderzoek naar alle beschuldigingen van foltering en mishandeling die door de verweerders tijdens de rechtszaken in verband met de demonstraties en door de activist en advocaat Davletmurat Tajimuratov zijn geuit, en naar de dood van Polat Shamshetov, die enkele dagen na zijn veroordeling overleed; verzoekt de Oezbeekse autoriteiten ervoor te zorgen dat gedetineerden en gevangenen worden vastgehouden in omstandigheden die stroken met de eerbiediging van hun menselijke waardigheid; pleit voor vernietiging van de veroordelingen voor samenzwering in een poging tot machtsovername door verstoring van het constitutionele bestel, aangezien de demonstranten er juist toe opriepen de grondwet te eerbiedigen; betreurt dat de demonstranten in Karakalpakstan tot lange gevangenisstraffen zijn veroordeeld, en dringt erop aan alle politieke gevangenen vrij te laten, niet alleen degenen die tijdens de demonstraties in Karakalpakstan werden gearresteerd, maar ook de duizenden anderen die vanwege politiek gemotiveerde aanklachten in vastzitten;

24.uit zijn bezorgdheid over meldingen van grensoverschrijdende repressie door Oezbekistan van Karakalpakken in de diaspora na de demonstraties van juli 2022, daar Karakalpakse activisten in andere landen zijn gearresteerd of onder dwang uit andere landen zijn gedeporteerd;

25.benadrukt de belangrijke rol die het maatschappelijk middenveld kan spelen bij de ondersteuning van effectieve en inclusieve hervormingen en goed bestuur; betreurt de aanzienlijke belemmeringen bij de registratie van ngo’s en wijst erop dat de registratie van verschillende onafhankelijke maatschappelijke organisaties op, zo lijkt het, politiek gemotiveerde gronden herhaaldelijk is geweigerd; betreurt dat met de vaststelling van de verordening betreffende de coördinatie tussen niet-gouvernementele niet-commerciële organisaties en overheidsinstanties bij de uitvoering van internationale subsidieprojecten, goedgekeurd bij decreet nr. 328 van het kabinet van ministers van Oezbekistan op 13 juni 2022, de ruimte voor activiteiten van het maatschappelijk middenveld wordt ingeperkt en de uitoefening van de vrijheid van vereniging wordt belemmerd; benadrukt dat de belemmeringen voor de registratie van ngo’s ook van invloed kunnen zijn op de zakelijke relaties tussen EU en Oezbekistan, daar de wetgeving inzake passende zorgvuldigheid van de EU en de lidstaten capaciteit voor de monitoring van ngo’s kan vereisen;

26.verzoekt de regering van Oezbekistan toe te staan dat onafhankelijke mensenrechtenorganisaties, met inbegrip van internationale mensenrechtengroeperingen, zich in het land kunnen registreren en hun activiteiten kunnen ontplooien zonder ongepaste inmenging van de staat, en om een wetboek voor ngo’s vast te stellen overeenkomstig de internationale normen;

27.verzoekt de Oezbeekse autoriteiten verdere vooruitgang te boeken met hun naleving van de beginselen met betrekking tot de status van nationale instellingen voor de bescherming en de bevordering van de mensenrechten (de Beginselen van Parijs);

28.uit zijn diepe bezorgdheid over de slechte reputatie van Oezbekistan op het gebied van democratie, mediavrijheid, mensenrechten en de rechtsstaat, zoals blijkt uit de meldingen van internationale mensenrechtenorganisaties; betreurt dat het oppositiepartijen in het land vrijwel onmogelijk wordt gemaakt om te functioneren, en dat etnische en religieuze minderheden vaak ondervertegenwoordigd zijn in overheidsstructuren en worden gediscrimineerd; verzoekt de Oezbeekse regering de vrijheid van vereniging voor zowel ngo’s als politieke partijen te eerbiedigen; betreurt dat, ondanks enkele verbeteringen in de corruptiebestrijding, in alle overheidsdiensten omkoping, nepotisme en afpersing nog steeds zeer wijdverbreid zijn;

29.verzoekt de Oezbeekse regering om opnieuw een begin te maken met de hervorming van het wetboek van strafrecht overeenkomstig de internationale mensenrechtennormen en de aanbevelingen van de VN-verdragsorganen, en om met name de artikelen te wijzigen in verband met al te ruime definities van strafbare feiten tegen de staat en extremisme, artikelen in te trekken die willekeurige verlenging van straffen voor politieke gevangenen toestaan, “smaad” en “belediging”, waaronder het online uiten van kritiek op de president, uit het strafrecht te halen, en de definitie van foltering te wijzigen overeenkomstig het Verdrag van de Verenigde Naties tegen foltering en het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten; betreurt dat mensenrechten niet als voorwaarde worden gesteld en benadrukt dat EU-financiering afhankelijk moet worden gemaakt van de verbetering van de mensenrechtensituatie;

30.acht het van belang dat de rol en werkzaamheden van de Oliy Majlis worden versterkt met het oog op de verbetering van het parlementaire toezicht; pleit voor een betere interparlementaire samenwerking tussen het Europees Parlement, met name het parlementair samenwerkingscomité, en het Oezbeekse parlement bij vraagstukken van gemeenschappelijk belang, zoals de bevordering van de democratie, de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten en fundamentele vrijheden;

31.hekelt de meldingen van aanhoudend gebruik van foltering en de wrede en onmenselijke behandeling in huizen van bewaring en gevangenissen in Oezbekistan en pleit ervoor juridische waarborgen op consistente wijze toe te passen en deugdelijke onderzoeken in te stellen naar alle meldingen van foltering;

32.is verheugd over de vooruitgang die is geboekt in verband met de ratificering van het Facultatief Protocol bij het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffıng en moedigt de autoriteiten aan dit proces zo spoedig mogelijk te voltooien;

33.betreurt het gebrek aan pluriformiteit van de media in Oezbekistan; pleit ervoor dat de financiële duurzaamheid en onafhankelijkheid van mediakanalen worden gewaarborgd om politieke invloeden uit te bannen; pleit voor meer transparantie met betrekking tot media-eigendom teneinde de onafhankelijkheid en pluriformiteit van de media te vergroten; merkt op dat de weerbaarheid van de Oezbeekse media tegen propaganda en desinformatie moet worden versterkt door de bevordering van Oezbeekstalige media en digitale opleidingsprogramma’s, waarbij ook informatie moet worden verstrekt over de algemene verordening gegevensbescherming en de digitalemarktenverordening van de EU;

34.veroordeelt alle bedreigingen aan het adres van journalisten en bloggers en vraagt de autoriteiten ervoor te zorgen dat de rechten van journalisten, onafhankelijke bloggers, producenten van inhoud en mensenrechtenverdedigers worden geëerbiedigd en dat zij worden beschermd tegen geweld, intimidatie, ongegronde vrijheidsberoving, druk, persoonlijke bedreigingen en bedreigingen van hun gezins- en familieleden en foltering, en dat alle aanvallen op hen worden onderzocht;

35.veroordeelt de recente arrestaties en vervolging van journalisten die worden beschuldigd van deelname aan de demonstraties van juli 2022 en de veroordeling van Davletmurat Tajimuratov; pleit voor de vrijlating van journalisten, onafhankelijke bloggers, critici van de regering en mensenrechtenverdedigers, ook uit Karakalpakstan, die vanwege hun werkzaamheden zijn vervolgd; wijst in dit verband op de specifieke gevallen van de bloggers Otabek Sattoriy, Miraziz Bazarov en Fazilkhoja Arifkhojayev, en van de Karakalpakse journalist Lolagul Kallykhanova, en anderen zoals Sobirjon Babaniyazov en Valijon Kalonov;

36.spreekt zich krachtig uit tegen het ontwerp van een informatiewetboek dat door het Oezbeekse agentschap voor informatie en massacommunicatie is voorgesteld en medio december 2022 is bekendgemaakt en dat, als het wordt aangenomen, een ernstige bedreiging zal vormen voor de vrijheid van meningsuiting en de mensenrechten in het land, en roept op tot intrekking daarvan; herinnert de autoriteiten aan het belang van de eerbiediging van de vrijheid van meningsuiting, zowel online als offline, de vrijheid van vergadering, de vrijheid van vereniging en de onafhankelijkheid van de media;

37.acht het belangrijk dat er terughoudendheid wordt betracht bij het beperken of blokkeren van websites, en roept de regering op erop toe te zien dat beperkingen alleen worden opgelegd wanneer die stroken met internationale normen, gebaseerd zijn op objectieve en transparante criteria die in de wet zijn omschreven, en specifiek samenhangen met de inhoud, en er ook voor te zorgen dat het publiek naar behoren op de hoogte wordt gesteld;

38.verzoekt de regering het recht van vrijheid van godsdienst te beschermen en de godsdienstwet van 2021 te wijzigen overeenkomstig de aanbevelingen van de voormalige speciale VN-rapporteur voor de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging in diens verslag van 29 maart 2023, waarin staat dat de definities van extremisme en terrorisme vaag en veel te ruim zijn, hetgeen leidt tot willekeurige detentie en onnodige beperking van het recht van vrijheid van godsdienst en levensovertuiging; beveelt aan dat de desbetreffende wettelijke bepalingen strikt en nauwkeurig worden geformuleerd; betreurt de religieuze vervolging van Bobirjon Tukhtamurodov, Oybek Khamidov, Khasan Abdirakhimov en Alimardon Sultonov en pleit voor hun onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating; dringt bij de Oezbeekse autoriteiten aan op bescherming van christelijke bekeerlingen die het risico lopen om in hun familie of gemeenschap slachtoffer te worden van lichamelijk geweld, ontvoeringen of gedwongen huwelijken;

39.dringt er bij de Oezbeekse autoriteiten op aan stappen te ondernemen om slachtoffers van onrechtmatige detentie te rehabiliteren en de schade te herstellen die hun is toegebracht, onder meer door hun veroordeling ongedaan te maken en de toegebrachte schade te erkennen en te vergoeden, en door bijstand te verlenen, bijvoorbeeld in de vorm van medische en psychologische zorg;

40.merkt op dat ondanks de vaststelling van eerdere wetten, waaronder de wet inzake de bescherming van vrouwen tegen intimidatie en geweld van 2019, gendergerelateerd geweld tegen vrouwen nog steeds wijdverbreid is; is ingenomen met de wet op gendergerelateerd geweld, die ook betrekking heeft op huiselijk geweld en seksueel misbruik van minderjarigen en die door de Oezbeekse senaat op 6 april 2023 is aangenomen en door president Mirziyoyev op 11 april 2023 is ondertekend, en beschouwt deze wet als een belangrijke stap naar het volledig strafbaar stellen van huiselijk geweld overeenkomstig de internationale normen; erkent in dit verband de jarenlange pleitbezorging van Oezbeekse activisten voor vrouwenrechten; vraagt de autoriteiten in alle regio’s van Oezbekistan om alle wetten in verband met gendergerelateerd geweld doeltreffend uit te voeren en te handhaven;

41.roept de autoriteiten op maatregelen te blijven nemen waarmee Oezbekistan, in overeenstemming met de slotopmerkingen over het zesde periodieke verslag van Oezbekistan door het VN-Comité inzake de uitbanning van discriminatie van vrouwen, zijn verplichtingen uit hoofde van het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen volledig nakomt; roept de Oezbeekse autoriteiten op met lokale en internationale maatschappelijke organisaties en partners te blijven samenwerken om deze kwesties aan te pakken; verwacht van de Oezbeekse autoriteiten dat zij gendergelijkheid bevorderen in het onderwijs, op het werk en in alle overheidsdiensten;

42.beklemtoont dat de actieve deelname van vrouwen aan het openbare en politieke leven, met name op de hogere niveaus en het niveau van besluitvorming, moet worden bevorderd aan de hand van alomvattende juridische, institutionele en educatieve initiatieven en dat de politieke partijen ertoe moeten worden aangespoord de positie van vrouwen in de politiek te verbeteren, de zichtbaarheid van vrouwen tijdens verkiezingscampagnes te vergroten en genderkwesties in hun platforms te integreren;

43.spoort de autoriteiten ertoe aan meer inspanningen te leveren om een einde te maken aan kindhuwelijken in Oezbekistan, en verzoekt de Oezbeekse regering meer te doen om in het land een halt toe te roepen aan deze praktijk en de rechten van meisjes en jongens te beschermen, met inbegrip van het recht op onderwijs voor meisjes en vrouwen; verwacht dat de Oezbeekse autoriteiten zullen zorgen voor gelijke kansen en toegang tot onderwijs voor alle studenten in Oezbekistan, ongeacht hun achtergrond of sociaal-economische status;

44.veroordeelt in de sterkst mogelijke bewoordingen dat consensuele seksuele relaties tussen mannen nog altijd strafbaar zijn, en is ernstig bezorgd over het feit dat intimidatie en stigmatisering van en pesterijen en geweld jegens lhbtiq-personen in het land nog altijd schering en inslag zijn; dringt er bij de autoriteiten van Oezbekistan op aan seksuele handelingen tussen mensen van hetzelfde geslacht uit het strafrecht te halen door artikel 120 van het wetboek van strafrecht in te trekken, overeenkomstig het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR), de veiligheid, privacy en non-discriminatie van lhbtiq-personen in Oezbekistan te waarborgen en een alomvattende wet tegen discriminatie vast te stellen waarin seksuele gerichtheid en genderidentiteit worden opgenomen als gronden voor bescherming tegen discriminatie; roept de regering op tot herziening van de in augustus 2022 voorgestelde plannen voor een nieuwe verordening, op grond waarvan medische onderzoeken verplicht worden voor zogenoemde “gevaarlijke groepen”, namelijk mannen die seks hebben met mannen, sekswerkers en druggebruikers, zodat zij kunnen worden getest op hiv;

Sectorale samenwerking

45.is ingenomen met de inspanningen van Oezbekistan om de uitstoot van broeikasgassen uiterlijk in 2030 te verminderen, en spoort het land, als belangrijkste elektriciteitsproducent in Centraal-Azië, ertoe aan om met het oog op langdurige voordelen voor de regio voorrang te geven aan duurzame-energieoplossingen; verzoekt Oezbekistan zijn programma’s in verband met een groene transitie voort te zetten en uit te breiden overeenkomstig de Klimaatovereenkomst van Parijs, waarbij Oezbekistan partij is;

46.neemt kennis van het potentieel van de natuurlijke hulpbronnen van Oezbekistan voor de energiediversificatie van de EU in het kader van duurzame partnerschappen, en erkent tegelijkertijd de cruciale rol van de EU bij de financiering van de sectorale hervormingen van Oezbekistan, waarmee de energie-efficiëntie van het land wordt verbeterd en zijn broeikasgasuitstoot wordt verminderd; denkt dat beide partijen op basis van het memorandum van overeenstemming tussen de EU en Oezbekistan en hun bilaterale overleg streven naar een grotere energievoorzieningszekerheid en milieuveiligheid; betreurt in dit verband de voordelen die worden toegekend aan Russische staatsbedrijven en Russische politieke insiders, die profiteren van de gassector in Oezbekistan, en de Russische pogingen om politiek garen te spinnen bij de levering van gas;

47.verzoekt de Commissie en de EDEO om, in overeenstemming met de SDG’s en ter voorkoming van toekomstige crises ten gevolge van tekorten aan fossiele brandstoffen, meer inspanningen te leveren die bijdragen aan de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen in Oezbekistan; is ingenomen met de succesvolle projecten in het kader van het Ontwikkelingsprogramma van de VN waarmee in Oezbekistan energie-efficiënte en koolstofarme woningen zijn ontwikkeld die de energiecrisis hebben doorstaan, en verzoekt de Oezbeekse autoriteiten bij te dragen tot uitbreiding van deze projecten en ze ook toe te passen op bestaande woningen;

48.verzoekt de Commissie de laatste hand te leggen aan de studie over duurzame vervoerscorridors tussen Europa en Centraal-Azië, die eind 2021 werd gelanceerd en die wordt uitgevoerd door de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling en waarin de duurzaamste vervoerscorridors in kaart worden gebracht en belangrijke maatregelen worden voorgesteld voor de ontwikkeling van corridors;

49.is vol lof over het programma Erasmus+ en het actieplan voor jongeren in het kader van het externe optreden van de EU en wijst op het belang van interpersoonlijke contacten, met name tussen jongeren tijdens hun opleiding, en verzoekt de EU en Oezbekistan meer inspanningen te leveren voor en steun te verlenen aan de uitbreiding van deze contacten en uitwisselingen tussen de EU en Oezbekistan, die beide partijen ten goede komen;

Handelsbetrekkingen

50.is ingenomen met de succesvolle afronding van de onderhandelingen over de versterkte partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Oezbekistan en verwacht dat deze overeenkomst bevorderlijk zal zijn voor de verdere integratie van Oezbekistan in het multilaterale handelsstelsel, de mechanismen van de markteconomie zal versterken en het vertrouwen van buitenlandse investeerders zal vergroten; is van mening dat de overeenkomst zal zorgen voor een beter regelgevingskader voor marktdeelnemers op gebieden als de handel in goederen en diensten, staatsbedrijven, overheidsopdrachten en intellectuele-eigendomsrechten; herinnert eraan dat de rechtsstaat, goed bestuur, de toepassing van gedeelde waarden en de beginselen van democratie en de eerbiediging van de fundamentele vrijheden, de mensenrechten en de sociale rechten de hoeksteen zijn van de versterkte partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Oezbekistan, waarmee vorm wordt gegeven aan de bilaterale betrekkingen;

51.erkent de inspanningen die Oezbekistan zich heeft getroost bij de toepassing van de normen van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), met name wat betreft de uitbanning van kinderarbeid en dwangarbeid in de katoensector; benadrukt dat de inspanningen op dit gebied moeten worden voortgezet; dringt er bij de Oezbeekse regering op aan te streven naar billijke lonen voor werknemers in de katoensector; is ingenomen met de goedkeuring van de nieuwe arbeidswet van Oezbekistan, die op 30 april 2023 in werking is getreden en waarmee vernieuwingen worden ingevoerd op het vlak van arbeidsbetrekkingen en geschillenbeslechting; dringt er bij de regering van Oezbekistan op aan de gegevens over kinderarbeid transparanter te maken voor alle belanghebbenden en de registratie mogelijk te maken van niet-gouvernementele organisaties die zich bezighouden met dwangarbeid, kinderarbeid en uitbuiting; roept Oezbekistan ertoe op bredere hervormingen door te voeren om het maatschappelijk middenveld te versterken en doeltreffende instellingen te ontwikkelen teneinde te zorgen voor transparantie en verantwoording en de vooruitgang in alle delen van de katoensector te consolideren;

52.erkent het toenemende strategische belang van Centraal-Azië en de sleutelrol die Oezbekistan vervult bij regionale samenwerking en connectiviteit, met name binnen het Global Gateway-initiatief; is van mening dat de veerkracht van de toeleveringsketen in het kader van het beleid van de Commissie inzake open strategische autonomie zal worden versterkt door de oprichting van een netwerk van betrouwbare belanghebbenden dat gebaseerd is op duurzame en wederzijds voordelige economische activiteiten en op regelmatige diplomatieke uitwisselingen;

53.benadrukt dat de EU en Oezbekistan hun economische en commerciële samenwerking moeten aanwenden om de Oezbeekse industrieën actief te diversifiëren ter ondersteuning van een versnelde overgang naar hernieuwbare energie en ter vergroting van de inspanningen om energie-efficiëntie te garanderen in het kader van de Overeenkomst van Parijs, en om de integratie van de energiemarkten in Centraal-Azië met die van de buurlanden en de EU te bevorderen door synergieën tot stand te brengen tussen de verschillende energiebeleidsstrategieën en infrastructuurprojecten in de regio, in overeenstemming met de WTO-onderhandelingen over de vaststelling van regels en criteria voor het koppelen van handel, klimaat en milieu; herinnert eraan dat dit de burgers ten goede moet komen doordat energiearmoede wordt verminderd, uiterlijk in 2050 een rechtvaardige transitie naar nul uitstoot wordt gewaarborgd en tegen die tijd een klimaatneutrale regio in Centraal-Azië tot stand wordt gebracht;

54.erkent de uitdagingen waarmee Oezbekistan in de huidige geopolitieke situatie wordt geconfronteerd, nu de regering probeert haar economische en handelsafhankelijkheid van Rusland te diversifiëren, en de samenwerking met haar Europese partners probeert te bevorderen;

55.beklemtoont dat door connectiviteit en samenwerking in de regio op een alomvattende en coherente manier ondersteuning moet worden geboden aan de hernieuwde inspanningen in het kader van het platform EU-Centraal-Azië inzake samenwerking op het gebied van milieu en water; onderstreept in dit verband het belang van de beginselen van sociale en ecologische duurzaamheid bij de winning of verwerking van natuurlijke hulpbronnen; herhaalt dat het herinvesteren van inkomsten uit natuurlijke hulpbronnen daarom van cruciaal belang is voor de sociaal-economische ontwikkeling van Oezbekistan en om ervoor te zorgen dat het land en zijn buurlanden opgewassen zijn tegen toekomstige mondiale en regionale uitdagingen, doordat het de uitvoering van de Agenda 2030 van de VN met de bijbehorende 17 duurzameontwikkelingsdoelstellingen mogelijk maakt; is van mening dat dit essentieel is om bij te dragen tot de totstandbrenging van duurzame circulaire economieën in het land en de regio;

56.benadrukt dat Oezbekistan ook een cruciale rol vervult op het vlak van regionale veiligheid en economische stabiliteit, met name in de strijd tegen illegale immigratie, georganiseerde misdaad, terrorisme en corruptie;

57.vestigt de aandacht op de eventuele risico’s van de mogelijke hulp van Oezbekistan aan Rusland, aangezien er sprake kan zijn van hulp aan Rusland bij het omzeilen van door de EU opgelegde handelssancties; vraagt om zorgvuldig toezicht op de situatie;

58.wijst er nogmaals op hoe belangrijk het is dat Oezbekistan deel uitmaakt van het stelsel van algemene preferenties plus (SAP+), waarmee een bijdrage wordt geleverd aan economische groei en waarmee zeer positieve resultaten worden behaald (de uitvoer naar de EU is in 2021 met 34 % gestegen); erkent dat de aanvaarding van Oezbekistan als begunstigde van SAP+ een blijk van waardering is voor de hervormingen die de Oezbeekse regering heeft doorgevoerd; merkt op dat ondanks de vooruitgang die Oezbekistan de afgelopen jaren heeft geboekt, een aantal punten van zorg blijft bestaan met betrekking tot de daadwerkelijke uitvoering van de 27 fundamentele internationale verdragen; herhaalt dat de verdragen doeltreffend moeten worden uitgevoerd en dat de verslagleggingsverplichtingen in het kader van de SAP+-regeling moeten worden nageleefd; verzoekt de Commissie steun te verlenen aan en nauwlettend toe te zien op de daadwerkelijke tenuitvoerlegging van alle 27 fundamentele internationale verdragen in het kader van SAP+, die betrekking hebben op mensen- en arbeidsrechten, milieuvoorschriften en beginselen van goed bestuur; roept op tot samenwerking met Oezbekistan om efficiënte en betrouwbare douaneprocedures te ontwikkelen die bijdragen tot digitalisering en administratieve vereenvoudiging, hetgeen een positief effect zal hebben op de toename van de handelsstromen;

59.benadrukt dat er weliswaar vooruitgang is geboekt bij het uitbannen van dwangarbeid, maar dat slechte arbeidsomstandigheden, lage lonen, volledige eerbiediging van de rechten van werknemers en de erkenning van de vrijheid van vereniging, met inbegrip van het recht om onafhankelijke vakbonden op te richten, belangrijke knelpunten blijven in Oezbekistan;

60.merkt op dat Oezbekistan een belangrijke rol kan vervullen bij de diversificatie van de regionale en mondiale toeleveringsketens door mineralen en metalen te leveren ten behoeve van binnenlandse, regionale en internationale industrieën, ook die van de EU, en door te zorgen voor partnerschap en wederzijdse technologische samenwerking als ijkpunten en steun voor de groene transitie;

61.beklemtoont dat de ontwikkeling van infrastructuur en logistieke corridors, met name de trans-Kaspische internationale vervoersroute, vanwege het gebrek aan rechtstreekse toegang tot zeehavens van cruciaal belang is voor de handel en voor de verbinding tussen Oezbekistan en de markten van potentiële handelspartners; merkt op dat efficiënte en duurzame verbindingen en netwerken tussen Europa en Centraal-Azië via prioritaire vervoerscorridors, waaronder lucht-, zee- en landvervoer, alsook digitale, energie- en interpersoonlijke netwerken, de handelsstromen zullen doen toenemen;

62.is ingenomen met de oprichting van de eerste onafhankelijke vakbond van Oezbekistan in de katoensector; vraagt de Oezbeekse autoriteiten om, in overeenstemming met de door Oezbekistan geratificeerde verdragen van de IAO, de oprichting van onafhankelijke en alternatieve vakbonden in alle sectoren van de Oezbeekse economie te bevorderen;

63.verzoekt de Oezbeekse autoriteiten Verdrag nr. 155 van de IAO betreffende arbeidsveiligheid, gezondheid en het arbeidsmilieu te ratificeren;

64.dringt aan op samenwerking en EU-steun voor groene ontwikkeling en de verdere verkenning van het potentieel van Oezbekistan om handels- en economische betrekkingen op te bouwen met de EU;

° °

65.verzoekt zijn Voorzitter deze resolutie te doen toekomen aan de Raad, de Commissie en de vicevoorzitter van de Commissie/hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid, alsook aan de president, de regering en het parlement van de Republiek Oezbekistan.